• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

اروپایي ټولنې اوکراین ته د ۴۵میلیارده یورو د پور ورکولو وړاندیز کړی دی

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۲:۲۲ GMT+۰

اروپايي کمېسیون د چهارشنبې په ورځ اوکراین ته د ۴۵ میلیارده یورو، چې شاوخوا ۴۹.۵ میلیارده امریکايي ډالره کېږي، د نوي پور ورکولو وړاندیز وکړ. دا مالي مرسته د دې لپاره پام کې نیول شوې چې د روسیې د ۲۰۲۲ کال د یرغل پر وړاندې د کییف د راتلونکي کال د ۷۰ میلیارده یورو مالي تشه ډکه کړي.

د اروپايي کمېسیون مشرې اورزولا وان دیر لاین په بروکسل کې خبریالانو ته وویل چې اوکراین به دا پور یوازې هغه وخت بېرته پرې کوي چې روسیه د جګړې له امله د اوښتو تاوانونو تاوان ورکړي.

دغه نوې طرحه د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو تصویب ته اړتیا لري او د هغه ۹۰ میلیارده یورو پور سربېره ده چې د تېر کال په پای کې د ۲۰۲۶ او ۲۰۲۷ کلونو لپاره تصویب شوی و. اورزولا وان دیر لاین وویل چې د جګړې له پیل راهیسې اروپا یو موټی ولاړه ده او په جګړه او سوله دواړو کې د اوکراین ملاتړ ته پوره ژمنه ده. هغې زیاته کړه چې د راتلونکي کال د مالي کسر پاتې برخه به د کییف نور نړیوال شریکان برابر کړي.

د ۲۷ غړو لرونکې اروپايي ټولنې د اجراییه څانګې د وړاندیز له مخې، له دغه نوي پور څخه تر ۲۵ میلیارده یورو پورې په پوځي برخه کې او تر ۲۰ میلیارده یورو پورې د اوکراین د عمومي بودیجې د ملاتړ لپاره لګول کېدای شي. اروپايي چارواکو ویلي چې د دغه پور د مالي تامین لپاره به اروپايي کمېسیون د ټولې ټولنې په استازیتوب له نړیوالو مالي بازارونو څخه پیسې پور کړي.

د اروپا د اقتصاد کمېشنر والدیس دومبروفسکیس ویلي چې اوکراین ځکه لا زیات ملاتړ ته اړتیا لري چې روسیې پر حیاتي زیربناوو بریدونه زیات کړي او د تورې بحیرې د صادراتو د لارو په بندولو سره یې سوداګري ګډوډ کړې ده. وان دیر لاین ډاډ څرګند کړ چې د ټولنې ټول غړي به له دې طرحې ملاتړ وکړي، که څه هم هنګري، چک جمهوریت او سلواکیا له تېر پور څخه وتلي وو. هغې ټینګار وکړ هغه هېوادونه چې پوځي مرستې نه غواړي، کولای شي د ملکي اړتیاوو د پوره کولو له لارې په دې مرسته کې ونډه واخلي.

ډېر لیدل شوي

د غونډې په پلمه؛ مولوي هبت الله د داخلي اختلافاتو د حل او اطاعت منلو لپاره کابل ته تللی
۱

د غونډې په پلمه؛ مولوي هبت الله د داخلي اختلافاتو د حل او اطاعت منلو لپاره کابل ته تللی

۲

بایډن: که اړتیا وي، امریکا بېرته افغانستان ته ستنېدای شي

۳

بایډن خپل کتاب کې: افغانستان په قبایلي سیالۍ کې ډوب دی، هېڅکله به دیموکراسۍ ته ونه رسیږي

۴

په خوست او پکتیا کې یو شمېر سوداګر او بڼوال د ځڼغوزیو د بیو له ټیټوالي شکایت کوي

۵

په امریکا کې لسګونه افغان کډوال پاکستان ته د اېستلو له ګواښ سره مخ دي

•
•
•

نور خبرونه

د چین او روسیې ولسمشرانو د لویدیځ بندیزونه او سوداګریز محدودیتونه غندلي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۲۳ GMT+۰
100%

د چین ولسمشر شي جېن پېنګ او د روسیې ولسمشر پوتین د لوېدیځو هېوادونو سوداګریز محدودیتونه او بندیزونه غندلي دي. دا په داسې حال کې ده، چې ډونالډ ټرمپ چین ته رسېدلی او ټاکل شوې ده د چین او روسیې له مشرانو سره په درې‌اړخیزه غونډه کې پر بېلابېلو موضوعاتو خبرې وکړي.

د چین ولسمشر شي جین‌ پینګ او د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د چهارشنبې په ورځ د چین په سویل ښار شېن‌جن کې د اسیا او ارام سمندر د اقتصادي همکاریو سازمان (اپېک) په غونډه کې د وینا پر مهال د لوېدیځ بندیزونه او سوداګرییز محدودیتونه غندلي دي.

د چین ولسمشر ژمنه کړې چې هېواد به یې د سوداګریز ملاتړپالنې پر وړاندې ودرېږي. په ورته مهال د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د لوېدیځو هېوادونو بندیزونه غندلي.

دا څرګندونې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ چین ته له رسېدو څو ساعته مخکې وشوې. ټرمپ د روانې اوونۍ په پیل کې په مانیلا کې د سیمې له مهمو متحدانو سره تر لیدنې وروسته چین ته ولاړ.

شي جین‌پینګ په هوايي ډګر کې د ټرمپ هرکلی کړی دی.

د چین دولتي خبري اژانس شینهوا د شي جین‌پینګ له قوله لیکلي: «چین د ادب او درناوي هېواد دی او د متقابل درناوي دود لري.» هغه زیاته کړې چې د چین او امریکا د اړیکو، د اسیا او ارام سمندر د همکارۍ او د نړۍ د وضعیت په اړه خبرو ته لېواله دی.

د شینهوا د راپور له مخې، ټرمپ ویلي چې له شي سره یې هره لیدنه «ډېره په زړه پورې» وه.

ټاکل شوې ده دواړه مشران د اپېک د مشرانو په ګډ انځور اخیستلو او د نورو مشرانو په ګډون په مېلمستیا کې برخه واخلي.

ټاکل شوې ده شي، ټرمپ او پوتین د پنجشنبې په ورځ د غونډې په څنډه کې درې‌اړخیزه لیدنه وکړي. تمه ده په دې غونډه کې د اوکراین پر وړاندې د روسیې جګړې، له ایران سره د امریکا جګړې او همدارنګه د سوداګرۍ، مصنوعي ځیرکتیا او اټومي وسلو په څېر موضوعاتو خبرې وشي.

دې غونډې د ۱۹۴۵ کال د یالتا کنفرانس یادونه هم تازه کړې ده. په هغه کنفرانس کې د امریکا، بریتانیا او شوروي اتحاد مشرانو د نفوذ سیمې سره ووېشلې، له دویمې نړیوالې جګړې وروسته یې د نړیوال نظم بنسټ کېښود او د لویو قدرتونو له‌خوا پر کوچنیو هېوادونو د پرېکړو د تپلو یوه بېلګه وګرځېده.

د دې درې‌اړخیزې غونډې احتمال د اروپا او اسیا ځینې هېوادونه هم اندېښمن کړي دي. هغوی وېره لري چې د نړۍ ستر پوځي قدرتونه به د خپلو پرېکړو پر مهال د دوی ګټې له پامه وغورځوي.

شي جین‌پینګ په خپله پرانیستونکې وینا کې د «ازادې او پرانیستې سوداګرۍ» د ملاتړ غوښتنه وکړه. نوموړي هڅه وکړه چې چین په نړیواله کچه د یوه باثباته شریک په توګه معرفي کړي؛ په داسې حال کې چې د ټرمپ په مشرۍ امریکا تعرفې لوړې کړې او په بهرنۍ پالیسۍ کې یې سخت دریځ خپل کړی دی.

د شي څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې واشنګټن د انوېډیا په څېر شرکتونو له‌خوا چین ته د پرمختللو مصنوعي ځیرکتیا چپونو پر پلور نور محدودیتونه اعلان کړل. دغه اقدام ښايي له بیجینګ سره د سوداګرۍ نازک اوربند نور هم ستونزمن کړي. چین ګواښ کړی چې د امریکا د دې اقدام ځواب به ورکړي.

شي جین‌پینګ د سوداګریزو شرکتونو مشرانو ته په وینا کې وویل: «موږ باید د نړیوال سوداګریز نظام پر هغو اصولو ولاړ څو‌اړخیز جوړښت ته ټینګه ژمنتیا ولرو چې د نړیوال سوداګریز سازمان یې په مرکز کې دی، او د ازادې او پرانیستې سوداګرۍ او پانګونې ملاتړ وکړو.»

د چین لوېدیځو سوداګریزو شریکانو پر دغه هېواد نیوکه کړې چې د داسې سیاستونو له لارې چې د مصرفوونکو په زیان د تولیدي سکټور ملاتړ کوي، هر کال یې سوداګریز مازاد له یو ټریلیون ډالرو اوړي.

بیجینګ وايي، د دغه هېواد د اقتصادي ودې اوسنی ماډل د یوه داسې اقتصاد لپاره مناسب دی چې لا هم د نړۍ د شتمنو هېوادونو کچې ته د رسېدو په حال کې دی. خو واشنګټن، بروکسل او نورې لوېدیځې پلازمېنې اندېښنه لري چې د چین له‌خوا د اکمالاتي ځنځیرونو کنټرول دغه هېواد ته سیاسي او جیوپولیټیک نفوذ ورکوي او د دوی صنعتونه او دندې له ګواښ سره مخ کوي.

شي ویلي چې چین به د خپلو صنعتي بنسټونو او نوې ټکنالوژۍ په برخه کې پانګونې ته دوام ورکړي. هغه زیاته کړې چې د نړۍ دویم لوی اقتصاد به تعرفې راکمې او خپل بازارونه نور هم پرانیزي، خو د سوداګریز ملاتړپالنې او یو اړخیز سیاستونو پر وړاندې به ودرېږي.

د «اېشیا ګروپ» د ډیجیټلي چارو د څانګې مشر جورج چېن ویلي، د شي پیغام ښايي د نړیوال سوېل له ډېرو هېوادونو سره همغږی وي او د بیجینګ هغه هڅې پیاوړې کړي چې غواړي د ټکنالوژۍ په برخه کې خپله تګلاره د واشنګټن له تګلارې جلا وښيي.

پوتین چې وروسته له هغې یې وینا وکړه چې اوکراین د کریمیا او روسیې ترمنځ مهم کرچ سړک‌پل سخت زیانمن کړ، لوېدیځ قدرتونه یې «پخواني زبرځواکونه» وبلل. دا پل د روسیې د څلور کلنې جګړې لپاره مهمه لاره ده.

پوتین وویل، اروپا د «سپکوونکې زوال» په حال کې ده او پر اوکراین د روسیې له یرغل وروسته پر مسکو لګېدلي بندیزونه بېرته د بندیز لګوونکو پر زیان تمام شوي دي.

هغه وویل: «تجربې ښودلې چې د اقتصادي برلاسۍ او په عمل کې د زور اچولو دودیزې وسیلې تر ډېره خپل اغېز له لاسه ورکړی او نور د پخوا په څېر د وېرولو ځواک نه لري.»

پوتین زیاته کړه: «که څه هم بندیزونه، تعرفې او د صادراتو محدودیتونه لا هم تر یوه بریده د مخنیوي اغېز لرلای شي، خو د اقتصادي ودې مخه نه شي نیولای، او ان د سیالانو اقتصادونه هم نه شي له منځه وړلای.»

ټرمپ په مانیلا کې ژمنه کړې وه چې له فیلیپین سره به دفاعي همکاري پراخه کړي. دا ژمنه په داسې حال کې شوې چې د جنوبي چین سمندرګي پر لانجمنو سیمو د بیجینګ او مانیلا ترمنځ ترینګلتیا مخ په زیاتېدو ده.

ټرمپ تر دې مخکې په چین کې د شمالي کوریا له مشر کیم جونګ اون سره د احتمالي لیدنې خبره هم کړې وه، خو تر اوسه دا لیدنه نه ده تایید شوې.

کرملین په روانه اوونۍ کې د درې‌اړخیزې غونډې او د یالتا کنفرانس ترمنځ پرتله کول د «سیاسي شنونکو لوبې» بللې دي، خو ویلي یې دي چې دا غونډه به پر نړیوالو چارو لوی اغېز ولري.

بیجینګ ویلي چې د درې‌اړخیزې غونډې موخه د نړۍ د سولې پیاوړتیا ده.

پوتین نړۍ «له کړکېچونو ډکه» بللې، خو ویلي یې دي چې اختلافات د خبرو اترو له لارې حل کېدای شي.

هغه زیاته کړه: «له همدې امله، له راتلونکې درې‌اړخیزې غونډې څخه د پام وړ ګټې تمه لرم.»

د جاپان لومړۍ وزیرې ته سوړ هرکلی

د استرالیا، کاناډا، سویلي کوریا او نورو هېوادونو د مشرانو هرکلی د نڅاګرو او هغو سرتېرو له‌خوا وشو چې ټوپکونه یې پورته نیولي وو.

خو د جاپان لومړۍ وزیرې سانای تاکایچي ته تر رسېدو وروسته هېڅ ځانګړی هرکلی ونه شو او یوازې موټر ته لارښوونه ورته وشوه.

چین ته د نوموړې سفر په داسې حال کې دی چې د بیجینګ او ټوکیو ترمنځ اړیکې له یوه کال راهیسې ترینګلې دي. دا کړکېچ وروسته له هغې پیل شو چې تاکایچي وویل، که د تایوان پر وړاندې د چین اقدام د جاپان خاوره هم له ګواښ سره مخ کړي، توکیو ښايي خپل پوځ وکاروي.

د سې‌شنبې په ورځ تایوان او جاپان د روسیې د الوتکو له‌خوا د دوی د هوايي حریم د نقض راپورونه هم ورکړل.

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۰۳:۰۲ GMT+۰
100%

د ملګرو ملتونو د بشري چارو مرستیال سرمنشي او د بېړنیو مرستو همغږي کوونکي ټام فلېچر په افغانستان کې د شاوخوا ۸۲۴ زره هغو کسانو د ملاتړ لپاره د دغه سازمان د بېړنیو مرستو له مرکزي صندوق څخه ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي، چې له سختو بشري اړتیاوو سره مخ دي.

دا مرسته په داسې وخت کې ځانګړې شوې، چې افغانې کورنۍ له زیاتېدونکو اقتصادي ستونزو، د خوړو له کمښت او د ۲۰۲۶ او ۲۰۲۷ کلونو د ژمي او د خوراکي توکو د موسمي کمښت له ګواښونو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، دغه پیسې به د خوړو خوندیتوب او کرنې، روغتیا، تغذیې، خوندیتوب، سرپناه او پاکو اوبو، روغتیا ساتنې او حفظ‌الصحې په برخو کې د اوو پروژو د پلي کولو لپاره ولګول شي.
د دې مرستې موخه د اړمنو کورنیو د بېړنیو اړتیاوو پوره کول، د مخنیوي وړ مړینو او ناروغیو کمول او د خلکو د خوندیتوب په برخه کې د خطرونو مخنیوی دی. دغه راز هڅه کېږي چې په هغو سیمو کې اړین خدمات دوام ومومي، چې بشري اړتیاوې پکې ډېرې دي، مرستې ورسره کمې شوې او موسمي ګواښونه یې وضعیت لا پسې سختوي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږي کوونکي برونو لېمارکيس ویلي، راتلونکی ژمی به د هغو کورنیو ستونزې نورې هم زیاتې کړي چې له وړاندې د خپلو لومړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې له ستونزو سره مخ دي.
هغه زیاته کړې، اړینه ده چې د ژمي د سختېدو تر مخه خلک خوړو، روغتیايي خدمتونو، پاکو اوبو او د خوندیتوب خدماتو ته لاسرسی ولري.
لېمارکيس ویلي، دغه مرسته به له بشري مرستندویه بنسټونو سره مرسته وکړي چې تر ټولو زیان‌منونکو ټولنو ته ورسېږي، خو د مرستو همغږي وېش او د ښځو په مشرۍ د بنسټونو په ګډون د ملي او سیمه‌ییزو ادارو د فعالیت دوام هم مهم دی.
د ملګرو ملتونو په وینا، د دغو مرستو په وېش کې به ملي او سیمه‌ییز بنسټونه مهم رول ولري او لومړیتوب به بېرته راستنېدونکو، بې‌ځایه شویو او کوربه ټولنو ته ورکړل شي. په ځانګړي ډول به د ښځو، نجونو، ماشومانو، سپین‌ږیرو او معلولیت لرونکو کسانو اړتیاوو ته پاملرنه وشي.
دغه راز د ښځو په مشرۍ بنسټونه او ښځینه مرستندویه کارکوونکې به د ښځو او نجونو د لاسرسي او هغوی ته د مرستو رسولو په برخه کې مهم رول ولري.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د مرکزي صندوق د ۱۸ میلیونه ډالرو مرسته د ۴۸ میلیونه ډالرو د یوې پراخې او همغږې مرستندویه برنامې برخه ده. د دې برنامې په چوکاټ کې د افغانستان د بشري مرستو له صندوق څخه هم ۳۰ میلیونه ډالر ځانګړي شوي دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د بېړنیو مرستو مرکزي صندوق به د ملګرو ملتونو د ادارو تخصصي وړتیاوې، اړین توکي او مهم خدمات تمویل کړي؛ په داسې حال کې چې د افغانستان د بشري مرستو صندوق به مرستندویه بنسټونو ته مستقیمې پیسې ورکړي، څو د ژمي لپاره چمتووالی ونیسي، د مرستو په برخه کې بېړنۍ تشې ډکې کړي او د «ال نینو» اقلیمي پدیدې له امله د زیان‌منونکو ټولنو د خطرونو د کمولو لپاره لومړني اقدامات ترسره کړي.

سي‌اېن‌اېن: د امریکا د ملي امنیت تر ټولو پټه مخابراتي شبکه له‌منځه تللې ده

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۵۸ GMT+۰
100%

باخبره سرچینو د سې‌شنبې په ورځ سي‌اېن‌اېن ته ویلي، هغه لویه پټه مخابراتي شبکه چې د امریکا د ملي امنیت اداره (NSA) یې د خپلو داخلي اړیکو لپاره کاروي؛ له کاره لوېدلې ده. دغه شبکه د یادې ادارې کارکوونکو ته زمینه برابروي، چې محرمانه معلومات په داخلي توګه له یو بل سره تبادله کړي.

د سرچینو په وینا، د ستونزې د کچې او څرنګوالي د معلومولو لپاره دغې ادارې د کارکوونکو د کاري وختونو مهالوېش بدل کړی؛ څو هغوی په بېلابېلو وختونو او څو پړاوونو کې دفتر ته حاضر شي.

سرچینو ویلي، تر اوسه د سایبري برید هېڅ نښه نه‌ده موندل شوې. د سپینې ماڼۍ ویاندې لورین بیس د سې‌شنبې په ورځ وویل: «موږ داسې هېڅ شواهد نه لرو چې وښيي دا پېښه د سایبري برید له امله رامنځته شوې ده. هېڅ بحراني وضعیت نشته او امریکایان باید اندېښنه ونه لري».

یوه اوسني او یوه پخواني امریکايي چارواکي سي‌اېن‌اېن ته ویلي، د امریکا د ملي امنیت ادارې د اړیکو په لویه پټه شبکه کې چې «اېن‌اېس‌اې‌نېټ» (NSANet) نومېږي رامنځته شوې ستونزه د استخباراتي بېړنیو معلوماتو د لېږد مخه نه نیسي او دغه معلومات د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په واک کې هم پاتې دي.

د سرچینو په وینا، ټرمپ کولای شي د ولسمشرۍ په ځانګړې الوتکه کې هم دغه معلومات ترلاسه کړي. دغه دوو سرچینو ویلي، د امریکا حکومت له ولسمشر سره د خوندي اړیکو لپاره څو احتیاطي سیستمونه او بدیلې شبکې هم لري.

ټرمپ دامهال په فیلیپین کې دی او ټاکل شوې سبا چین ته سفر وکړي؛ څو د دغه هېواد له مشر شي جین‌پینګ او د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره خبرې وکړي.

د امریکا د ملي امنیت ادارې په شبکه کې دغه تخنیکي ستونزه په داسې حال کې رامنځته شوې، چې په تېرو څو ورځو کې په دغه هېواد کې د هوايي شرکتونو او یوشمېر نورو شرکتونو فعالیتونه هم د پراخو تخنیکي ستونزو له امله ګډوډ شوي دي.

د تېرې جمعې په ورځ د هوايي چلند په سیستمونو کې پراخې تخنیکي ستونزې د دې لامل شوې، چې په ټوله امریکا کې الوتنې د څو ساعتونو لپاره ودرول شي. زرګونه الوتنې لغوه شوې یا له ځنډ سره مخ شوې. د امریکا د فدرالي هوايي چلند ادارې اعلان وکړ چې د ستونزې سرچینه د ارکنزاس ایالت په یوه روټر (د شبکې د نښلولو وسیله) کې وه.

تېره اوونۍ هم د مایکروسافټ په خدماتو کې تخنیکي ستونزې د دې لامل شوې، چې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې کاروونکي د یوه وخت لپاره د اوټلوک برېښنالیک او ټیمز پروګرام ته لاسرسی له لاسه ورکړي.

بانکونه او یوشمېر نورې خدماتي ادارې هم په وروستیو اوونیو کې له ورته ستونزو سره مخ شوې دي. د دوشنبې په ورځ د چیس بانک زرګونه پېرېدونکو خپلو انلاین حسابونو ته د لاسرسي له ستونزو شکایت کړی و.

سي‌اېن‌اېن لیکلي، داسې هېڅ نښه نشته چې د امریکا د ملي امنیت ادارې، فدرالي هوايي چلند ادارې یا مایکروسافټ په سیستمونو کې رامنځته شوې ستونزې دې د سایبري بریدونو پایله وي.

خو د دغه پېښو له مخې څرګندېږي چې تخنیکي نیمګړتیاوې کولای شي د سترو ادارو او عامه خدماتو فعالیتونه ګډوډ کړي او ان د ملي امنیت لپاره هم ستونزې رامنځته کړي.

د هند لومړي وزیر د نړۍ د سولې او ثبات غوښتنه کړې ده

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۳۷ GMT+۰
100%

د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي د سې‌شنبې په ورځ د فیلیپین په پلازمېنه مانیلا کې د اسه‌ان، ختیځې اسیا او څلور اړخیزې ډلې په سرمشریزو کې په نړۍ کې د سولې او ثبات د پیاوړتیا غوښتنه وکړه. مودي وویل، نړۍ تر بل هر وخت ډېر ثبات او د وضعیت د وړاندوینې وړتیا ته اړتیا لري.

هغه په دغه غونډو کې د سمندري امنیت پیاوړتیا، د حیاتي منرالونو د برابرولو او د سوداګریزو همکاریو د پراختیا لپاره یو لړ وړاندیزونه وړاندې کړل. د مودي ګډون په داسې حال کې و، چې نوموړي تېرکال د سوېل ختیځې اسیا د هېوادونو ټولنې (اسه‌ان) د مشرانو په سرمشریزه غونډه کې ګډون نه و کړی.

د هند او اسه‌ان همکاري

په مانیلا کې د مودي پروګرام د هند او سوېل ختیځې اسیا د هېوادونو ټولنې (اسه‌ان) د مشرانو له غونډې پیل شو. هغه ته په اشارې سره چې هند او د اسه‌ان غړي هېوادونه په ګډه د نړۍ د ټول نفوس نږدې څلورمه برخه جوړوي، وویل چې د دغه هېوادونو راتلونکی باید د سیالۍ پر ځای پر همکارۍ ولاړ وي.

د برونای، کمبودیا، اندونیزیا، لاووس، مالیزیا، فیلیپین، سنګاپور، تایلنډ، ختیځ تیمور او ویتنام مشرانو په دغه غونډه کې ګډون کړی و. میانمار هم د یوه رسمي استازي له لارې په غونډه کې ګډون کړی و؛ ځکه د دغه هېواد د پوځي حکومت مشر ته بلنه نه وه ورکړل شوې.

د هند لومړي وزیر اعلان وکړ، چې د اسه‌ان د غړو هېوادونو سېلانیان کولای شي د هند برېښنايي ویزه په وړیا توګه ترلاسه کړي. هغه همدارنګه د سمندري کارکوونکو د امنیت د ټینګښت لپاره یو پلان وړاندې کړ او ویې ویل، چې هند په اوکراین کې د سولې د ټینګښت او په لوېدیځه اسیا کې د جګړو د پای ته رسولو له هڅو ملاتړ کوي.

د سایبري جرمونو پر وړاندې مبارزه

د ختیځې اسیا د سرمشریزې ګډونوالو مشرانو په سوېل ختیځه اسیا کې د انټرنېټي درغلیو د زیاتېدو په غبرګون کې چې له دغه سیمې څخه تنظیمېږي، د سایبري جرمونو پر وړاندې د مبارزې په اړه ګډه خبرپاڼه خپره کړه.

هند هم اعلان وکړ، چې د دغه جرمونو پر وړاندې د مبارزې په موخه به د ګجرات ایالت په ګاندي‌نګر ښار کې د ملي جرم‌پېژندنې او عدلي طب په پوهنتون کې یوه غونډه جوړه کړي.

همدارنګه ټاکل شوې، چې د ختیځې اسیا په سرمشریزه کې د ګډون کوونکو هېوادونو د پوهنتونونو د رییسانو غونډه هم د هند په نالندا پوهنتون کې جوړه شي.

د څلور اړخیزې ډلې امنیتي او اقتصادي اندېښنې

د څلور اړخیزې ډلې (کواد) د مشرانو غونډه د لومړي ځل لپاره د دغه ډلې له غړو هېوادونو بهر جوړه شوه. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یادې غونډې کوربه و. د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي، د اسټرالیا لومړي وزیر انتوني البانیزي او د جاپان لومړۍ وزیرې سانای تاکایچي هم په دې غونډه کې ګډون کړی و.

دا د ۲۰۲۴کال له غونډې وروسته د دغه څلورو هېوادونو د مشرانو لومړۍ لیدنه وه. همدارنګه، د ایران پر وړاندې د امریکا او اسراییل د بریدونو له پیل او د هرمز تنګي له تړل کېدو چې له نهو میاشتو ډېر وخت تېر شوی، وروسته د دغه هېوادونو مشران د لومړي ځل لپاره سره راټول شول. د دغه جګړې پرمهال لږترلږه ۲۳ هندي وګړي چې ډېری یې سمندري کارکوونکي وو، وژل شوي دي.

د کواد ډلې مشرانو په ګډه خبرپاڼه کې د هند او ارام سمندر په سیمه کې د هغه څه مخالفت کړی، چې دوی «اقتصادي او سمندري فشار» بللی دی.

هغوی د زور یا فشار له لارې د اوسني وضعیت د بدلولو یو اړخیزې هڅې وغندلې او خبرداری یې ورکړ چې د صادراتو خپل‌سري محدودیتونه باید د اقتصادي فشار د وسیلې په توګه ونه کارول شي.

دغه دریځ په داسې حال کې نیول شوی، چې چین په دې وروستیو کې د حیاتي منرالونو او درنو تجهیزاتو په ګډون د تونل‌کېندنې ماشینونو، پر صادراتو نوي محدودیتونه لګولي دي. د دغه محدودیتونو له امله د هند ځینې پرمختیايي پروژې هم اغېزمنې شوې دي.

امریکا د ایران د قشم ټاپو د توغندیو پر یوې اډې برید کړی

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۰:۵۷ GMT+۰
100%

د امریکا یوه پوځي چارواکي رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې د دغه هېواد جنګي الوتکو د سې‌شنبې په ورځ د ایران د قشم ټاپو د توغندیو د توغولو پر یوې اډې برید کړی دی. نوموړي دغه برید د امریکايي ځواکونو او پوځي تجهیزاتو پر وړاندې د ایران د بریدونو په غبرګون کې بللی دی.

دغه امریکايي چارواکي د برید په اړه نور جزییات نه دي ورکړي. ورته مهال ایراني چارواکو هم د هرمز تنګي په قشم ټاپو کې د امریکا بریدونه تایید کړي دي. د ایران دولتي رسنیو د څو چاودنو د غږونو اورېدو خبر ورکړی؛ خو د هرمزګان ولایت د والي مرستیال ویلي چې په دغه بریدونو کې زېربناوو، استوګنیزو سیمو او سوداګریزو مرکزونو ته زیان نه دی اوښتی.

پر قشم ټاپو د امریکا برید وروسته له هغې شوی، چې د ایران سپاه پاسداران د سې‌شنبې په سهار ادعا وکړه چې د بې‌پیلوټه الوتکې پرمټ یې په بحرین کې د امریکا د هوايي دفاع یو رادار په نښه کړی دی. سپاه پاسداران ویلي، چې دغه عملیات یې د امریکايي بې‌پیلوټه الوتکو له‌خوا د ایران د هوايي حریم د «سرغړونې» په غبرګون کې ترسره کړي دي.

د بحرین دفاعي ځواکونو ویلي، چې د ایران څو بې‌پیلوټه الوتکې یې کشف او شنډې کړې دي. دغه ځواکونو پر بحرین د ایران بریدونه د دښمنانه تګلارې دوام بللی دی. بحرین د امریکا د سمندري ځواکونو د پنځمې بېړۍ د قوماندانۍ کوربه دی او په وروستیو ورځو کې څو ځله د ایران د بریدونو هدف ګرځېدلی دی.

سپاه پاسداران د یکشنبې په ورځ هم ادعا کړې وه، چې په شپږو بې‌پیلوټه الوتکو یې په بحرین کې د امریکا پر یوې پوځي اډې برید کړی دی. یادې ادارې هغه عملیات هم د امریکا د هغو اقداماتو په غبرګون کې بللي وو چې دوی یې «دښمنانه» بولي.
ورته مهال سپاه پاسداران د سې‌شنبې په ورځ ویلي، چې د هرمز تنګي په اوبو کې د خامو تېلو یوه لویه لېږدوونکې بېړۍ او د ګازو یوه بله لېږدوونکې بېړۍ له سمندري ماینونو سره لګېدلې دي. د سپاه پاسداران په وینا، دغه بېړۍ د تنګي په لوېدیځو او سویلي برخو کې د «غیرمجازو» لارو د تېرېدو پرمهال د امریکايي جنګي الوتکو تر هوايي پوښښ لاندې وې.

فایننشل ټایمز ورځپاڼې د سمندري امنیت د کارپوهانو په حواله راپور ورکړی، چې د متحده عربي اماراتو اړوند د «تارا ګاز» په نوم د اوبلن ګازو لېږدوونکې بېړۍ د دوشنبې په شپه د عمان ساحل ته نږدې په نښه شوې ده.

د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز د سې‌شنبې په ورځ راپور ورکړی، چې دغه بېړۍ دوه ځله د برید هدف ګرځېدلې او دویم برید یې د اورلګېدنې لامل شوی دی.

د خامو تېلو لېږدوونکې بېړۍ د برید ادعا په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې. د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز د شمېرو له مخې، په تېرو لسو ورځو کې لږ تر لږه نهه بېړۍ د هرمز تنګي په اوبو کې د بریدونو هدف ګرځېدلې دي. د دغه بریدونو ډېری د عمان ساحلونو ته نږدې شوي دي.

فایننشل ټایمز ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د قطر په مشرۍ سیمه‌ییز منځګړي لاهم د یوې لنډمهاله هوکړې د ترلاسه کولو هڅې کوي. د قطر یوه پلاوي د سې‌شنبې په ورځ په یوه نااعلان شوي ځای کې له ایراني مذاکره کوونکو سره لیدلي دي. د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي هم په مسقط کې د عمان د بهرنیو چارو له وزیر بدر البوسعیدي سره خبرې کړې دي.

قطري مذاکره کوونکو تېره پنجشنبه هم په ترکیه کې د اقلیمي بدلونونو د «کاپ ۳۱» غونډې په څنډه کې له عباس عراقچي سره لیدلي وو. خو د باخبره سرچینو په وینا، د دواړه خواوو ترمنځ ژوره بې‌باوري او د غوښتنو لوی توپیرونه د خبرو د پرمختګ مخه نیسي. دغه اختلاف چې کوم لوری باید لومړی ګام پورته کړي، لا هم پر خپل ځای پاتې دی.