• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د اړمنو کسانو د ملاتړ لپاره ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۰۳:۰۲ GMT+۰

د ملګرو ملتونو د بشري چارو مرستیال سرمنشي او د بېړنیو مرستو همغږي کوونکي ټام فلېچر په افغانستان کې د شاوخوا ۸۲۴ زره هغو کسانو د ملاتړ لپاره د دغه سازمان د بېړنیو مرستو له مرکزي صندوق څخه ۱۸ میلیونه ډالر ځانګړي کړي، چې له سختو بشري اړتیاوو سره مخ دي.

دا مرسته په داسې وخت کې ځانګړې شوې، چې افغانې کورنۍ له زیاتېدونکو اقتصادي ستونزو، د خوړو له کمښت او د ۲۰۲۶ او ۲۰۲۷ کلونو د ژمي او د خوراکي توکو د موسمي کمښت له ګواښونو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، دغه پیسې به د خوړو خوندیتوب او کرنې، روغتیا، تغذیې، خوندیتوب، سرپناه او پاکو اوبو، روغتیا ساتنې او حفظ‌الصحې په برخو کې د اوو پروژو د پلي کولو لپاره ولګول شي.
د دې مرستې موخه د اړمنو کورنیو د بېړنیو اړتیاوو پوره کول، د مخنیوي وړ مړینو او ناروغیو کمول او د خلکو د خوندیتوب په برخه کې د خطرونو مخنیوی دی. دغه راز هڅه کېږي چې په هغو سیمو کې اړین خدمات دوام ومومي، چې بشري اړتیاوې پکې ډېرې دي، مرستې ورسره کمې شوې او موسمي ګواښونه یې وضعیت لا پسې سختوي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږي کوونکي برونو لېمارکيس ویلي، راتلونکی ژمی به د هغو کورنیو ستونزې نورې هم زیاتې کړي چې له وړاندې د خپلو لومړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې له ستونزو سره مخ دي.
هغه زیاته کړې، اړینه ده چې د ژمي د سختېدو تر مخه خلک خوړو، روغتیايي خدمتونو، پاکو اوبو او د خوندیتوب خدماتو ته لاسرسی ولري.
لېمارکيس ویلي، دغه مرسته به له بشري مرستندویه بنسټونو سره مرسته وکړي چې تر ټولو زیان‌منونکو ټولنو ته ورسېږي، خو د مرستو همغږي وېش او د ښځو په مشرۍ د بنسټونو په ګډون د ملي او سیمه‌ییزو ادارو د فعالیت دوام هم مهم دی.
د ملګرو ملتونو په وینا، د دغو مرستو په وېش کې به ملي او سیمه‌ییز بنسټونه مهم رول ولري او لومړیتوب به بېرته راستنېدونکو، بې‌ځایه شویو او کوربه ټولنو ته ورکړل شي. په ځانګړي ډول به د ښځو، نجونو، ماشومانو، سپین‌ږیرو او معلولیت لرونکو کسانو اړتیاوو ته پاملرنه وشي.دغه راز د ښځو په مشرۍ بنسټونه او ښځینه مرستندویه کارکوونکې به د ښځو او نجونو د لاسرسي او هغوی ته د مرستو رسولو په برخه کې مهم رول ولري.د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د مرکزي صندوق د ۱۸ میلیونه ډالرو مرسته د ۴۸ میلیونه ډالرو د یوې پراخې او همغږې مرستندویه برنامې برخه ده. د دې برنامې په چوکاټ کې د افغانستان د بشري مرستو له صندوق څخه هم ۳۰ میلیونه ډالر ځانګړي شوي دي.د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د بېړنیو مرستو مرکزي صندوق به د ملګرو ملتونو د ادارو تخصصي وړتیاوې، اړین توکي او مهم خدمات تمویل کړي؛ په داسې حال کې چې د افغانستان د بشري مرستو صندوق به مرستندویه بنسټونو ته مستقیمې پیسې ورکړي، څو د ژمي لپاره چمتووالی ونیسي، د مرستو په برخه کې بېړنۍ تشې ډکې کړي او د «ال نینو» اقلیمي پدیدې له امله د زیان‌منونکو ټولنو د خطرونو د کمولو لپاره لومړني اقدامات ترسره کړي.




ډېر لیدل شوي

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی
۱

هبت الله اخوندزاده ته د نړۍ د ۵۰۰ بانفوذه مسلمانانو په نوملړ کې ۴۳م ځای ورکړل شوی

۲

بایډن د خاطرو کتاب کې: د افغان حکومت د نه ړنګېدو ډاډ راکړل شوی و

۳

بایډن: که اړتیا وي، امریکا بېرته افغانستان ته ستنېدای شي

۴

د غونډې په پلمه؛ مولوي هبت الله د داخلي اختلافاتو د حل او اطاعت منلو لپاره کابل ته تللی

۵

حبیب‌الرحمن حکمتیار د وضعي قوانینو پر ضد د طالب مشرانو څرګندونې رد کړې

•
•
•

نور خبرونه

د مقاومت ډلو غبرګون: هبت‌الله شریک نه، بلکې مامور غواړي

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۳:۵۴ GMT+۰
•
جمشید یما امیري
100%

د طالبانو سیاسي او پوځي مخالفان د دغه ډلې د مشر هبت‌الله اخوندزاده هغه بلنه جدي نه‌ګڼي، چې د بېرته راستنېدو او په واک کې د ګډون په اړه یې کړې ده. د طالبانو یو مخالف شخصیت افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د یادې ډلې مشر سخت اندېښمن دی او له طالبانو سره مبارزه تازه پیل شوې ده.

د دوی په وینا، د خلکو د نارضایتۍ زیاتوالی، فشارونه او د مخالفو جبهو پیاوړتیا د هبت‌الله د اندېښنې لامل شوې دي. د دوی په باور، د واک په جوړښت کې د ګډون په اړه د هغه موخه د واک شریکول نه؛ بلکې د طالبانو په اداره کې مخالفان د مامورینو په توګه ګومارل دي.

د طالبانو مشر د سې‌شنبې په ورځ (د لړم ۲۶مه) د لومړي ځل لپاره په ښکاره ډول د یادې ډلې مخالفانو ته د حکومتي څوکیو د سپارلو د احتمال په اړه خبرې وکړې. هغه وویل، طالبان چمتو دي چې د وړتیا او اهلیت پر بنسټ خلکو ته حکومتي څوکۍ وسپاري.

د طالبانو مشر مخالفانو ته په خطاب کې وویل، چې هغوی خپل دښمنان نه‌ګڼي او زیاته یې کړه چې دی یوازې یو دښمن لري او هغه «کافران» دي. هبت‌الله له مخالفانو وغوښتل، چې افغانستان ته راستانه شي او په خپل هېواد کې ژوند وکړي.

هغه وویل: «حکومت غواړئ، څوکۍ غواړئ؟ هر څه چې غواړئ، ټول د اهلیت او استعداد له مخې درکول کېږي. که تاسې وړتیا ولرئ، درکوو یې او که بل څوک وړتیا ولري، هغه ته یې ورکوو».

د طالبانو چارواکو په تېرو پنځو کلونو کې له مخالفانو سره خبرې اترې او د یوه ټول‌ګډونه حکومت جوړول رد کړي دي. هغوی له مخالفو څېرو غوښتي، چې د عادي وګړو په توګه هېواد ته راستانه شي او د طالبانو د مشر له فرمانونو څخه پیروي وکړي.

د طالبانو استخباراتو په کابل کې د دوو مشهورو سیاسي څېرو حامد کرزي او عبدالله عبدالله فعالیتونه هم محدود کړي او اړیکې یې تر څار لاندې نیولې دي. دا په داسې حال کې ده، چې کرزي څو ځله د طالبانو ملاتړ کړی او عبدالله د سیاسي مسایلو په اړه له ښکاره څرګندونو ډډه کړې ده.

د افغانستان د ازادۍ جبهې مشر یاسین ضیا افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د هبت‌الله څرګندونې له یادې ډلې سره د دوی د وسله‌والې مبارزې پایله ده. ښاغلي ضیا ویلي، دوی د دولتي څوکیو په لټه کې نه دي؛ ځکه په تېر حکومت کې یې په بېلابېلو دولتي دندو کې کار کړی دی.

هغه زیاته کړې، د طالبانو مشر باید د داسې حکومت جوړولو ته غاړه کېږدي چې خلک په‌کې واکمن وي او ټول وګړي له مساوي حقونو برخمن وي.

د هبت‌الله بلنه جدي نه ګڼم

د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت ګوند مشر محمد محقق افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د مشر څرګندونې جدي نه ګڼي. نوموړي د دې پوښتنې په ځواب کې چې له پنځو کلونو وروسته د مخالفانو لپاره د هبت‌الله د بلنې مانا څه ده وویل: «لامل یې نه پوهېږم، خو دا موضوع جدي نه ګڼم».

د عدلیې پخواني وزیر او د ملي مقاومت جبهې غړي فضل احمد معنوي هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې هبت‌الله له مخالفانو سره د سیاسي مشارکت په لټه کې نه دی.

هغه وویل: «دی شریک نه غواړي، د دولت مامور غواړي». د معنوي په وینا، طالبان د واک د انحصار له امله په کور دننه له زیاتېدونکو فشارونو سره مخ دي.

د څوکیو په وېشلو خلک نه راضي کېږي

په ورته وخت کې د تېر حکومت د دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخېل ویلي، دولتي څوکۍ د خلکو حق دی، نه د واکمنانو له لوري د لورینې او بښنې یوه ډالۍ. ښاغلي میاخېل پر اېکس‌پاڼه د طالبانو د مشر څرګندونې «هوايي خبرې» بللې او ویلي یې دي، چې دولتي مقامونه د طالبانو ډالۍ نه ده چې هر چا ته یې وغواړي ورکړي؛ ځکه د حکومت او نظام اصلي مالکان خلک دي، نه یوه محدوده ډله او یا یو دیکتاتور.

د میاخېل په وینا، تر هغه چې د اساسي قانون تشه موجوده وي، د دولتي څوکیو د وېش له لارې په نظام کې د خلکو ګډون نه شي تضمینېدای؛ ځکه اساسي قانون د خلکو د ګډون څرنګوالی ټاکي.

هغه زیاته کړې، طالبان فکر کوي چې د افغانستان ډېری وګړي د یادې ډلې د حکومتولۍ له تګلارې او لیدلوري سره مخالف دي او له همدې امله دولتي مقامونه غواړي؛ ګواکې که هغوی ته دا مقامونه ورکړل شي، مخالفت به یې پای ته ورسېږي.

خو د میاخېل په وینا، دغه برداشت سم نه دی او خلک غواړي خپل حقونه د اساسي قانون په چوکاټ کې ترلاسه کړي. میاخېل له طالبانو غوښتي، چې د یوه قانون‌مند، مشروع او ولسواک نظام د جوړولو لپاره د بین‌الافغاني خبرو اترو زمینه برابره کړي.

د تابع کېدو او مطلق اطاعت بلنه

د افغانستان د ازادۍ جبهې د سیاسي دفتر مشر داوود ناجي هم د هبت‌الله د څرګندونو په غبرګون کې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه وینا په سیاسي مشارکت کې د ګډون بلنه نه؛ بلکې د طالبانو په جوړښت کې د تابعیت د دریځ منلو ته د مخالفانو رابلل دي.

هغه وویل: «که د وینا ټولې برخې په ځیر وڅېړو؛ نو دا د رعیت کېدو او یا هم د مامور کېدو بلنه وه». ناجي زیاته کړه، چې د طالبانو په نظام کې د خلکو نظر او غوښتنې هېڅ ځای نه لري.
د هغه په وینا، د خلکو د نارضایتۍ، د مخالفو جبهو د پیاوړتیا او د طالبانو د ډلې دننه د اختلافاتو په اړه د دغه ډلې د مشر اندېښنې د هغه په ټوله وینا کې څرګندې وې.

هغه وویل: «طالبان اندېښمن دي؛ د خلکو له نارضایتۍ، د مخالفو جبهو له پیاوړتیا او د خپلو داخلي اختلافاتو په اړه اندېښنه لري. دغه اندېښنه یې د وینا په ټولو برخو کې څرګنده وه؛ خو د ملا د اندېښنې د لرې کولو حل‌لاره مطلق اطاعت و».

د کورنیو او بهرنیو ناورینونو په اړه د طالبانو اندېښنې

د احمد مسعود په مشرۍ د ملي مقاومت جبهې غړی حفیظ منصور هم په دې باور دی، چې د هبت‌الله څرګندونې د طالبانو د وضعیت په اړه د هغه د اندېښنو له امله شوې دي.

منصور په سیمه کې وروستیو بدلونونو ته په اشارې ویلي، د طالبانو په ملاتړ سیمه‌ییزه اجماع ماته شوې، د یادې ډلې او پاکستان اړیکې کړکېچنې شوې او اسلام‌اباد د طالبانو د مخالفانو پوځي او سیاسي ملاتړ ته مخه کړې ده.

منصور دغه بدلونونه پر طالبانو د فشارونو د زیاتېدو نښې بللې او ویلي یې دي، چې هبت‌الله د دغه ډلې پر وړاندې د ګواښونو له پراخېدو اندېښمن شوی دی. هغه همداراز ویلي، د طالبانو مخالف سیاسي جریانونه اوس له سیمه‌ییزو او نړۍوالو هېوادونو سره په اړیکو کې داسې دریځ ته رسېدلي چې طالبان څو کاله وړاندې، واک ته تر رسېدو مخکې په همدې وضعیت کې وو.

منصور ټینګار کړی، چې د دغه وضعیت په پام کې نیولو سره، د طالبانو مخالف سیاسي جریانونه د هبت‌الله په اداره کې د ماموریت منلو ته هېڅ دلیل نه لري.

د هبت‌الله د بلنې په اړه د ضیا غبرګون: موږ د دولتي څوکۍ لپاره نه جنګېږو

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۲:۲۹ GMT+۰
100%

د افغانستان د ازادۍ جبهې مشر یاسین ضیا د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده هغه بلنې ته په غبرګون کې چې له مخالفانو یې هېواد ته د بېرته ستنېدو او په واک کې د ګډون غوښتنه کړې، ویلي چې دغه څرګندونې پر طالبانو د مخالفانو د پوځي فشارونو د زیاتېدو پایله ده.

نوموړي ټینګار کړی، چې د دوی د مبارزې موخه واک او شتمني ترلاسه کول نه‌دي؛ بلکې غواړي د افغانستان خلک پر خپل برخلیک واکمن وي او له ازادۍ او برابرو حقونو برخمن شي.

ضیا د سې‌شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبان اوس تازه پوه شوي چې د یادې ډلې مخالفان به د هېواد تر ازادۍ او د طالبانو د امارت تر پای ته رسېدو پورې له خپلې مبارزې لاس وانخلي.

د هغه په وینا، له همدې امله د طالبانو مشر مخالفانو ته د حکومتي څوکیو د سپارلو خبره کړې ده. د ازادۍ جبهې مشر ویلي: «دغه څرګندونې زموږ د جګړې پایله ده. هغوی اوس تازه پوه شوي چې موږ یې شا نه پرېږدو».

هغه زیاته کړې، هبت‌الله خپل مخالفان له هغو کسانو سره اشتباه کړي چې د مقام او مالي ګټو لپاره مبارزه کوي. ضیا ویلي: «هبت‌الله موږ له څوکۍ غوښتونکو او ډالرپالو سره اشتباه کړي یو. موږ د عدالت د ټینګښت او خلکو ته د خاورې د مالکیت سپارلو لپاره جګړه کوو. موږ د دې لپاره مبارزه کوو چې د افغانستان ټول وګړي، ښځې او نارینه، د هر ډول سیاسي فکر او نظر خاوندان، له مساوي او برابرو حقونو برخمن وي؛ نه د واک او شتمنۍ لپاره».

جنرال یاسین ضیا چې په مخکیني حکومت کې یې د دفاع وزارت د سرپرست، د پوځ د لوی درستیز، د ملي امنیت شورا د مرستیال، د ملي امنیت د مرستیال او د تخار د والي په توګه دندې ترسره کړې وايي طالبانو په افغانستان کې واک غصب کړی او مخکې له دې چې نورو ته کوم وړاندیز وکړي؛ باید واک بېرته خلکو ته وسپاري.

د ازادۍ جبهې مشر ټینګار کړی، چې د طالبانو د مشر وړاندیزونه د مخالفانو د مبارزې انګېزه نه شي بدلولای او د هبت‌الله څرګندونې یې غولوونکې بللې دي.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د لومړي ځل لپاره د یادې ډلې مخالفانو ته وړاندیز کړی، چې د طالبانو په اداره کې ونډه واخلي؛ خو د دولتي څوکۍ ورکړه یې د هغوی وړتیا او اهلیت پورې مشروط کړي دي.

هبت‌الله ویلي، د طالبانو مخالفان خپل دښمنان نه ګڼي؛ ځکه دی یوازې یو دښمن لري او هغه «کافران» دي. هبت‌الله د سې‌شنبې په ورځ (د لړم ۲۶مه) د کابل پوهنتون په یوه غونډه کې چې د نوموړي د فرمانونو د ارزونې په اړه جوړه شوې وه، د وینا پرمهال له مخالفانو وغوښتل چې افغانستان ته راستانه شي او په خپل هېواد کې ژوند وکړي.

هغه وویل: «حکومت غواړئ، څوکۍ غواړئ؟ هر څه چې غواړئ، دا ټول د اهلیت او استعداد له مخې ورکول کېږي. که تاسې وړتیا ولرئ، درکوو یې او که بل څوک وړتیا ولري، هغه ته یې ورکوو».

نوموړي زیاته کړه، نااهلو کسانو ته د دولتي څوکیو سپارل د ټولو خلکو پر وړاندې ظلم دی او ټینګار یې وکړ چې د مسوولیتونو د وېش پرمهال به د افرادو وړتیا ته پام کوي.

سي‌اېن‌اېن: د امریکا د ملي امنیت تر ټولو پټه مخابراتي شبکه له‌منځه تللې ده

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۵۸ GMT+۰
100%

باخبره سرچینو د سې‌شنبې په ورځ سي‌اېن‌اېن ته ویلي، هغه لویه پټه مخابراتي شبکه چې د امریکا د ملي امنیت اداره (NSA) یې د خپلو داخلي اړیکو لپاره کاروي؛ له کاره لوېدلې ده. دغه شبکه د یادې ادارې کارکوونکو ته زمینه برابروي، چې محرمانه معلومات په داخلي توګه له یو بل سره تبادله کړي.

د سرچینو په وینا، د ستونزې د کچې او څرنګوالي د معلومولو لپاره دغې ادارې د کارکوونکو د کاري وختونو مهالوېش بدل کړی؛ څو هغوی په بېلابېلو وختونو او څو پړاوونو کې دفتر ته حاضر شي.

سرچینو ویلي، تر اوسه د سایبري برید هېڅ نښه نه‌ده موندل شوې. د سپینې ماڼۍ ویاندې لورین بیس د سې‌شنبې په ورځ وویل: «موږ داسې هېڅ شواهد نه لرو چې وښيي دا پېښه د سایبري برید له امله رامنځته شوې ده. هېڅ بحراني وضعیت نشته او امریکایان باید اندېښنه ونه لري».

یوه اوسني او یوه پخواني امریکايي چارواکي سي‌اېن‌اېن ته ویلي، د امریکا د ملي امنیت ادارې د اړیکو په لویه پټه شبکه کې چې «اېن‌اېس‌اې‌نېټ» (NSANet) نومېږي رامنځته شوې ستونزه د استخباراتي بېړنیو معلوماتو د لېږد مخه نه نیسي او دغه معلومات د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په واک کې هم پاتې دي.

د سرچینو په وینا، ټرمپ کولای شي د ولسمشرۍ په ځانګړې الوتکه کې هم دغه معلومات ترلاسه کړي. دغه دوو سرچینو ویلي، د امریکا حکومت له ولسمشر سره د خوندي اړیکو لپاره څو احتیاطي سیستمونه او بدیلې شبکې هم لري.

ټرمپ دامهال په فیلیپین کې دی او ټاکل شوې سبا چین ته سفر وکړي؛ څو د دغه هېواد له مشر شي جین‌پینګ او د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره خبرې وکړي.

د امریکا د ملي امنیت ادارې په شبکه کې دغه تخنیکي ستونزه په داسې حال کې رامنځته شوې، چې په تېرو څو ورځو کې په دغه هېواد کې د هوايي شرکتونو او یوشمېر نورو شرکتونو فعالیتونه هم د پراخو تخنیکي ستونزو له امله ګډوډ شوي دي.

د تېرې جمعې په ورځ د هوايي چلند په سیستمونو کې پراخې تخنیکي ستونزې د دې لامل شوې، چې په ټوله امریکا کې الوتنې د څو ساعتونو لپاره ودرول شي. زرګونه الوتنې لغوه شوې یا له ځنډ سره مخ شوې. د امریکا د فدرالي هوايي چلند ادارې اعلان وکړ چې د ستونزې سرچینه د ارکنزاس ایالت په یوه روټر (د شبکې د نښلولو وسیله) کې وه.

تېره اوونۍ هم د مایکروسافټ په خدماتو کې تخنیکي ستونزې د دې لامل شوې، چې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې کاروونکي د یوه وخت لپاره د اوټلوک برېښنالیک او ټیمز پروګرام ته لاسرسی له لاسه ورکړي.

بانکونه او یوشمېر نورې خدماتي ادارې هم په وروستیو اوونیو کې له ورته ستونزو سره مخ شوې دي. د دوشنبې په ورځ د چیس بانک زرګونه پېرېدونکو خپلو انلاین حسابونو ته د لاسرسي له ستونزو شکایت کړی و.

سي‌اېن‌اېن لیکلي، داسې هېڅ نښه نشته چې د امریکا د ملي امنیت ادارې، فدرالي هوايي چلند ادارې یا مایکروسافټ په سیستمونو کې رامنځته شوې ستونزې دې د سایبري بریدونو پایله وي.

خو د دغه پېښو له مخې څرګندېږي چې تخنیکي نیمګړتیاوې کولای شي د سترو ادارو او عامه خدماتو فعالیتونه ګډوډ کړي او ان د ملي امنیت لپاره هم ستونزې رامنځته کړي.

د هند لومړي وزیر د نړۍ د سولې او ثبات غوښتنه کړې ده

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۳۷ GMT+۰
100%

د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي د سې‌شنبې په ورځ د فیلیپین په پلازمېنه مانیلا کې د اسه‌ان، ختیځې اسیا او څلور اړخیزې ډلې په سرمشریزو کې په نړۍ کې د سولې او ثبات د پیاوړتیا غوښتنه وکړه. مودي وویل، نړۍ تر بل هر وخت ډېر ثبات او د وضعیت د وړاندوینې وړتیا ته اړتیا لري.

هغه په دغه غونډو کې د سمندري امنیت پیاوړتیا، د حیاتي منرالونو د برابرولو او د سوداګریزو همکاریو د پراختیا لپاره یو لړ وړاندیزونه وړاندې کړل. د مودي ګډون په داسې حال کې و، چې نوموړي تېرکال د سوېل ختیځې اسیا د هېوادونو ټولنې (اسه‌ان) د مشرانو په سرمشریزه غونډه کې ګډون نه و کړی.

د هند او اسه‌ان همکاري

په مانیلا کې د مودي پروګرام د هند او سوېل ختیځې اسیا د هېوادونو ټولنې (اسه‌ان) د مشرانو له غونډې پیل شو. هغه ته په اشارې سره چې هند او د اسه‌ان غړي هېوادونه په ګډه د نړۍ د ټول نفوس نږدې څلورمه برخه جوړوي، وویل چې د دغه هېوادونو راتلونکی باید د سیالۍ پر ځای پر همکارۍ ولاړ وي.

د برونای، کمبودیا، اندونیزیا، لاووس، مالیزیا، فیلیپین، سنګاپور، تایلنډ، ختیځ تیمور او ویتنام مشرانو په دغه غونډه کې ګډون کړی و. میانمار هم د یوه رسمي استازي له لارې په غونډه کې ګډون کړی و؛ ځکه د دغه هېواد د پوځي حکومت مشر ته بلنه نه وه ورکړل شوې.

د هند لومړي وزیر اعلان وکړ، چې د اسه‌ان د غړو هېوادونو سېلانیان کولای شي د هند برېښنايي ویزه په وړیا توګه ترلاسه کړي. هغه همدارنګه د سمندري کارکوونکو د امنیت د ټینګښت لپاره یو پلان وړاندې کړ او ویې ویل، چې هند په اوکراین کې د سولې د ټینګښت او په لوېدیځه اسیا کې د جګړو د پای ته رسولو له هڅو ملاتړ کوي.

د سایبري جرمونو پر وړاندې مبارزه

د ختیځې اسیا د سرمشریزې ګډونوالو مشرانو په سوېل ختیځه اسیا کې د انټرنېټي درغلیو د زیاتېدو په غبرګون کې چې له دغه سیمې څخه تنظیمېږي، د سایبري جرمونو پر وړاندې د مبارزې په اړه ګډه خبرپاڼه خپره کړه.

هند هم اعلان وکړ، چې د دغه جرمونو پر وړاندې د مبارزې په موخه به د ګجرات ایالت په ګاندي‌نګر ښار کې د ملي جرم‌پېژندنې او عدلي طب په پوهنتون کې یوه غونډه جوړه کړي.

همدارنګه ټاکل شوې، چې د ختیځې اسیا په سرمشریزه کې د ګډون کوونکو هېوادونو د پوهنتونونو د رییسانو غونډه هم د هند په نالندا پوهنتون کې جوړه شي.

د څلور اړخیزې ډلې امنیتي او اقتصادي اندېښنې

د څلور اړخیزې ډلې (کواد) د مشرانو غونډه د لومړي ځل لپاره د دغه ډلې له غړو هېوادونو بهر جوړه شوه. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یادې غونډې کوربه و. د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي، د اسټرالیا لومړي وزیر انتوني البانیزي او د جاپان لومړۍ وزیرې سانای تاکایچي هم په دې غونډه کې ګډون کړی و.

دا د ۲۰۲۴کال له غونډې وروسته د دغه څلورو هېوادونو د مشرانو لومړۍ لیدنه وه. همدارنګه، د ایران پر وړاندې د امریکا او اسراییل د بریدونو له پیل او د هرمز تنګي له تړل کېدو چې له نهو میاشتو ډېر وخت تېر شوی، وروسته د دغه هېوادونو مشران د لومړي ځل لپاره سره راټول شول. د دغه جګړې پرمهال لږترلږه ۲۳ هندي وګړي چې ډېری یې سمندري کارکوونکي وو، وژل شوي دي.

د کواد ډلې مشرانو په ګډه خبرپاڼه کې د هند او ارام سمندر په سیمه کې د هغه څه مخالفت کړی، چې دوی «اقتصادي او سمندري فشار» بللی دی.

هغوی د زور یا فشار له لارې د اوسني وضعیت د بدلولو یو اړخیزې هڅې وغندلې او خبرداری یې ورکړ چې د صادراتو خپل‌سري محدودیتونه باید د اقتصادي فشار د وسیلې په توګه ونه کارول شي.

دغه دریځ په داسې حال کې نیول شوی، چې چین په دې وروستیو کې د حیاتي منرالونو او درنو تجهیزاتو په ګډون د تونل‌کېندنې ماشینونو، پر صادراتو نوي محدودیتونه لګولي دي. د دغه محدودیتونو له امله د هند ځینې پرمختیايي پروژې هم اغېزمنې شوې دي.

د افغانستان د جګړو چاپېریالي اغېزې؛ ویجاړ شوي کلي او د ککړتیا روغتیايي پایلې

۲۶ لړم ۱۴۰۵ - ۱۷ نومبر ۲۰۲۶، ۲۱:۲۳ GMT+۰
100%

د الجزیرې په یوه مستند راپور کې د ننګرهار ولایت د یوه کلي د ویجاړۍ او د لسیزو جګړو د چاپېریالي زیانونو په اړه ویلي، چې د جګړو اغېزې یوازې د ودانیو تر ویجاړېدو او د خلکو تر بې‌ځایه کېدو محدودې نه‌دي؛ بلکې د سیمې پر چاپېریال او د اوسېدونکو پر روغتیا یې هم اوږدمهاله اغېز کړی دی.

د راپور له مخې، د ابراهیم په نوم یو ځوان چې اوس په کابل کې ژوند کوي، خپل پلرني کلي ته ورګرځي؛ څو هغه سیمه له نږدې وګوري چې په‌کې لوی شوی و. نوموړی ګوري، چې د ماشومتوب کلی یې د جګړو او کډوالۍ له امله په کنډوالو بدل شوی او د سیمې پاتې اوسېدونکي له بېلابېلو روغتیايي ستونزو سره مخ دي.
هغه وایي: «ځینې افغانان د کیمیاوي ککړتیا له امله له کلي کډه شوي او ځینې ماشومان تر زېږون وړاندې د مېندو په خېټو کې مړه شول، ګڼې ناروغۍ پیدا شوې؛ نو له دې امله ګڼو خلکو دغه کلی پرېښوده». د هغه په وینا، په دغه ټول کلي کې شاوخوا ۲زره کورونه وو؛ خو اوس په تشه کنډواله بدل شوی دی.
نوموړي په دغه مستند کې د کلي له هغه اوسېدونکي سره هم خبرې کړې، چې په وینا یې د جګړو اغېزې یې له ورایه پرمخ ښکاري. په دغه راپور کې له څلورو داسې ماشومانو سره خبرې شوې دي، چې له یو ډول جلدي ناروغیو سره مخ دي.
د دوی کورنۍ وایي، ډاکټرانو ویلي چې دغه ناروغي اوږدمهاله ده. دغه ماشومانو له الجزیرې سره په خبرو کې ویلي، چې له سخت سوي او درد کړېږي.
ځایي ډاکټرانو الجزیرې سره په خبرو کې ویلي، چې دغه ناروغي په یاده سیمه کې د کیمیاوي وسلو د پراخې کارونې له امله پیدا شوې ده.
ابراهیم د ننګرهار هغه کلي ته هم تللی، چې په ۲۰۱۷کال کې امریکا پرې د بمونو مور کارولې وه. د هغه په وینا، د یادې سیمې اوسېدونکي بېرته خپلو سیمو ته ستانه شوي او د خپل ژوند د بیارغولو هڅه کوي.

راپور زیاتوي، د سیمې اوسېدونکي باور لري چې د دغه روغتیايي ستونزو یوه برخه د څو لسیزو جګړو له امله د رامنځته شوې چاپېریالي ککړتیا پایله ده. د جګړو له امله د سیمې طبیعي چاپېریال او د خلکو د ژوند شرایط بدل شوي او ګڼې کورنۍ د خپلو مېنو پرېښودو ته اړې شوې دي.

په مستند کې ابراهیم له هغو کورنیو سره هم ګوري، چې لاهم په سیمه کې ژوند کوي. نوموړی د خپل پخواني کور او کلي د ویجاړیو په لیدو د خپلې کورنۍ د تېر ژوند په اړه فکر کوي او پوښتنه کوي، که یې کورنۍ له سیمې نه وای وتلې، ژوند به یې څنګه و او ایا یوه ورځ بېرته خپل کلي ته ستنېدای شي؟

د الجزیرې په وینا، دغه مستند د متي فورتادو او ابراهیم سلیمان‌خېل له‌خوا جوړ شوی او د جګړو، کډوالۍ او چاپېریالي زیانونو هغه اغېزې څېړي چې د جګړو له پای ته رسېدو وروسته هم د خلکو پر ژوند پاتې کېږي.