د ډسمبر په ۹مه د اسلاماباد ۲ ورځنۍ غونډه؛ په غونډه کې د افغانستان په تړاو هم بحث کېږي
د پاکستان د اسلاماباد د ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ وايي، د را روانې ډسمبر میاشتې په ۹مه به د «اسلاماباد غونډې» شپړم دوه ورځنی پړاو پیل شي. د دغه انسټيټيوټ مسوولین وايي، په دې غونډه کې به له نورو موضوعاتو سربېره د افغانستان په تړاو هم بحثونه وشي.
د اسلاماباد په ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیيټیوټ کې د افغانستان، منځني ختیځ او افریقا څانګې مشره امنه خان وايي، د دې کلنۍ غونډې په یوې برخه کې به د افغانستان، منځني ختیځ او افریقا په تړاو «د سولې، ثبات او ګډې سوکالۍ په لټه کې» تر سرلیک لاندې هم یوه غونډه جوړه شي.
د نوموړې په وینا، په دې غونډه کې به نوموتي پالیسي جوړوونکي، ډیپلوماټان او سیمهییز کارپوهان پر مهمو سیمهییزو بدلونونو خبرې وکړي او په وینا یې: «تمرکز به یې پر افغانستان او سیمهییز ثبات، په لوېدیځه اسیا کې پر جیو-پولیټیکي بدلونونو، په سیمهییز اتصال کې د منځنۍ اسیا مخ پر ودې رول او له افریقا سره د پاکستان پر پراخېدونکو اړیکو وي».
نوموړې په دې تړاو چې دغې غونډې ته به طالبان او یا هم بهرمیشتي افغان سیاستوال وبلل شي که څنګه، څه نهدي ویلي.
ویل کېږي په دې غوڼده کې به د پاکستان پر اړوند مسایلو او همداراز اقتصادي او امنیتي موضوعګانو په اړه هم جلا جلا غونډې جوړې شي.
د یادونې وړ ده، چې د اسلاماباد د ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ مرکز تر دې مخکې هم د افغانستان او په ځانګړې توګه د طالبانو د تګلارو په تړاو د طالبانو له حضور پرته د بهر مېشتو یو شمېر افغان سیاستوالو په ګډون څو غونډې جوړې کړې دي.
افغانستان د نړۍ له هغو هېوادونو دی چې ماشومان یې د جګړو، بېوزلۍ، اقتصادي ستونزو او ټولنیزو محدودیتونو له څو اړخیزو اغېزو سره مخ دي. د طالبانو له واکمنېدو وروسته د نجونو پر زدهکړو محدودیتونو، د کورنیو اقتصادي ستونزو او د ماشومانو د خوندیتوب د کمزورو میکانیزمونو له امله د هغوی د زیانمنېدو اندېښنې زیاتې شوې دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۶ کال د انساني قاچاق په راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د ماشومانو ناقانونه جلب او په جګړهییزو او ملاتړیزو دندو کې ترې ګټه اخیستنه، د هلکانو جنسي استثمار یا «بچهبازي» او جبري کار لا هم دوام لري.
راپور زیاتوي چې د ښځو، ماشومانو او کډوالو پر وړاندې د جبري کار او جنسي ګټې اخیستنې موارد هم شته او طالبانو د دغو جرمونو د مخنیوي او د قربانیانو د ملاتړ لپاره اغېزناک اقدامات نه دي کړي.
د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر د راپور له مخې، په افغانستان کې د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ د ماشومانو پر وړاندې د بشري حقونو ۴۵۸۲ جدي سرغړونې ثبت شوې دي. په دې موده کې ۵۵۷ هلکان د طالبانو له خوا په وسلهوالو فعالیتونو کې ګومارل شوي او ۱۴۱۵ ماشومان وژل شوي یا ټپیان شوي دي.
د ماشومانو د وضعیت بله جدي ستونزه له زدهکړو محرومیت دی. د یونېسف او یونسکو د ۲۰۲۶ کال د نومبر د څلورمې ګډ راپور له مخې، په افغانستان کې د لومړنیو ښوونځیو د عمر ۵۳ سلنه ماشومان له رسمي زدهکړو بهر دي. دغه راز، له ۲،۶ میلیونو زیاتې نجونې له ۲۰۲۱ کال راهیسې له منځنیو زدهکړو بېبرخې شوې دي.
بېوزلي او د کورنیو اقتصادي ستونزې هم د ماشومانو پر ژوند ناوړه اغېز کوي. یو شمېر ماشومان د خپلو کورنیو د اقتصادي اړتیاوو له امله د زدهکړو پر ځای کار کولو ته اړ کېږي، چې دا چاره یې د استثمار، ناوړه چلند او نورو خطرونو پر وړاندې زیانمنونکي کوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په وینا، طالبانو د انساني قاچاق د عاملانو د څېړنې، قضايي تعقیب او محکومولو، د قربانیانو د پېژندلو او هغوی ته د ملاتړ برابرولو په اړه کوم راپور نه دی وړاندې کړی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۳ کال د بشري حقونو په راپور کې د بدخشان ولایت د یوې پېښې یادونه کړې ده. د راپور له مخې، د ۲۰۲۲ کال په اګست کې د یوه واده په مراسمو کې د دوو طالب قوماندانانو ترمنځ د یوه هلک پر سر شخړه شوې وه، چې وروسته په ډزو بدله شوه. راپور وايي، دغه هلک د طالبانو د شهدا ولسوالۍ د هغه وخت د ولسوال د ساتونکي یا سرتېري په توګه هم کار کاوه او د «بچهبازۍ» له جنسي استثمار سره تړاو درلود.
د ماشومانو په جبري ګومارلو کې هم د بدخشان ولایت یوه بله پېښه ثبت شوې ده. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۴ کال د بشري حقونو راپور وايي، د همدې ولایت طالب ځواکونو شاوخوا ۳۰ ماشومان چې عمرونه یې له ۱۰ تر ۱۸ کلونو وو، د پوځي روزنې یوه ځانګړي مرکز ته لېږدولي وو. د راپور له مخې، د سیمې طالب چارواکو د دغو ماشومانو کورنیو ته خبرداری ورکړی و چې د خپلو ماشومانو د ګومارلو په اړه شکایت ونه کړي او د روزنې بهیر کې لاسوهنه ونه کړي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو او وسلهوالو شخړو په اړه د سرمنشي د راپور له مخې، په ۲۰۲۳ کال کې د طالبانو له خوا د ۳۴۲ هلکانو ګومارل او په جګړهییزو او ملاتړیزو دندو کې د هغوی کارول ثبت شوي دي. له دې ډلې ۱۵۰ هلکان په جګړهییزو او ۱۹۲ نور په ملاتړیزو چارو کې کارول شوي وو.
د ماشومانو د جبري کار یوه څرګنده بېلګه د ننګرهار په سرهرود ولسوالۍ کې لیدل شوې ده. د ۲۰۲۴ کال د اګست په ۲۳مه سیمه ایزو رسنیو راپور ورکړی و چې په دې ولسوالۍ کې نږدې ۵ زره او ۸۷۹ ماشومان په خښتو بټیو کې پر درنو کارونو بوخت دي. په راپور کې د بلال او بشرا په نوم د دوو ماشومانو خبرې هم خپرې شوې وې. بلال ویلي وو چې هیله یې ښوونځي ته تلل دي، خو بشرا ویلي وو چې د زدهکړو فرصت نه لري او د کورنۍ د اړتیاوو له امله کار کوي.