• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

بلوچستان کې د ناامنۍ او له افغانستان سره د سوداګرۍ بندېدو پر ضد کار بندیز شوی دی

عبدالکریم ملاخېل
عبدالکریم ملاخېل

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو، بلوچستان

۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۵۸ GMT+۰تازه شوی: ۲۸ لړم ۱۴۰۵ - ۱۹ نومبر ۲۰۲۶، ۱۳:۰۲ GMT+۰

د بلوچستان په مرکز کوټه او د ایالت په نورو ښارونو کې د سیاسي ګوندونو د ټول‌ګوندي ایتلاف په بلنه بازارونه تړل شوي او لاریونونه پيل شوي دي. معترضان په دغه ایالت کې د ناامنۍ له زیاتوالي او له افغانستان سره د سوداګرۍ بندېدو له امله شکایت کوي.

د عوامي نېشنل ګوند د زده کوونکو د چارو مرکزي منشي رشید ناصر افغانستان انټرنیشنل - پښتو ته ویلي،چې په کوټه، ژوب، چمن او یو شمېر نورو ښارونو کې سوداګرو، هټۍوالو او ټرانسپورټي فعالانو د کار بندیز ملاتړ کړی او بازارونه یې تړلي دي.
هغه وویل، د بلوچستان په ډېرو سیمو کې امنیتي وضعیت د اندېښنې وړ دی، لویې لارې خوندي نه دي او سوداګر او عام خلک د سفر او کاروبار پر مهال له بېلابېلو ګواښونو سره مخ دي.
د نوموړي په وینا، په لویو لارو د بار وړونکو موټرو سوځول، د سوداګریزو توکو د لېږد بهیر ګډوډول او د خلکو د تګ راتګ ستونزې د بلوچستان اقتصاد ته دروند زیان اړولی دی.
رشید ناصر زیاته کړه چې له افغانستان او ایران سره د سرحدي لارو تړل کېدو د بلوچستان سوداګري سخت زیانمنه کړې ده.
هغه وویل: «د پولو د تړل کېدو له امله زرګونه او حتی لکونه کسان اغېزمن شوي، د خلکو روزګار کم شوی او سوداګریز فعالیتونه راټیټ شوي دي.»
د هغه په خبره، حکومت باید له افغانستان سره د قانوني سوداګرۍ اسانتیاوې برابرې کړي او د غیرقانوني فعالیتونو د مخنیوي ترڅنګ د مشروع تجارت او د خلکو د عاید سرچینو ته زیان ونه رسوي.
رشید ناصر وویل، د افغانستان او پاکستان ترمنځ اړیکې باید د خبرو اترو او ډیپلوماټیکو لارو عادي شي، ځکه د سرحدي محدودیتونو او سوداګریزو خنډونو تر ټولو لوی زیان عام خلک، سوداګر او مزدوران ویني.بلخوا، د پښتونخوا ملي عوامي ګوند ایالتي مرستیال منشي ندا سنګر افغانستان انټرنیشنل- پښتو ته ویلي، چې د کاربندیز یو مهم علت په بلوچستان کې د ناامنۍ زیاتېدل او د سوداګریزو لارو محدودېدل دي.د هغه په وینا، په ایالت کې وسله‌وال فعالیتونه، هدفي بریدونه، د لویو لارو ناامني او اقتصادي ستونزې ورځ تر بلې د خلکو ژوند ستونزمنوي.ندا سنګر وویل چې د کوټې او د بلوچستان د نورو ښارونو ډېری اوسېدونکي د ګرانۍ، بېکارۍ او امنیتي ستونزو تر فشار لاندې ژوند کوي او حکومت نه دی توانېدلی چې د خلکو د امنیت او اقتصادي ستونزو لپاره اغېزمنې حللارې وړاندې کړي.اعتراض کوونکي او سیاسي مشران ټینګار کوي چې د بلوچستان ستونزې یوازې امنیتي نه دي، بلکې اقتصادي، سوداګریز او ټولنیز اړخونه هم لري. د دوی په وینا، د ناامنۍ تر څنګ د افغانستان او ایران سره د سوداګریزو لارو تړل کېدل د ایالت پر سوداګرۍ، ټرانسپورټ او د خلکو پر ژوند ژور اغېز کړی او د حل لپاره یې عملي اقداماتو ته اړتیا ده.





ډېر لیدل شوي

 د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی
۱

د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی

۲

د ماشوم ژغورنې نړیوال سازمان: کډوالۍ افغان ماشومان خوارځواکه کړي او د زده‌کړو محروم کړي

۳

ډېپلوماټ مجله: متحدې جبهې د طالبانو د نفوذ پر اصلي مرکزونو کندهار او هلمند تمرکز کړی دی

۴

افغان ماشومان د تاوتریخوالي، بېوزلۍ او جبري ودونو له ګواښ سره مخ دي

۵

هبت الله اخوندزاده: د جوماتونو او مدرسو جوړولو لپاره تر دې ښه فرصت بیا نه راځي

•
•
•

نور خبرونه

د کوټې د وچې مېوې سوداګر: افغانستان سره د لارو بندښت مو کاروبار له ناورین سره مخ کړی

۲۷ لړم ۱۴۰۵ - ۱۸ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۲۵ GMT+۰
•
عبدالکریم ملاخېل
100%

د کوټې د وچې منډیي د ټولنې عمومي منشي عبیدالله درانی افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو لارو بندېدو نه یوازې د وچې مېوې سوداګري زیانمنه کړې، بلکې د زرګونو مزدورانو، موټرچلوونکو او کوچنیو سوداګرو د عاید سرچینې یې هم اغېزمنې کړې دي.

نوموړي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته د یوې ځانګړې مرکې پر مهال وویل ، د کوټې د وچې مېوې منډيي ته له افغانستان، ایران او د سیمې له نورو برخو وچې مېوې او کرنیز محصولات راځي او بیا د پاکستان بېلابېلو ښارونو ته لېږدول کېږي.
د هغه په وینا، د دې سوداګرۍ په هر پړاو کې زرګونه کسان په کار بوخت وي، خو د سوداګریزو لارو له بندېدو وروسته د مالونو د لېږد بهیر سخت زیانمن شوی دی.
دراني وویل، پخوا به وچې مېوې او نور توکي د کوټې له لارې پنجاب، سند او خیبر پښتونخوا ته لېږدول کېدل، خو اوس ډېری مالونه د کراچۍ له لارې دغو بازارونو ته رسېږي، چې له امله یې د سوداګرو لګښتونه لوړ شوي او د کاروبار حجم کم شوی دی.
هغه زیاته کړه چې د لارو خرابوالی او سرحدي محدودیتونه د سوداګرو لپاره اضافي ستونزې پیدا کړې دي او د سوداګرۍ بهیر یې ډېر ټکنی کړی دی.
د نوموړي په وینا، د مستونګ او د بلوچستان د نورو سیمو کرنیز محصولات هم له همدې ستونزو اغېزمن شوي دي. هغه وویل، پخوا به د سیمې محصولات په اسانۍ بازارونو ته رسېدل، خو اوس سوداګر د خرڅلاو او بازار موندنې له ستونزو سره مخ دي.
دراني وویل، د کوټې د وچې مېوې منډيي کې د دوکانونو کرایې هم د پام وړ راټیټې شوې دي. د هغه په خبره، هغه دوکانونه چې پخوا به په میاشت کې له ۵۰ زرو څخه تر ۶۰ زرو کلدارو په کرایه ورکول کېدل، اوس ځینې مالکین حاضر دي چې په ۱۵ زرو او ۲۰ زرو کلدارو یې هم کرایه ورکړي، خو بیا هم کرایه کوونکي نه پیدا کېږي.
هغه ټینګار وکړ چې د سرحدونو د بندښت زیان یوازې لویو سوداګرو ته نه دی اوښتی، بلکې کوچني سوداګر، مزدوران، موټرچلوونکي او د ورځې مزدوران هم ورڅخه اغېزمن شوي دي.
د هغه په وینا، په کوټه کې زرګونه کسان د وچې مېوې په بارولو، ښکته کولو، بسته بندۍ او لېږد کې بوخت وو. پخوا به دوی هره ورځ له درې زرو څخه تر څلور زرو کلدارو عاید ترلاسه کاوه، خو اوس د ځینو ورځنۍ مزدوري ۵۰۰، ۶۰۰، ۷۰۰ او ۸۰۰ کلدارو ته راټیټه شوې ده.
دراني وویل، د کینو او نورو مېوو صادرات هم اغېزمن شوي دي. د هغه په خبره، د کینو د موسم پر مهال به هره ورځ له ۳۰ تر ۴۰ موټرو پورې بارونه افغانستان، ازبکستان او ترکمنستان ته لېږدول کېدل، خو اوس دا بهیر درېدلی دی.
بلخوا، د کوټې د وچې مېوې یو سوداګر سید عبدالرب اغا افغانستان انټرنیشنل- پښتو ته وویل چې د دوی د کاروبار ډېره برخه له افغانستان سره تړلې وه او د سرحدي لارو له بندېدو وروسته یې سوداګري په بې‌ساري ډول راکمه شوې ده.
هغه وویل، پخوا به وچې مېوې له افغانستانه کوټې ته راتلې او بیا به د پاکستان نورو سیمو ته لېږدول کېدې، خو اوس بازار خپل پخوانی ارزښت له لاسه ورکړی دی.
په همدې حال کې، محمد امین چې له څلورو کلونو راهیسې د کوټې د وچې مېوې په منډۍ کې مزدوري کوي، وايي د لارو بندېدو د دوی پر عاید مستقیم اغېز کړی دی.
نوموړي افغانستان انټرنیشنل -پښتو ته وویل: «تېر کال به مو هره ورځ دوه زره تر دوه نیم زره کلدارې مزدوري کوله، خو اوس کله ۱۲۰۰ او کله ۱۵۰۰ کلدارو ته رسېږي.»
هغه وايي د عاید کمېدو د کورنۍ پر ژوند ژور اغېز کړی او اوس اړ دي چې د خپلو ورځنیو لګښتونو کچه راکمه کړي.
د هغه په خبره، د خوراکي توکو بیې لوړې شوې، خو عاید یې کم شوی دی.

هغه زیاتوي:«پخوا به مو پنځه کیلو خوارکي تومې اخیستې، اوس یوه یا دوه کیلويي اخلو. د کور ټول لګښتونه مو راکم کړي او له سهاره تر ماښامه کار کوو، خو بیا هم ستونزې نه هوارېږي.»
محمد امین وايي، که په کور کې ناروغي یا بله ناڅاپي ستونزه رامنځته شي، نو مجبوریږي پور واخلي او وروسته یې خپل مزدوري عاید څخه بېرته پرې کړي.
د کوټې د وچې مېوې سوداګر او مزدوران له پاکستان او طالبانو غواړي چې د سوداګرۍ د عادي کېدو لپاره عملي ګامونه پورته کړي، ځکه د دوی په وینا د سرحدونو د بندښت دوام د زرګونو کورنیو د عاید سرچینې له خطر سره مخ کړې دي.

پاکستاني رسنیو تېره میاشت خبر ورکړی و چې له افغانستان سره د دغه هېواد د سوداګریزو لارو د بندېدو له امله پاکستان ته ۲،۵ میلیارد ډالره زیان اوښتی دی.

افغان سوداګر هم د دغې لارې د تړل کېدو له امله د درنو مالي زیانونو خبر ورکوي او له پاکستان او طالب چارواکو غواړي، چې سوداګریزې لارې بېرته پرانیزي.

سیاسي مشران: د کانونو په اړه د اسلام‌اباد پرېکړې د خلکو حقونه تر پښو لاندې کوي

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۷:۰۳ GMT+۰
100%

د بلوچستان پخوانی سناتور نوابزاده لشکري رېساني او د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د ایالتي مشر نصرالله خان زیری وايي، د پښتونخوا او بلوچستان د طبیعي سرچینو په اړه هر ډول تړون او پرېکړه باید د سیمې د خلکو له ګډون او رضایت پرته ونه شي.

لشکري رېساني له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره د خبرو په مهال د کانونو د استخراج لپاره له کورنیو او نړیوالو شرکتونو سره د احتمالي تړونونو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې د تړونونو د پټ ساتلو شرطونه د خلکو د حقونو او د طبیعي سرچینو د مدیریت په اړه پوښتنې راپورته کوي.

هغه زیاته کړه چې د طبیعی سرچینو نوی قانون « ماینز اینډ منرلز اېکټ»له مخې ښايي ځايي خلکو ته یوازې په کانونو کې د کارګرانو په توګه د کار زمینه برابره شي، خو د معدني سرچینو په مالکیت او د هغوی په اړه د پرېکړو کولو کې به یې ونډه محدوده وي.
لشکري رېساني افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د بلوچستان د کانونو نوی قانون د ځايي خلکو د ځمکو او طبیعي سرچینو حقونه له ګواښ سره مخ کوي او که عملي شي، د دغه ایالت اوسېدونکي به د خپلو سیمو له معدني شتمنیو بې‌برخې شي.
د هغه په وینا، په نوي قانون کې داسې مادې شاملې دي چې د ځمکو او معدني سرچینو په اړه د دولت او خصوصي شرکتونو واک پراخوي او د ځايي خلکو له بنسټیزو حقونو سره په ټکر کې دي.
رېساني وايي، د قانون له تصویب وروسته یې له یو شمېر نورو سیاسي ګوندونو سره یوځای د بلوچستان عالي محکمې ته عریضه کړې او په یوه خبري غونډه کې یې دغه قانون د بلوچستان د خلکو پر ضد بللی دی.
د نوموړي په وینا، محکمې د اساسي قانون اړوند د عریضې د منلو او اورېدو بهیر پیل کړی و، خو وروسته د ایالتي حکومت د اجرائیوي حکم له لارې د قانون عملي کېدل ودرول شول. هغه زیاته کړې چې حکومت د قانون د بیاکتنې او احتمالي تعدیلاتو لپاره یوه کمېټه هم جوړه کړې او ژمنه یې کړې چې د هغې د سپارښتنو له مخې به قانون بیا وارزوي.
رېساني ویلي، جمعیت علمای اسلام، عوامي نېشنل ګوند او نېشنل ګوند خپلې قضايي عریضې بېرته اخیستې دي، خو د هغه عریضه لا هم په محکمه کې پاتې ده.

رېساني د خیبر پښتونخوا د والي د واکمنۍ په اړه هم ویلي، که څه هم فدرالي چارواکو د دې اقدام لپاره امنیتي وضعیت دلیل بللی، خو د ده په باور، د سیمې د معدني سرچینو د کنټرول موضوع هم ورسره تړاو لري. هغه ادعا کړې چې په بلوچستان کې هم د طبیعي سرچینو په اړه د پرېکړو واک د خلکو په لاس کې نه دی.
نوموړي د بلوچستان پر سیاسي ګوندونو نیوکه کړې چې په لومړي سر کې یې د کانونو د قانون پر ضد د ګډې مبارزې ملاتړ کړی، خو وروسته یې خپلې عریضې بېرته اخیستې دي. هغه په ځانګړي ډول د جمعیت علمای اسلام پر دریځ نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دغه ګوند په خیبر پښتونخوا کې د کانونو د قانون پر وړاندې دریځ نیسي، خو په بلوچستان کې یې د ورته قانون د وړاندې کولو او بیا د خپلې عریضې د بېرته اخیستو له امله دریځ د پوښتنې وړ دی.

بلخوا، د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند ایالتي مشر نصرالله خان زیري هم د اسلام‌اباد د کانونو نړیوال نندارتون غندلی او ویلي یې دي چې د پښتونخوا او بلوچستان د قیمتي او نایابه معدني سرچینو په اړه د دغو سیمو د خلکو له ګډون او سلا پرته هېڅ تړون د منلو وړ نه دی.
زیري افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د نومبر په ۱۲مه او ۱۳مه په اسلام‌اباد کې جوړ شوی نندارتون د پښتونخوا او بلوچستان د معدني سرچینو د وړاندې کولو او د پانګونې د راجلبولو لپاره جوړ شوی و، خو د ده په وینا، د دغو سرچینو له اصلي مالکانو، یعنې پښتنو او بلوڅو، سره په دې بهیر کې سلا نه ده شوې.
نوموړي ویلي، چې د اسلام‌اباد او پنجاب چارواکي د پښتنو او بلوڅو د سیمو د معدني شتمنیو د پلورلو او په اړه یې د پرېکړو کولو حق نه لري. هغه نړیوالو پانګه‌والو او شرکتونو ته خبرداری ورکړی چې د دغو سرچینو په اړه له هر ډول تړون او پانګونې ډډه وکړي، څو چې د سیمې د خلکو په خوښه منتخب حکومتونه د سرچینو د مدیریت پرېکړه نه وي کړې.
زیري د خیبر پښتونخوا د ګورنر د واکمنۍ په اړه ادعا کړې چې د دې اقدام تر شا د امنیتي وضعیت ترڅنګ د سیمې د معدني سرچینو د کنټرول موضوع هم ده.
هغه ویلي، چې د والي د واکمنۍ له اعلان سره سره په خیبر پښتونخوا کې امنیتي وضعیت نه دی ښه شوی او د ترهګرۍ پېښې لا هم روانې دي. د نوموړي په وینا، د دې اقدام موخه د منځنۍ پښتونخوا، چې پخوا د قبایلي سیمو په نوم پېژندل کېده، د دولسو ولسواليو لپاره د جلا اداري جوړښت رامنځته کول او د سیمې پر معدني سرچینو کنټرول ترلاسه کول دي.
د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند ایالتي مشر همداراز ادعا کړې چې د خیبر پښتونخوا ټاکل شوی اعلی وزیر او د ایالتي اسمبلۍ رئیس له خپلو دندو او سیاسي فعالیتونو څخه لرې ساتل شوي دي. هغه دا وضعیت د منتخب حکومت او پارلماني نظام د واکونو د محدودولو هڅه بللې ده.
زیري ټینګار کړی چې د پښتونخوا او بلوچستان خلک د خپلو ځمکو او معدني سرچینو اصلي مالکین دي او د دغو سرچینو د استخراج، مدیریت او پانګونې په اړه باید وروستۍ پرېکړه د سیمې د خلکو او د هغوی د منتخب حکومتونو له لارې وشي.
نوموړي د اسلام‌اباد د کانونو نندارتون او له هغه سره تړلي احتمالي تړونونه په بشپړ ډول رد کړي او ویلي یې دي چې د پښتنو او بلوڅو له رضایت پرته د هغوی د طبیعي سرچینو په اړه هېڅ معامله نه مني.

انتوني بلینکن: امریکا د افغانستان د جګړې له امله له پاکستان سره مصلحتي سیاست خپل کړی و

۲۴ لړم ۱۴۰۵ - ۱۵ نومبر ۲۰۲۶، ۱۶:۵۰ GMT+۰
100%

د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر انتوني بلینکن ویلي، چې متحده ایالتونو د افغانستان جګړې پر مهال د خپلو پوځي اړتیاوو او د اکمالاتي لارو د ساتلو په موخه له پاکستان سره جوړجاړی کاوه.

د هغه په وینا، له همدې امله یې د دغه هېواد د حکومت او ملکي او پوځي ادارو ترمنځ د واک د انډول په اړه هغومره نیوکې نه کولې، څومره چې یې کولای شوې.

بلینکن دا څرګندونې د هند په نوي ډیلي کې د «هندوستان ټایمز» ورځپاڼې د مشرتابه په ۲۴م نړیوال فورم کې کړې دي.

دغه فورم د ۲۰۲۶ کال د نومبر له ۱۲مې تر ۱۴مې د «نوي اصول؛ نوي واقعیتونه» تر سرلیک لاندې جوړ شوی و او د نړیوال سیاست، اقتصاد، ټکنالوژۍ او جیوپولیټیکو بدلونونو په اړه پکې بحثونه وشول.

نوموړي وویل، چې د سړې جګړې پر مهال له شوروي اتحاد سره د سیالۍ او د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته په افغانستان کې د امریکا د پوځي ماموریت اړتیاوو، واشنګټن اړ کړ چې له پاکستان سره د اړیکو په برخه کې مصلحت وپالي

د هغه په وینا، امریکا باید ډاډ ترلاسه کړی وای چې په افغانستان کې مېشتو ځواکونو ته د اکمالاتو لېږد دوام ومومي او د پاکستان له هوايي حریم څخه د الوتنو امکان هم برابر وي. بلینکن زیاته کړه، چې اوس دغه اړتیاوې پای ته رسېدلې دي، امریکا کولای شي د پاکستان په اړه خپل دریځ له سره وارزوي.

هغه ومنله چې د دغو مصلحتونو له امله ښايي واشنګټن د پاکستان د حکومت، سیاسي نظام او په ځانګړې توګه د ملکي او پوځي ادارو ترمنځ د واک د انډول په اړه لږې نیوکې کړې وي.

بلینکن، په ورته وخت کې ټینګار وکړ چې په پاکستان کې د حکومتولۍ او د ملکي او پوځي واک د اړیکو په اړه وروستۍ پرېکړه باید خپله پاکستانیان وکړي او دغه ډول بدلونونه له بهر څخه نه شي تپل کېدای.

هغه د امریکا او هند اړیکې له پاکستان سره د واشنګټن له اړیکو جلا وبللې او ویې ویل، چې هند یو نړیوال ځواک دی او له دغه هېواد سره د امریکا ګډې ګټې او همکارۍ نړیوال اړخ لري، خو له پاکستان سره د امریکا اړیکې تر ډېره سیمه‌ییزه بڼه لري.

د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر د ترهګرۍ پر وړاندې د نه زغم پر سیاست هم ټینګار وکړ او ویې ویل، چې واشنګټن باید د بریدونو پر مهال د هند د ځان‌دفاع له حقه ملاتړ وکړي، خو په ورته وخت کې د ډیپلوماټیکو هڅو ملاتړ هم اړین دی، څو د هند او پاکستان ترمنځ د کړکېچ د زیاتېدو مخه ونیول شي.

نوموړي خبرداری ورکړ چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د شخړې پراخېدل د هغوی د اټومي وسلو له امله نه یوازې د هند او پاکستان، بلکې د سیمې او له هغې ورهاخوا د نورو هېوادونو لپاره هم خطرناک تمامېدای شي.

د اقتصادي همکاریو سازمان د وزیرانو شورا ۳۰مه ۲ ورځنۍ غونډه سبا د پاکستان په کوربتوب پیلېږي

۲۳ لړم ۱۴۰۵ - ۱۴ نومبر ۲۰۲۶، ۰۶:۵۸ GMT+۰
100%

د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وايي، د اقتصادي همکاریو سازمان(ایکو) د بهرنیو چارو وزیرانو شورا ۳۰مه دوه ورځنۍ غونډه د محمد اسحاق ډار په مشرۍ سبا (یکشنبه) په اسلام‌اباد کې پیلېږي. تر دې مخکې د دغه وزارت ویاند افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې دغې غونډې ته یې طالبان نه‌دي بللي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ (د لړم ۲۳مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) د بهرنیو چارو وزیرانو ۳۰مه دوه ورځنۍ غونډه سبا (یکشنبه - دوشنبه) د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار په مشرۍ په اسلام‌اباد کې پیلېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د ایکو د وزیرانو له غونډې مخکې به د دغه سازمان د غړو هېوادونو د لوړ پوړو چارواکو غونډه وشي او په‌کې به د یاد سازمان فعالیتونه او پروګرامونه وڅېړل شي او بیا به د وزیرانو شورا په غونډه کې پرې بحث وشي.

پاکستان چې د ۲۰۲۶- ۲۰۲۷ کلونو لپاره د ایکو سازمان دوره‌يي مشري پر غاړه لري ویلي، چې د «یوه پیاوړي ایکو لپاره د سیمه‌ییزپالنې بیا راژوندي کول» تر شعار لاندې د دغه سازمان موخې پر مخ وړي او زیاته کړې یې ده: «د پاکستان مشري به د سیمه‌ییزو مشارکتونو د پیاوړتیا لپاره د سیمه‌ییز اتصال پر پیاوړي کولو او د سیمه‌ییزې یووالي پر ژورولو متمرکزه وي او د لا زیاتې هوساینې، دوامدارې پراختیا او یوې لا ډېرې یو موټي او پیاوړې ایکو سیمې په لور به ګډې هڅې وهڅوي».

سره له دې چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی، خو پاکستان د ایکو سازمان د مشر په توګه طالبانو ته په یاده غونډه کې د ګډون بلنه نه‌ده ورکړې، مګر د یادې غونډې لپاره په تابیاوو او په ځانګړې توګه په بنرونو کې د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال درې رنګه بیرغ لیدل کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند سجاد حیدر خان د تېرې یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۷مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل: «موږ د ایکو سازمان د کړنلارې له‌مخې افغانستان ته بلنه نه‌ده ورکړې».

خو د ایکو سازمان په غونډو کې د طالبانو د استازو ګډون یو شان نه‌دی پاتې شوی. تر دې مخکې یادې ډلې د ایکو سازمان په ځینو غونډو کې ګډون کړی او ځینو نورو ته نه‌ده بلل شوې.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د ۱۴۰۴ کال په چنګاښ میاشت کې د اذربایجان په پلازمېنه باکو کې د ایکو سازمان د مشرانو په اوولسمه غونډه کې ګډون او وینا کړې وه.

د پاکستان له‌خوا د ایکو سازمان غونډې ته د طالبانو د نه‌بللو په غبرګون د طالبان اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظر ویلي، چې سیاسي اختلافونه باید په دغې غونډه کې د دوی د ګډون مخه ونه‌نیسي او زیاته کړې یې وه: «د ایکو غونډه چې اقتصادي بڼه لري او د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا په موخه جوړیږي، افغانستان باید په‌کې ګډون ولري. ان که د سیاسي موضوعاتو په اړه د نظر اختلاف هم موجود وي، د ګډون او حضور لاره باید تړلې پاتې نه‌شي».

د یادونې وړ ده، چې افغانستان د اقتصادي همکاریو سازمان (ایکو) غړی هېواد دی. ایران، پاکستان، ترکیه، اذربایجان، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان هم د دغه سازمان نور غړي هېوادونه دي.

د افغان سوداګرو مشر: له بده مرغه د پاکستان او افغانستان ترمنځ سوداګري د سیاست ښکار شوې ده

۲۲ لړم ۱۴۰۵ - ۱۳ نومبر ۲۰۲۶، ۰۹:۲۶ GMT+۰
100%

په خیبرپښتونخوا کې د افغان سوداګرو استازي سید نقیب باچا له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره مرکه کې ویلي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ سوداګري د سیاست قرباني شوې او دواړو لورو ته یې میلیارډونه ډالره تاوان اړولی دی. د هغه په وینا، د لارو بندېدو له امله زرګونه کسان هم بېکاره شوي دي.

په خیبر پښتونخوا کې د افغان سوداګرو د اتحادیې (متحده افغان تاجر اتحاد) مشر او د افغان کډوالو د عالي شورا غړي سید نقیب باچا ویلي، له بده مرغه د پاکستان او افغانستان ترمنځ سوداګري د سیاست ښکار شوې، چې له امله یې دواړو لورو ته د میلیاردونو ډالرو زیان اوښتی او په همدې موده کې په زرګونو کسان هم بې روزګاره شوي دي.

سید نقیب باچا له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په مرکه کې ویلي، دا مهال دواړو هېوادونو د یو بل پر وړاندې دومره سخت دریځ خپل کړی چې د ده په باور، په نږدې راتلونکي کې به تړلې سوداګریزې لارې په اسانۍ بېرته پرانه‌نیستل شي.

هغه وویل، پخوا به له افغانستان څخه پاکستان ته وچه مېوه، تازه سبزي او سکاره راتلل، په داسې حال کې چې په پېښور کې د قیمتي ډبرو یو لوی بازار موجود و، چې تر لس زرو زیات دوکانونه یې لرل او ډېری قیمتي ډبرې به له افغانستان څخه راوړل کېدې.

د نوموړي په وینا، د قیمتي ډبرو له دې سوداګرۍ سره شاوخوا ۱۳ زره افغان سوداګر تړلي وو، چې هر کال به یې د پاکستان حکومت ته د میلیونونو ډالرو مالیه ورکوله. خو اوس له شاوخوا یوه کال راهیسې دغه کاروبار په ټپه درېدلی او افغان او پاکستاني سوداګر ټول بې روزګاره شوي او له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

سید نقیب باچا وویل، له پاکستان څخه به هم هر کال په ټنونو سمنټ، درمل، د تشنابونو او ودانیو د پاکوالي سامانونه، کېلې، مالټې او کچالو افغانستان ته صادرېدل، چې له خیبر پښتونخوا څخه نیولې تر پنجاب او کراچۍ پورې به سوداګرو ترې ګټه ترلاسه کوله. خو اوس دغه ټول سوداګر له اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

هغه وویل، افغان سوداګرو څو ځله د حکومت له چارواکو او له پالیسۍ جوړوونکو سره ناستې کړي او د ستونزې د هواري لپاره یې بېلابېل وړاندیزونه هم کړي، چې په هغو کې افغان سوداګرو ته د اوږدمهالو ویزو ورکول او نورې اسانتیاوې شاملې دي.

خو د نوموړي په خبره، دوی لا هم نه پوهېږي چې پاکستان له افغانانو څه غواړي او ولې غواړي چې په خپله د خپلو اقتصادي ګټو پر وړاندې خنډونه جوړ کړي.

د هغه په وینا، پاکستان له تېرو شپږو میاشتو راهیسې افغان وګړو ته د ویزو ورکول بند کړي او هغه افغان محصلین هم بېرته لېږي چې د پاکستان حکومت په خپله ورته د زده کړو بورسونه ورکړي وو.

نوموړي وویل، دا ډول اقدامات به په افغانانو کې له پاکستان څخه کرکه زیاته کړي، چې په هېڅ صورت د پاکستان په ګټه نه‌ده.

سید نقیب باچا د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، داسې ښکاري چې د دواړو هېوادونو پالیسۍ د احساساتو او غبرګونونو له مخې پر مخ وړل کېږي او په هره موضوع کې سیاست ورګډ شوی دی.

هغه زیاته کړه، په پاکستان کې داسې فکر موجود دی چې افغان طالبان د دوی د هڅو په پایله کې واک ته رسېدلي، د شلو کلونو لپاره د اسلامي امارت مشرتابه دلته اوسېده، د جګړې پلانونه یې هم له همدې ځایه جوړېدل، خو اوس چې واک ته رسېدلي، د پاکستان د دښمنانو تر څنګ ولاړ دي.

سید نقیب باچا وویل، طالبان اوس ځانونه د یوه خپلواک حکومت په توګه ګڼي او داسې اشارې ورکوي چې پاکستان باید له دوی سره د برابرۍ په کچه خبرې وکړي. د نوموړي په باور، همدا هغه اساسي ستونزې دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ یې اړیکې ترینګلې کړې دي.

هغه ټینګار وکړ، چې د دواړو هېوادونو او ولسونو اړیکې په هر اړخ کې دومره ژورې او سره تړلې دي چې بېلېدل یې ناشوني ښکاري. نو په داسې وضعیت کې د دښمنۍ اړتیا څه ده؟ ټولې ستونزې باید د متقابل تفاهم او خبرو اترو له لارې حل شي.

نوموړي دا هم څرګنده کړه، چې په پاکستان او افغانستان کې شاوخوا لس لکه داسې کسان شته چې د دواړو هېوادونو ترمنځ خپلوي لري او ودونه یې کړي دي؛ یعنې افغان ښځو له پاکستاني نارینه‌وو سره او پاکستانۍ ښځو له افغان نارینه‌وو سره ودونه کړي دي.

هغه پوښتنه وکړه، له دومره ژورو خپلویو او نږدې اړیکو سره سره، ایا دواړه ولسونه له یو بل څخه بېلېدای شي؟