• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د تاجکستان ولسمشر پوتین ته له افغانستان سره د پولې په اړه معلومات ورکړل

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۲:۵۵ GMT+۰

د کرملین ویاند وايي، د تاجکستان ولسمشر په دوشنبه ښار کې ولادیمیر پوتین سره په لیدنه کې نوموړي ته له افغانستان سره د خپل هېواد د پولې د وضعیت په اړه معلومات ورکړل. د هغه په وینا، د تاجکستان او افغانستان په پوله امنیتي پېښې لا هم دوام لري او قاچاقبران خپلو فعالیتونو ته دوام ورکوي.

د روسیې ټاس خبري اژانس د جمعې په ورځ، د لړم ۲۹مه د کرملین د ویاند له قوله راپور ورکړی، چې پوتین او رحمان واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، د افغانستان او تاجکستان د پولې پر وضعیت خبرې کړې دي. د کرملین ویاند زیاته کړې، چې له ستونزو سره سره، په پوله کې تر یوه بریده ثبات او د وضعیت د اټکل وړتیا شته.

د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف ویلي، قاچاقبران او هغه کسان چې هڅه کوي له پولې نشه‌يي توکي ولېږدوي، تل موجود وو.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د جمعې په ورځ، د لړم ۲۹مه، دوشنبې ته ورسېد او د تاجیکستان له ولسمشر امام علي رحمان سره یې ولیدل.

د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف وویل، رحمان په دې لیدنه کې له پوتین سره د افغانستان او تاجکستان د پولې له امنیتي وضعیت خبر کړی دی. د هغه په وینا، امنیتي پېښې او قاچاق لا هم دوام لري.

د پسکوف په وینا، له دغو فعالیتونو سره د مبارزې لپاره د روسیې او تاجکستان د سرحدي ځواکونو او استخباراتي ادارو ترمنځ همکاري ډېره مهمه ده.

په همدې حال کې، د تاجکستان د ولسمشرۍ دفتر ویلي، چې پوتین او رحمان په دې لیدنه کې د سیمې د امنیتي ګواښونو په اړه هر اړخیزې خبرې کړې دي.

د ټاس خبري اژانس د راپور له مخې، د تاجکستان او روسیې مشرانو د ترهګرۍ، افراطیت، سایبري ګواښونو او د نشه‌يي توکو د قاچاق پر وړاندې د مبارزې په اړه خبرې کړې دي.

پوتین دوشنبې ته تر سفر مخکې ویلي وو، چې د افغانستان وضعیت او په تاجکستان کې د روسیې د ۲۰۱مې پوځي اډې فعالیت به له امام علي رحمان سره د خبرو له موضوعاتو څخه وي.

په دوشنبه کې د خبرو یو له مهمو موضوعاتو څخه د افغانستان په برخه کې همکاري او د دغه هېواد د شاوخوا وضعیت ارزونه ده.

د روسیې ولسمشر له خبریالانو سره د خبرو پر مهال ویلي وو: «زموږ دولتي پلاوی، چې مشري یې د لومړي وزیر مرستیال الکسي اورچوک کوله، افغانستان ته تللی و. غواړم امام علي رحمان د دغه سفر له پایلو او هغو فرصتونو خبر کړم، چې د افغانستان په برخه کې د همکارۍ د پراختیا لپاره یې وینو.»

دغه لیدنه د جمعې په ورځ، د لړم ۲۹مه، ترسره شوه.

روسیه یوازینی هېواد دی، چې د طالبانو اداره یې په رسمیت پېژندلې ده.

دا په روانه میاشت کې د روسیې او تاجکستان د ولسمشرانو دویمه لیدنه ده.

رحمان په دې وروستیو کې د ډله‌ییز امنیت تړون سازمان د مشرانو په غونډه کې د ګډون لپاره مسکو ته تللی و او په کرملین کې یې له پوتین سره هم لیدلي وو. خو د روسیې د ولسمشر په وینا، په مسکو کې د پروګرامونو د ګڼوالي له امله د دواړو هېوادونو د دوه‌اړخیزو اړیکو د اجنډا ټول موضوعات ونه څېړل شول.

ولادیمیر پوتین د ډله‌ییز امنیت تړون سازمان د مشرانو په غونډه کې ویلي وو، چې د دغه سازمان د غړو هېوادونو د بهرنیو پولو د امنیت د پیاوړتیا د هڅو په چوکاټ کې د افغانستان وضعیت په ځانګړي ډول تر څارنې لاندې دی.

امام علي رحمان هم په هغې غونډه کې ټینګار کړی و، چې د افغانستان او تاجکستان د پولې د امنیت پیاوړتیا د دغه سازمان له لومړیتوبونو څخه ده.

د دواړو هېوادونو د مشرانو د خبرو په اجنډا کې د تاجکستان د روسي وسله‌والو ځواکونو د ۲۰۱مې پوځي اډې د فعالیت دوام هم شامل دی. پوتین دغه اډه په سیمه او ټوله منځنۍ اسیا کې د امنیت یو مهم تضمین بللی دی. په دې لیدنه کې د دوه‌اړخیزو اړیکو پراختیا، د سوداګریزو راکړو ورکړو زیاتوالی او راتلونکې ګډې پروژې هم څېړل کېږي.

پوتین تاجکستان ته تر تګ مخکې د نومبر په ۱۸مه او ۱۹مه د چین په شېن‌جن ښار کې د اپېک په غونډه کې ګډون کړی و او د دغه سفر په ترڅ کې یې د چین او امریکا له مشرانو سره درې‌اړخیزې خبرې هم کړې وې.

ډېر لیدل شوي

د اروپا پارلمان استازې: د طالبانو سیاستونه له جنسیتي توپیر پرته بل څه نه‌دي
۱

د اروپا پارلمان استازې: د طالبانو سیاستونه له جنسیتي توپیر پرته بل څه نه‌دي

۲
ځانګړی راپور

د ایران او ترکیې په پوله د ۲۰ افغانانو جسدونه موندل شوي او لسګونه لادرکه دي

۳

افغانستان کې د خوارځواکۍ د درملنې لپاره د ماشومانو د بستر کېدو شمېر ۲۸ سلنه زیات شوی

۴
د ایران او منځني ختیځ کړکېچ

ډونالډ ټرمپ: که ایران په واشنګټن کې چاودنه وکړي حکومت به یې له منځه یوسو

۵

کابل ته د هبت الله تبلیغاتي سفر

•
•
•

نور خبرونه

جمال الدین حکمتیار: طالبانو په کندوز کې د حکمتیار د کورنۍ ۲۵ جریبه ځمکه غصب کړې ده

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۲:۵۵ GMT+۰
•
عبدالحق عمري
100%

د حزب اسلامي د مشر ګلبدین حکمتیار زوی جمال‌الدین حکمتیار وایي، د طالبانو سیمه‌يیزو چارواکو د کندوز په امام صاحب ولسوالۍ کې د دوی پلرنۍ ۲۵ جریبه زراعتي ځمکه غصب کړې دي. جمال‌الدین زیاته کړې، کله چې د خپلو ځمکو پوښتنې ته تللی، د طالبانو له لوري ګواښل شوی او توقیف شوی دی.

د حزب اسلامي د مشر ګلبدین حکمتیار زوی جمال‌الدین حکمتیار نن جمعه، لړم پر ۲۹مه په خپل فېسبوک کې لیکلي، د طالبانو سیمه‌ییزو چارواکو په کندوز ولایت کې د دوی میراثي او پلرنۍ کرنیزې ځمکې غصب کړې دي.

100%

هغه څرګنده کړې چې د امام صاحب ولسوالۍ محلي مسوولانو دا جایدادونه په غیر رسمي او نيمه مصادرې بڼه له دوی اخیستي او درېیمګړو کسانو ته یې سپارلي دي.

جمال‌الدین حکمتیار زیاته کړې، کله چې د خپلو ځمکو د تصرف او وضعیت لیدو لپاره سیمې ته تللی، د طالبانو وسله والو کسانو یې مخه نیولې او هلته توقیف او ګواښل شوی دی.

د هغه په وینا، د امام صاحب ولسوال په خپله اعتراف کړی چې دا وسله‌وال کسان د دوی په امر ورلېږل شوي وو او د عدلي او قضایي لارې د اصلي مالکانو د سرګردانه کولو او غصب د پټولو لپاره کارول کېږي.

جمال الدین حکمتیار وايي، چې د ځمکې د غصب په تړاو یې د طالبانو محاکمو ته هم عریضې کړي خو کومه پایله یې نه درلوده.

نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، پخوانیو رژیمونو، روسانو او د جمهوریت پر مهال چارواکو د دوی پر دې پلرنۍ ځمکو کار نه درلود، خو د طالبانو په واکمنۍ کې دا شتمنۍ تر ګواښ لاندې راغلې دي.

هغه ټینګار کړی چې دا ډول کړنې په اصل کې د فشار وسیله ده او که څوک د خپلو شتمنیو پوښتنه وکړي، د محاکمو د نامعلومو دوسیو له لارې کلونه سرګردانه کېږي او توهین ورته کېږي.

جمال‌الدین حکمتیار خبرداری ورکړی، چې د طالبانو په نظام کې د دوی سر، مال، ملکي حقونه او شخصي املاک خوندي نه دي او که وضعیت همداسې دوام وکړي له هېواده وتلو ته اړ کېږي.

100%

د هغه په وینا، له دې وړاندې هم د حزب اسلامي د ځینو نورو غړو د ملکیتونو د ضبط خبرونه خپاره شوي وو او سیمه‌ییز چارواکي په غیر مستقیمه بڼه له دې ډول غصبونو او عوایدو ګټه پورته کوي.

طالبانو د حکمتیار د کورنۍ د ځمکې د غصب په اړه څه نه دي ویلي؛ خو دا کار له هغه وروسته کېږي، چې کلبدین حکمتیار مالیزیا ته لاړ او هلته یې د طالبانو پرضد توندې نیوکې وکړې.

د طالبانو عدلیې وزارت د غایبو اشخاصو د منقولو او غیرمنقولو ملکیتونو د بررسۍ نوی قانون خپور کړی، چې په ۹مه، ۲۳مه او ۲۸مه ماده کې یې د «ساعین بالفساد» په نامه د مخالفانو او بغاوت کوونکو د ملکیتونو او د هغو د عوایدو او شرعي وکیل درلودو حق د هبت الله په حکم پورې مشروط کړی.

سره له دې چې طالبانو په دغه قانون کې د غصب شویو کورونو د بېرته استرداد یادونه کړې، خو د ساعین بالفساد اصطلاح په اړه د حقوقي چارو شنونکي وايي، چې یاده ډله دا د خپلو ټولو سیاسي او فکري مخالفانو او د طالبانو د پالیسیو د نقدکوونکو خلاف کارولی شي، ځکه دغه ډله پر خپل امیر او مشرانو نیوکې هم فساد او بغاوت بولي.

د پاکستان پولیسو د اسلام اباد د نړیوال اسلامي پوهنتون یوه افغان محصله نیولې

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۲:۴۱ GMT+۰
100%

په اسلام اباد کې د افغان محصلانو د اتحادیې مشر افغانستان انټرنیشنل ته ویلي، پاکستاني پولیسو په اسلام اباد کې د نړیوال اسلامي پوهنتون یوه افغانه محصله نیولې او د کډوالو د توقیف یوه مرکز ته یې لېږدولې ده.

په اسلام اباد کې د افغان محصلانو د اتحادیې مشر صدیق شریعتي ویلي، یادې افغان محصلې د اسلام په نړیوال پوهنتون کې د ارواپوهنې په برخه کې د ماسټرۍ زده کړې کولي او د اسلام اباد په جي ـ ۵ سیمه کې نیول شوې ده.
د نوموړي په وینا، محصلې پولیسو ته ویلي چې د خپل تحصیلي ویزې د غځولو غوښتنلیک یې سپارلی او د پاکستان د حکومت له لوري د ویزو د نه تمدید له امله لا هم د ځواب په تمه ده، خو پولیسو دغه وضاحت نه دی منلی.
شریعتي وايي، محصلې د پوهنتون اسناد او د ویزې د غځولو د غوښتنلیک شواهد هم پولیسو ته وړاندې کړي وو، خو ورته ویل شوي چې معتبره ویزه نه لري او وروسته د اسلام‌اباد یوه توقیف مرکز ته لېږدول شوې ده.
د هغه په خبره، یاده محصله اوس هم د اسلام‌اباد په «حاجي کېمپ» کې ساتل کېږي او ښايي په راتلونکو ورځو کې افغانستان ته ولېږدول شي.
شریعتي زیاته کړه چې له نیول کېدو وروسته له محصلې موبایل هم اخیستل شوی او د همدې امله هغې سره د دوامدار تماس نیول ستونزمنه ده.
هغه وویل: «دا یوازینۍ پېښه نه ده. په وروستیو میاشتو کې د پاکستان له بېلابېلو ښارونو د افغان محصلینو د نیولو لسګونه پېښې ثبت شوې دي. محصلین په بېلابېلو پلمو نیول کېږي او له پاکستانه د ایستلو له خطر سره مخ دي.»
د افغان زده‌کوونکو د اتحادیې مشر وايي، د پاکستان په پوهنتونونو کې د زده‌کړو پر افغان محصلینو، په ځانګړي ډول ښځینه محصلو، رواني فشارونه زیات شوي او ډېری یې د خپل راتلونکي په اړه له جدي اندېښنو سره مخ دي.
د هغه د معلوماتو له مخې، دا مهال د پاکستان په پوهنتونونو کې زرګونه افغان محصلین زده‌کړې کوي. شاوخوا دوه زره محصلین د علامه اقبال بورس له لارې او نږدې درې زره نور په شخصي لګښت زده‌کړې پر مخ وړي.
شریعتي ادعا کوي چې د پاکستان حکومت له شاوخوا شپاړسو میاشتو راهیسې د زده‌کړیزو ویزو د غځولو بهیر درولی او د زرګونو افغان محصلینو غوښتنلیکونه لا هم ځواب ته په تمه دي.
هغه وايي، افغان محصلینو په وار وار له پاکستاني چارواکو، پوهنتونونو او اړوندو ادارو سره دا موضوع شریکه کړې، خو تر اوسه یې د حل لپاره کوم عملي ګام نه دی لیدلی.
د یادونې وړ ده د روانې مياشتې په پنځمه نیټه د بلوچستان سترې محکمې د بولان طب کالج شپاړس افغان محصلینو ته لنډمهاله قانوني خوندیتوب ورکړی او حکم یې کړی چې د ۲۰۲۶ کال د نومبر تر ۲۴مې پورې دې د هغوی زده‌کړې نه ځنډول کېږي او اجازه دې ورکړل شي چې خپلو ټولګیو او لیلیو ته بېرته ستانه شي.
خو په دې اړه بیا صدیق شریعتي وویل چې د بلوچستان عالي محکمې د بولان طبي کالج د افغان محصلینو په ګټه موقتي حکم صادر کړی او هغوی ته یې د زده‌کړو د دوام اجازه ورکړې، خو د ده په وینا دا ډول پرېکړې تر اوسه په اسلام‌آباد او د پاکستان په نورو برخو کې د ادارو له لوري په بشپړه توګه نه عملي کېږي.

افغان کروندګر د کنګینې دود ساتنې او پراختیا پر اړتیا ټینګار کوي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۱۱:۱۲ GMT+۰
100%

د کابل په شمال کې د کلکان ولسوالۍ یو شمېر کروندګر لا هم د کنګینې په نوم له پېړیو پخوانۍ دودیزه طریقه کاروي، څو انګور تر بل فصل پورې تازه وساتي. دغه دود په داسې حال کې ژوندی پاتې دی چې د سړو خونو کمښت او د صادراتو ستونزې د افغان انګورو پر بازار او د بزګرانو پر عاید منفي اغېز کړی.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، د محمد صابر شجاعي په نوم د کلکان ولسوالۍ یو کروندګر هر کال سلګونه کنګینې جوړوي؛ هغه خټین لوښي چې انګور پکې د اوږدې مودې لپاره ساتل کېږي.
شجاعي وايي، د کانګینې جوړولو طریقه یې له خپل پلار زده کړې ده او دغه دود د دوی په کورنۍ کې له پخوا راهیسې رواج لري. د هغه په وینا، پخوا به د ژمي په سړو شپو کې کورنۍ د بخارۍ شاوخوا راټولېدې او له کنګینې ساتل شویو انګورو به یې خوړل.
د کانګینې په دودیزه طریقه کې انګور په دوو خټینو تختو کې ځای پر ځای کېږي، بیا لوښی په خټه مهر کېږي او په تیاره ځای کې ساتل کېږي. د شجاعي په وینا، په دې طریقه انګور تر پسرلي پورې خپل تازګي او خوند ساتلی شي.
د راپور له مخې، افغانستان د انګورو د حاصلاتو پر مهال له پراخ تولید سره مخ وي، خو د سړو خونو نشتوالی او د صادراتو محدودیتونه د بزګرانو لپاره د محصولاتو د ساتنې او پلور ستونزې زیاتوي.
د انګورو سوداګر فرهاد عزتي وايي، د پاکستان له لارې د صادراتو د محدودېدو له امله د انګورو بیې سږ کال شاوخوا ۷۰ سلنه راټیټې شوې دي. د هغه په وینا، ډېری بزګران نه شي کولای د خپلو محصولاتو له پلور څخه د تولید لګښتونه هم ترلاسه کړي، ځکه بازار له انګورو ډک شوی دی.
که څه هم کنګینه د انګورو د سوداګرۍ او د محصولاتو د زېرمه کولو د پراخو ستونزو بشپړ حل نه دی، خو لا هم د ډېرو افغان کورنیو لپاره د ژمي او پسرلي په موسمونو کې د تازه انګورو د ساتلو یوه ارزښتناکه لاره ده.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (فاو) وايي، د کلکان او د پروان ولایت ځینې سیمې هغه ځایونه دي چې د کنګینې دود لا هم پکې ژوندی پاتې دی.
په افغانستان کې د دغه سازمان استازی عزت الله نوري وايي، کنګینه نه یوازې د خوړو د ساتنې یوه اغېزمنه دودیزه طریقه ده، بلکې د حاصلاتو د ډېرښت پر مهال د انګورو د ضایع کېدو مخه هم نیسي. نوري خبرداری ورکوي چې که د دغه دود د ساتنې او پراختیا لپاره هڅې ونه شي، ښايي په راتلونکو کلونو کې له منځه ولاړ شي. هغه وايي، وېره لري چې یوه ورځ به کنګینه له افغانستان نه ورکه شي او راتلونکي نسلونه به یې د جوړولو طریقه ونه پېژني.
نوموړي ټینګار کړی چې د کنګینې دود باید د افغانستان د فرهنګي میراث په توګه وساتل شي او د دې پخوانۍ طریقې د زده کړې او انتقال لپاره دې هڅې وشي.

د پاکستان ادعا: په تېرو ۳ کلونو کې له افغانستان څخه وسله‌والو بریدونو ۴۷۰۰ پاکستانیان وژلي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۵:۳۴ GMT+۰
100%

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي ادعا کړې، چې په تېرو ۳ کلونو کې له افغانستان څخه د وسله‌والو د بریدونو له امله له ۴۷۰۰ ډېر پاکستانیان وژل شوي دي. نوموړي ادعا کړې، چې داعش خراسان او ټي‌ټي‌پي په افغانستان کې فعالیت کوي او د دغو ډلو پر وړاندې یې د نړیوالې همکارۍ غوښتنه کړې ده.

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان دایمي استازي سید حیدر شاه نن (جمعه د لړم ۲۹مه) دیوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د ترهګرۍ نړیوال وضعیت په چټکۍ د بدلون په حال کې دی او وسله‌والې ډلې د نوې ټکنالوژۍ، انټرنېټ او ډارک وېب له لارې خپل فعالیتونه پراخوي.

هغه ادعا کړې، چې په افغانستان کې د داعش خراسان څانګه، تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) او اړوندې ډلې، بلوڅ ازادي‌غوښتونکی پوځ (بي‌اېل‌اې)، مجید لوا او د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ (ای‌ټي‌اېم) فعالیت کوي چې د خپلو کوربه‌وو له ملاتړ برخمنې دي.

د پاکستان استازي زیاته کړې، چې دغه ډلې د انټرنېټ له لارې د غړو جذبولو، تبلیغاتو او د ترهګریزو فعالیتونو د تنظیم ترڅنګ، د کریپټو اسعارو او ډیجیټلي بټو له لارې د پیسو د ترلاسه کولو نوې لارې هم کاروي.

حیدر شاه د ملګرو ملتونو له امنیت شورا غوښتي، چې د ترهګرۍ پر وړاندې د بندیزونو او څارنې اوسني میکانېزمونه پراخ کړي او د ترهګرو ډلو د پېژندلو او د هغوی د فعالیتونو د مخنیوي لپاره اغېزناکې لارې چارې رامنځته کړي.

نوموړي همدارنګه د ټولنیزو رسنیو، مصنوعي ځیرکتیا او ډیجیټلي تادیاتو د سیستمونو د تنظیم غوښتنه کړې، څو د کرکې خپرولو، انلاین افراطیت، د ځوانانو د جذب او د ناسمو معلوماتو د خپرېدو مخه ونیول شي.

هغه ویلي، د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه باید د نړیوالې همکارۍ له لارې ترسره شي او د هغو هېوادونو وضعیت ته ځانګړې پاملرنه وشي چې له دغه ګواښ څخه ډېر اغېزمن شوي دي.

د پاکستان استازي زیاته کړې، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۲۶۷ بندیزونو کمېټه باید د ترهګرو اشخاصو او بنسټونو د نوملړ په جوړولو کې له سیاسي ملاحظاتو پرته پرېکړې وکړي.

هغه د افراطي ښي‌اړخو، سخت‌دریځو ملتپالو، پردي‌دښمنو او اسلام‌دښمنو خوځښتونو د فعالیتونو د څارنې او د هغوی پر وړاندې د اقداماتو غوښتنه هم کړې ده.

نوموړي همدارنګه د ډله‌ییزې وژنې د وسلو د خپرېدو د مخنیوي لپاره د نړیوالې همکارۍ ملاتړ کړی او ویلي یې دي، چې پاکستان د ملګرو ملتونو د ۱۵۴۰ پرېکړه‌لیک د پلي کولو لپاره په ملي کچه ګامونه اخیستي دي.

د طالبانو او پاکستان اړیکې د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې وروسته له هغې په جدي توګه ترینګلې شوې، چې پاکستان د افغانستان پر پلازمېنه کابل او یو شمېر ولایتونو هوايي بریدونه وکړل. پاکستان ادعا کوله، چې د ټي‌ټي‌پي وسله‌وال یې په نښه کړي، خو طالبانو دغه بریدونه د افغانستان له ملي حاکمیت څخه سرغړونه وبلله او غبرګون یې وښود.

له دغو بریدونو وروسته د دواړو لورو ترمنځ خونړۍ نښتې وشوې او د قطر، سعودي او ترکیې په منځګړیتوب نسبي اوربند رامنځته شو. خو د ټي‌ټي‌پي د فعالیتونو، هوايي بریدونو او افغان کډوالو د ایستلو پر سر اختلافونه لا هم دوام لري. پاکستان طالبان د وسله‌والو ډلو په نه مهارولو تورنوي، خو طالبان دغه تورونه ردوي.

دواړو لورو د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر کې د نښتو له زیاتېدو وروسته د افغانستان او پاکستان تر منځ ټولې لارې وتړلې. د دغو لارو تړل کېدو د دواړو هېوادونو پر سوداګرۍ، ټرانزیټ او د خلکو پر تګ راتګ منفي اغېز کړی دی.

د تورخم او سپین بولدک لارې یوازې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره په محدود ډول کارول کېږي.

د ماشومانو نړیواله ورځ؛میلیونونه افغان ماشومان له زده‌کړو روغتیا او مناسبو خوړو بې‌برخې دي

۲۹ لړم ۱۴۰۵ - ۲۰ نومبر ۲۰۲۶، ۰۴:۳۹ GMT+۰
•
خاطره اسحاقزۍ
100%

د ماشومانو نړیواله ورځ په داسې حال کې نمانځل کېږي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته میلیونونه افغان ماشومان له زده‌کړو، روغتیايي خدمتونو او مناسبو خوړو بې‌برخې دي. نړیوال بنسټونه د نجونو د زده‌کړو د بندیز، خوارځواکۍ، بې‌وزلۍ او د ماشومانو د کار زیاتېدو په اړه اندېښنه لري.

نن د نومبر ۲۰مه د ماشومانو نړیواله ورځ ده؛ هغه ورځ چې نړۍ ته د ماشومانو د حقونو، زده‌کړو، روغتیا، خوندیتوب او هوساینې ارزښت ورپه یادوي.

ماشوم د هرې ټولنې د راتلونکي بنسټ دی او هر ماشوم حق لري چې له تاوتریخوالي، تبعیض، بې‌وزلۍ او محرومیت پرته په امن چاپېریال کې ژوند وکړي، زده‌کړې وکړي او د روښانه راتلونکي خوبونه وویني.

خو په افغانستان کې میلیونونه ماشومان له بې‌وزلۍ، خوارځواکۍ، زده‌کړو ته د لاسرسي له محدودیتونو او بېلابېلو بشري ستونزو سره مخ دي. په ځانګړې توګه د نجونو پر زده‌کړو بندیز د یوه نسل راتلونکی له جدي ګواښ سره مخ کړی او ورسره له وخت مخکې د نجونو د ودولو ګراف ډېر لوړ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو نړیوال کنوانسیون له مخې، هر ماشوم د ژوند، زده‌کړو، روغتیا، خوندیتوب، لوبو او سالمې ودې حق لري او دولتونه مکلف دي چې له جنسیت، ژبې، قوم او ټولنیز وضعیت پرته د ټولو ماشومانو دغه حقونه خوندي کړي.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د ماشومانو وضعیت د نړیوالو بنسټونو د اندېښنې وړ موضوع ګرځېدلې ده. د نجونو پر زده‌کړو محدودیتونه، اقتصادي ستونزې، بې‌وزلي، خوارځواکي او د روغتیايي خدمتونو کمښت د افغان ماشومانو پر ژوند او راتلونکي مستقیم اغېز کړی دی.

له زده‌کړو د میلیونونو ماشومانو محرومیت

د یونسکو او یونیسف د ۲۰۲۶ کال د نومبر د څلورمې نېټې په ګډ راپور کې ویل شوي، چې په افغانستان کې د لومړنیو ښوونځیو د عمر ۵۳ سلنه ماشومان له رسمي زده‌کړو بهر دي.

د راپور له مخې، له ۲۰۲۱ کال راهیسې تر ۲،۶ میلیونو ډېرې نجونې له شپږم ټولګي پورته زده‌کړو ته له لاسرسي محرومې شوې دي.

راپور زیاتوي، چې د ۲۰۲۶ کال تر اکتوبر پورې په افغانستان کې شاوخوا ۵ زره او ۳۰۰ ټولنیز درسي ټولګي فعال وو، چې نږدې ۱۶۲ زره زده‌کوونکو په‌کې زده‌کړې کولې او ۶۴ سلنه یې نجونې وې، خو دغه بدیل پروګرامونه د رسمي زده‌کړو ځای نه‌شي نیولای.

د ماشومانو خوارځواکي او روغتیايي ستونزې

د یونیسف د ۲۰۲۶ کال د جولای د راپور له مخې، په افغانستان کې تر پنځو کلونو کم عمره ۳،۷ میلیونه ماشومان د خوارځواکۍ له خطر سره مخ دي.

د راپور له مخې، د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه په ۲۶ ولایتونو کې د ماشومانو د خوارځواکۍ وضعیت د ۲۰۲۵ کال پرتله خراب شوی او تر دوو کلونو کم عمره ماشومان په ځانګړي ډول له دې ستونزې اغېزمن دي.

یونیسف وايي، د خوړو کمښت، د ناروغیو خپرېدل، د واکسین د پوښښ ټیټه کچه او د پاکو اوبو او روغتیايي خدمتونو نشتوالی د ماشومانو د خوارځواکۍ له مهمو لاملونو څخه دي.

د دغه بنسټ د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر په بشري راپور کې ویل شوي، چې شاوخوا ۱،۳ میلیونه ماشومان د خوارځواکۍ لپاره معاینه شوي او تر ۱۰۷ زرو ډېر ماشومان د شدیدې یا له لوړ خطر سره د منځنۍ کچې خوارځواکۍ د درملنې پروګرامونو ته شامل شوي دي.

له دې سره سم، د بې پولې ډاکټرانو سازمان وایي، چې په افغانستان کې د لوږې او بې‌وزلۍ له امله د ماشومانو خوارځواکي ۲۸ سلنه زیاته شوې ده. دغه سازمان په هرات، هلمند او کندهار کې د خوارځواکۍ له امله د څه باندې اته زره ماشومانو د بستر کېدو خبر ورکړی دی.

100%

بې‌ځایه کېدل او د ماشومانو کار

د ماشومانو د ژغورنې نړیوال سازمان د نومبر په ۱۸مه په یوه راپور کې د افغانستان د بې‌ځایه شویو ماشومانو وضعیت د اندېښنې وړ بللی دی.

دغه راپور، چې په اوو ولایتونو کې له ۸۲۴ ماشومانو او ۸۳۸ پالونکو سره د مرکو پر بنسټ چمتو شوی، ښيي چې ۵۵ سلنه ماشومانو له بې‌ځایه کېدو وروسته د خوړو د کمښت، ۴۱ سلنې د روغتیايي وضعیت د خرابېدو او ۳۳ سلنې زده‌کړو ته د لاسرسي د کمېدو خبر ورکړی دی.

د راپور له مخې، له ۹۰ سلنې ډېرو مرکه شویو ماشومانو د بې‌ځایه کېدو یا کډوالۍ تجربه لرله او شاوخوا ۱۱ سلنه ماشومانو د ماشومانو له کار، فزیکي او لفظي تاوتریخوالي یا کم‌عمره ودونو سره د مخ کېدو راپور ورکړی دی.

100%

د نجونو پر زده‌کړو محدودیتونه او د هېواد راتلونکی

د ماشومانو د حقونو په اړه نړیوال بنسټونه وايي، د نجونو د زده‌کړو محدودیتونه یوازې د هغوی پر شخصي راتلونکي اغېز نه‌کوي، بلکې د افغانستان پر اقتصادي، روغتیايي او ټولنیز پرمختګ هم اوږدمهاله پایلې لرلای شي.

د یونیسف د ۲۰۲۶ کال د اپرېل د ۲۸مې د تحلیل له مخې، که د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار محدودیتونه دوام وکړي، افغانستان ښايي تر ۲۰۳۰ کال پورې تر ۲۰ زرو ښځینه ښوونکې او ۵ زره او ۴۰۰ روغتیايي کارکوونکې له لاسه ورکړي.

دا وضعیت د ماشومانو پر زده‌کړو او روغتیا هم اغېز لري ځکه ښځینه ښوونکې او روغتیايي کارکوونکې په ځانګړي ډول د نجونو او ښځو د خدمتونو لپاره مهمې دي.

له دې سره سم، له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو د طالبانو بندیز له وخت مخکې د نجونو د ودولو ګراف لوړ کړی او د روغتیاپالانو په وینا، په دې سره د زېږون پر مهال د میندو او ماشومانو د مړینې کچه هم لوړه شوې ده.

د ماشومانو سالمه وده علمي او فرهنګي اړتیا

د ماشومانو سالمه وده یوازې د فزیکي روغتیا په معنا نه‌ده، بلکې ذهني، عاطفي، ټولنیز او فرهنګي پرمختګ یې هم مهم اړخونه دي.

د ماشومتوب په لومړیو کلونو کې مناسب خواړه، روغتیايي پاملرنه، مینه، خوندي کورنی چاپېریال او زده‌کړې د ماشومانو د مغز د ودې او د راتلونکي ژوند د مهارتونو په جوړولو کې اساسي رول لري.

همدارنګه، لوبې، کتاب لوستل، هنري فعالیتونه او فرهنګي پروګرامونه د ماشومانو د نوښت، فکر کولو، خبرو اترو او ټولنیز تعامل وړتیاوې پیاوړې کوي.

له همدې امله، له زده‌کړو د ماشومانو محرومول، په کم‌عمرۍ کې کار ته اړ کول، له تاوتریخوالي سره مخ کول او د هغوی د نظرونو له پامه غورځول د سالمې ودې پر وړاندې جدي خنډونه دي.

نړیواله ټولنه او د ماشومانو د حقونو مسوولیت

د ماشومانو نړیواله ورځ یوازې د مبارکۍ او د شعارونو ورکړې ورځ نه‌ ده، بلکې د دولتونو، نړیوالو سازمانونو، ښوونیزو بنسټونو او کورنیو لپاره د مسوولیتونو یادونه هم ده.

د ماشومانو د حقونو نړیوال کنوانسیون له مخې، دولتونه مکلف دي چې د ماشومانو د ژوند، زده‌کړو، روغتیا او خوندیتوب لپاره لازم اقدامات ترسره کړي او د هغوی غوره ګټې په ټولو پرېکړو کې په پام کې ونیسي.

په افغانستان کې د ماشومانو د وضعیت ښه کېدل د نجونو او هلکانو لپاره د زده‌کړو برابر لاسرسي، د روغتیايي خدمتونو پراختیا، د خوارځواکۍ مخنیوي، د ماشومانو د کار او کم‌عمره ودونو مخنیوي او د کورنیو اقتصادي ملاتړ ته اړتیا لري.

د ماشومانو نړیواله ورځ په افغانستان کې د میلیونونو هغو ماشومانو د وضعیت د یادونې فرصت دی، چې د بې‌وزلۍ، بې‌ځایه کېدو، زده‌کړو ته د نه‌لاسرسي او روغتیايي ستونزو له امله یې ماشومتوب له ګڼو ننګونو سره مخ دی.

د افغانستان راتلونکی له همدې ماشومانو سره تړلی دی او د ماشومانو د ننني وضعیت دوام یوازې د هغوی ماشومتوب نه اخلي، بلکې د راتلونکي نسل د زده‌کړو، روغتیا او اقتصادي پرمختګ فرصتونه هم له ګواښ سره مخ کوي. که د ماشومانو پر وړاندې د بې‌وزلۍ، جبري کار، استثمار او زده‌کړو د محرومیت ستونزې حل نه‌شي، افغانستان به له داسې نسل سره مخ شي چې د ماشومتوب پر ځای یې د ژوند لومړني کلونه په شاقه کار، محرومیت او ناامنۍ کې تېرې کړي وي.

100%

د ملګرو ملتونو د ماشومانو او وسله‌والو شخړو په اړه د سرمنشي په یوه راپور کې، چې د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ موده رانغاړي، د افغان ماشومانو پر وړاندې د بشري حقونو ۴ زره او ۵۸۲ جدي سرغړونې ثبت شوې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان هم د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۲۸مه) په خپل یوه پیغام کې خبرداری ورکړی، چې د نړۍ په کچه تر یو میلیارد ډېر ماشومان له تاوتریخوالي او بې‌پامۍ سره مخ دي.