له ایرانه د افغان کډوالو د اېستلو په زیاتېدو سره، په افغانستان کې د بېسرپرسته او د کورنۍ له ملاتړه بېبرخې ښځو د وضعیت په اړه اندېښنې ډېرې شوې دي. دا ښځې په هرات کې د اسلامقلعه له پولې تر تېرېدو وروسته، له بېسرپناهۍ او د طالبانو د کسانو له ځورونو سره مخ کېږي.
د ترکیې د ادرنه ښار پولیسو د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې په دې ولایت کې یې اتلس افغان کډوال نیولي دي. په ورته وخت کې د کرککاله ښار پولیسو هم د نهو افغان کډوالو د نیول کېدو خبر ورکړی دی.
د بشري حقونو فعالانو اتحاد له طالبانو سره د فرانسې د تخنیکي خبرو د پیل په غبرګون کې، چې موخه یې افغانستان ته د بېاسناده کډوالو بېرته ستنول بلل شوې، اندېښنه څرګنده کړې او له اروپايي هېوادونو یې غوښتي چې له دغه ډلې سره هر ډول سیاسي او تخنیکي تعامل ودروي.
د امریکا د کانګرس غړی جورج لېټمیر وايي، د دغه هېواد د حکومت لهخوا د لسګونو افغان کډوالو ایستل به هغوی په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ځورونې، تعقیب او ان د مرګ له ګواښ سره مخ کړي.
د ترکیې په ختیځ کې د حکاري ښار پولیسو د شنبې په ورځ خبر ورکړی، چې ۶۳ افغان پناهغوښتونکي یې دغه هېواد ته د «ناقانونه» ننوتلو د هڅې پرمهال نیولي دي. د پولیسو په وینا، نیول شوي پناهغوښتونکي د بهرنیو وګړو د اېستلو یوه مرکز ته لېږدول شوي دي.
د طالبانو د کډوالو عالي کمېسیون ویلي، چې تېره ورځ (جمعه د لړم ۱۵مه) د سپین بولدک، تورخم، ورېښمو پله او اسلام کلا له لارو له پاکستان او ایران څخه ۴۳۷ تنه افغانان بېرته هېواد ته ستانه کړای شوي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند سجاد حیدر خان له امریکا څخه پاکستان ته د افغان کډوالو د ستنولو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې له مستقیم ځواب ورکولو ډډه وکړه او ویې ویل، چې هېواد یې د دې موضوع لپاره د مناسبې حللارې په لټه کې دی.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون وايي چې پرون پنجشنبه له ایران او پاکستان څخه ۱۴۷ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۶سوه او ۷۰ تنه کیږي افغانستان ته جبري ستنې شوي دي.
د امریکا په کانګرس کې د استازو جرګې ډیموکرات غړی ټرای اې کارټر ویلي، چې د افغان پناهغوښتونکو د اېستلو د الوتنو لنډ مهاله ځنډول بسنه نهکوي او د دغې مسئلې د بنسټیز حل غوښتنه یې کړې ده. دنوموړي په وینا امریکا مسوولیت لري، چې د خپلو متحدینو د امنیت ساتلو برخې ته هم پام وکړي.
د امریکا د کالیفورنیا ایالت ډیموکرات سناتور ادم شیف د افغان کډوالو د لېږد په اړه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر تګلارې نیوکه کړې. نوموړي ویلي، په هغه هېوادونو کې چې د ځورونې، شکنجې او وژل کېدو خطر شته دغه اقدام نه یوازي ناقانونه دی بلکي ظالمانه هم دی.
په جینوا کې د افغانستان استازولۍ د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د نړیوالې دوراني ارزونې په ۵۳مه غونډه کې له تاجکستانه وغوښتل چې د پناه غوښتونکو د غوښتنلیکونو د ارزونې عادلانه بهیر تضمین او د هغو کسانو د جبري بېرته ستنولو مخه ونیسي چې په خپل هېواد کې له ګواښ سره مخ دي.
د افغان کډوالو د ملاتړ بنسټ «افغاناېواک» وايي، د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو د پلي کولو اداره (ICE) په پام کې لري یو افغان وګړی د نومبر په درېیمه اوونۍ کې افغانستان ته ولېږي او په ورته وخت کې د ایران د وګړو د بېرته ستنولو لپاره هم د درېیم هېواد له لارې د لېږد پلان لري.
په ننګرهار کې د طالبانو والي نعیم اخوند له پاکستان څخه د افغان کډوالو د نوې احتمالي راستنېدنې د سمبالښت په موخه د تورخم ښارګوټي او عمري کمپ د خدمتونو ارزونه کړې ده. تر دې دوه ورځې مخکې د یوناما مشره رباب فاطمه هم تورخم ته د راستنېدونکو د ستونزو ارزولو لپاره تللې وه.
د خیبر پښتونخوا د ځانګړو ۱۲ ولسوالیو د اطلاعاتو څانګې خبر ورکړی، چې په پاکستان کې د مېشتو شاوخوا ۴.۲ مېلیونه افغان کډوالو له ډلې تراوسه نږدې ۲.۷۹ مېلیونه کسان خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
د افغان کډوالو د ملاتړ سازمان افغانایواک افغانستان انټرنشنل – پښتو ته په یوه برېښنالیک کې ویلي، هغه الوتنه چې ټاکل شوې وه د نومبر په درېیمه یو شمېر افغان وګړي له امریکا وباسي، د پراخو فشارونو او د یوې فدرالي محکمې د مداخلې په پایله کې وځنډول شوه.
د فرانسې د کورنیو چارو وزیر لورن نونز د دوشنبې په ورځ د نومبر پر درېیمه د دغه هېواد پارلمان ته تایید کړه، چې پاریس له طالبانو سره د ناقانونه افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه «تخنیکي خبرې» پیل کړې دي.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تیره ورځ د تورخم، سپین بولدک، ورېښمو پل او اسلامکلا له لارو ۱۰۰ کورنۍ، چې ۴۶۲ غړي لري، افغانستان ته راستنې شوې دي. کمیسیون زیاتوي چې ۵۷ کورنۍ خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوې او له ۸۱ کورنیو سره نغدي مرستې شوې دي.
د امریکا د کانګرس ۶۶ غړو د استازو جرګې او سنا له دواړو خونو څخه د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو او د کورني امنیت له وزیر مارک وین مولین غوښتي، چې د افغانانو د اخراج الوتنه لغوه او هغه کسان طالبانو ته ونه سپاري چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړۍوال سازمان وايي، د اروپايي ټولنې په ملاتړ یې تر ۱۱۰زره زیاتو ستنو شویو بېاسناده افغان کډوالو ته د روغتیا، خوندیتوب او نورو اړین خدمات وړاندې کړي دي.
اسلام اباد کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وياند قیصر خان اپریدي افغانستان انټرنشنل ته وویل، د ډونالډ ټرمپ ادراې د هغې پرېکړې په تړاو ورسره اړیکه نه ده نيول شوې چې له مخې یې ځينې افغانان له امریکا څخه د پاکستان له لارې خپل هيواد ته استول غواړي.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تیره ورځ د تورخم، سپینبولدک، ورېښمو پل او اسلامکلا له لارو ۶۰۰ افغان کډوال هیواد ته راستانه شوې چې ۴۲۹ خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوي او ۹۳ کورنیو سره مالي مرستې هم شوې دي.
د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیا مېشتېدنې د همغږۍ سازمان وايي، ۶۳ سلنه امریکایان د هغو ۱۵۰ افغانانو د اېستلو مخالف دي چې له امریکا سره یې همکاري کړې؛ خو اوس د پاکستان له لارې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته لېږدول کېږي.