په جېنوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د قطر استازولۍ د چهارشنبې په ورځ د راستنېدونکو افغان کډوالو په اړه د لوړې کچې خبرو اترو پرمهال وویل، د ګڼ شمېر افغانانو بېرته ستنېدو په افغانستان کې بشري، اقتصادي او پراختیايي ستونزې زیاتې کړې دي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) وايي، چې د روان ۲۰۲۶کال په لومړیو اتو میاشتو کې ۲۵۷زره او ۶۳۰ افغان کډوال له پاکستان، ایران، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د طالبانو د اقتصاد وزیر په کابل کې د قطر له سفیر مردف علي القاشوطي سره په کتنه کې د راستنېدونکو افغان کډوالو د لنډ مهالي او دایمي اړتیاوو د پوره کولو لپاره د مرستو غوښتنه کړې. په تېرو ۳ کلونو کې یوازې له پاکستان او ایران څخه ۶،۵ میلیونه کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د بشري حقونو د څار سازمان د فرانسې له حکومت څخه غوښتي چې افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د جبري ستنولو پلان ودروي او ټینګار یې کړی چې له طالبانو سره هر ډول جوړجاړی افغانان د شکنجې او ځورونې له جدي ګواښ سره مخ کوي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) په تازه راپور کې راغلي، د ۲۰۲۶کال له جنورۍ څخه د سپټمبر تر پایه ۱.۲۹ مېلیونه افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي چې له دې ډلې ۵۶۷زره او ۴۳۹ کسانو ته مرستې برابرې شوې دي.
د اتریش د کورنیو چارو وزارت وايي، دغه هېواد افغانستان ته د محکومو افغان وګړو د ستنولو لپاره چمتووالی نیسي. د دغه وزارت د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې شاوخوا ۱۷۰ افغان وګړي له اتریش څخه اېستل شوي دي.
د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تورخم له لارې د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ روانه ده. د پښتونخوا په لنډي کوتل لنډمهالي کمپ کې هره ورځ له ۵۰۰ تر ۱۰۰۰ پورې افغانان د قانوني چارو تر بشپړېدو وروسته افغانستان ته لېږل کېږي. کډوال وايي، په کمپ کې د ګڼېګوڼې تر څنګ له جدي ستونزو سره مخ دي.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان وایي، له ۲۰۲۳کال راهیسې نږدې ۶.۵ مېلیونه افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي؛ خو د خوندي ژوند او بنسټیزو حقونو څخه بېبرخې دي. یاد سازمان په کابل او هرات کې د ښځو پراخه نیونه هم د اندېښنې وړ یاده کړې ده.
د سویډن رسنیو د راپور لهمخې، په استکهُلم کې د مخکیني افغان سفیر عباس نویان د پناهغوښتنه قضیه رد شوې ده. ویل شوي چې د دغه هېواد د کډوالۍ ادارې د عباس نویان د اېستنې پرېکړه کړې، خو نوموړي اعتراض کړی او دمګړۍ یې دوسیه په کډوالۍ محکمه کې تر ارزونې لاندې ده.
د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وايي، روانه اونۍ ۴۰۶ افغان کډوال د پاکستان له بندخونو ازاد او هېواد ته راستانه شوي دي. دغه وزارت په پاکستان کې د یادو افغانانو د نیول کېدو د لامل په اړه څه نهدي ویلي، خو دغه هېواد کې ډېری افغانان د ویزو د نهلرو له امله نیول کېږي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) په تازه راپور کې راغلي، د ۲۰۲۶کال له پیل راهیسې له ایران نه څه باندې ۵۸۱زره افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي چې له دې ډلې ۴۹۲زره او ۳۰۰ کسان یعنې ۸۵ سلنه یې په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د پښتونخوا په لنډي کوتل کې د حمزه بابا په نوم د افغان کډوالو د بېرته ستنولو د کمپ مسوولین وایي چې له دغه مرکز څخه یې تېره ورځ له ۲۸۰ ډېر افغانان د تورخم له لارې افغانستان ته په جبري ډول جبري ستانه کړي دي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې تېره ورځ ۲۱۹ کډوالې کورنۍ چې ټول ۹۷۱ کسان کېږي، له ایران او پاکستان نه افغانستان ته جبري ستانه شوي دي.
په پېښور کې مېشتې یوې افغان نرښځې ارزو د پېښور له عالي محکمې غوښتي، چې له جبري ستنولو یې مخنیوی وکړي او وضعیت یې باید د بشري حقونو له اړخه وڅېړل شي. هغې افغانستان ته په جبري توګه ستنېدل د «ژوند او مرګ مسئله» بللې ده.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون وايي، چې د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۹مه) له ایران او پاکستان څخه ۷۱۷ افغان کډوال په جبري توګه هېواد ته راستانه کړای شوي دي.
د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، په افغانستان کې نامناسب ټولنیز-اقتصادي شرایط، د سرپناه اسانتیاوو کمښت او د سړې هوا پیل د سپتمبر له پیل راهیسې د تورخم له لارې له پاکستان نه د بېاسناده افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر سوکه کړی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له عراق څخه د دغه هېواد د وروستي امریکايي سرتېري د منظم وتلو خبر ورکړی او دا بهیر یې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له وتلو سره پرتله کړی دی. هغه وایي، امریکایي ځواکونه د افغانستان برعکس له عراق څخه په خورا منظم ډول وتلي دي.
د کډوالۍ نړۍوال سازمان په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۳کال د سپټمبر له نیمایي د ۲۰۲۶کال د اګسټ تر ۳۱مې پورې شاوخوا ۶.۵ مېلیونه افغانان له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهان وايي، د امریکا له لوري د کډوالو او پناه غوښتونکو نورو هېوادونو ته د لېږدولو تګلارې لږ تر لږه په ۳۵ هېوادونو او سیمو کې د بشري حقونو د سرغړونو، شکنجې او جبري ورکېدو ګواښ زیات کړی دی.
د پښتونخوا په لنډي کوتل کې د حمزه بابا په نوم د افغان کډوالو د بېرته ستنولو د کمپ مسوولین وایي چې له دغه مرکز څخه یې تېره ورځ له ۳۰۰ ډېر افغانان د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړي دي.
د پېښور په خزانه کمپ کې مېشت افغان کډوال افغانستان ته د بېرته ستنېدو لپاره تیاری کوي خو د ډېرو کورنیو لپاره ستنېدل یوازې د سامانونو ټولول نه دي هغوی هغه کورونه هم پرېږدي چې له کلونو راهیسې یې پکې ژوند کړی دی. ځینې کورنۍ خپل کورونه په خپلو لاسونو نړوي.
پاکستان له څو کلونو راهیسې د افغانانو یو مخیزې اېستنې ته مخه کړې ده. په دې کې داسې افغانان هم شته، چې له لسګونو کلونو راهیسې پاکستان کې اوسېدلي او اوس د جبري اېستنې بهیر سخت اندېښمن کړي دي. یو له دغو کسانو عنایتالله دی، چې د خپلې امیندوارې مېرمنې د درملنې بهیر ته سخت اندېښمن دی.