د افغان کډوالو اېستل

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تېره ورځ د تورخم، سپین بولدک، ورېښمو پل او اسلام‌کلا له لارو ۱۰۸ کورنۍ، چې ۴۶۴ غړي یې لرل، هېواد ته راستنې شوې دي. د کمېسیون په وینا، ۲۳۹ کسان خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوي او له ۵۷ کورنیو سره نغدي مرستې شوې دي.

په خیبرپښتونخوا کې د والي واکمنۍ او بېړني حالت له پلي کېدو وروسته د افغان کډوالو د اېستلو لپاره ټولې تیارۍ نیول شوې دي. پولیس وايي، د افغان کډوالو د نیولو بهیر سر له سبا څخه پیلېږي او بېلابېلو ولسوالیو کې د افغانانو د نیولو لپاره د پولیسو ۱۲۰ ډلې او ګڼ لنډمهالي کمپونه جوړ شوي دي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې سږ کال له ایران او پاکستان څخه څه باندې یو اعشاریه درې میلیونه افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. دغه سازمان ویلي، چې د کافي بودیجې د نشتوالي له امله به له ۱۴۰ زرو ډېر زیانمن کسان په ژمي کې له مرستو او سرپناه بې برخې پاتې شي.

د افغانانو د لېږد او ملاتړ بنسټ «افغان ایواک» په لویزیانا کې د نیول شویو افغان کډوالو د افغانستان ته د احتمالي لېږد د مخنیوي لپاره له هغو امریکايي پوځیانو د مرستې غوښتنه کړې چې له دغو افغانانو سره اړیکې لري.

د بې‌ځایه شویو نړیوال بنسټ د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له ادارې وغوښتل، چې افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د جبري استولو لړۍ سمدستي ودروي. دا غوښتنه داسې مهال کېږي چې د نیو یارک ټایمز د راپور له‌مخې، د ټرمپ حکومت د راتلونکې دوشنبې په ورځ یو شمېر افغان کډوال پاکستان ته شړي.

نیویارک ټایمز د درېیو امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې دغه افغانان دمګړۍ په لوزیانا ایالت کې ساتل کېږي او ډېری یې له هغو کسانو څخه دي چې ښايي د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې له سختې ځورونې یا تعقیب سره مخ شي.

په جینوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندېشه د کډوالۍ د نړیوال سازمان په غونډه کې په روان کال کې د افغان کډوالو د جبري اېستلو د بحراني وضعیت او د هېواد په پولو کې د بېرته راستنېدونکو د ننګونو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ مشر عرفات جمال ویلي، چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې افغانستان ته ستانه شوي ۶،۳ میلیونه افغانان له کړکېچن وضعیت سره مخ دي. د هغه په وینا، ځینې دغه کډوال بیرته ایران یا اروپا ته ځي، یا وسله والو ډلو سره یو ځای کیږي.

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې د پنجشنبې په ورځ له بېلابېلو لارو ۷۰۹ کډوال افغانستان ته جبري ستانه کړل شوي دي. د یاد کمېسیون د راپور له مخې، په همدغه ورځ یې ۱۲۱ تنه ستانه شوي خپلو مېنو ته هم لېږدولي دي.

د طالبانو د کډوالو عالي کمیسیون ویلي، چې تېره ورځ (چهارشنبه) د سپین بولدک، تورخم، ورېښمو پله او اسلام کلا له لارې له پاکستان او ایران څخه ۵۸۸ تنه افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د لیبیا په ختیځ کې مېشت حکومت اعلان وکړ، چې د ټولو ځمکنیو، هوايي او سمندري لارو څخه یې د افغانستان او ایران د وګړو پر ورتګ بندیز لګولی دی. دغه حکومت خبرداری ورکړی چې د یادو دواړو هېوادونو هغه وګړي دې په چټکۍ له خاورې وشړل شي چې د استوګنې قانوني اسناد نه‌لري.

د پښتونخوا په لنډي کوتل کې د حمزه بابا په نوم د افغان کډوالو د بېرته ستنولو د کمپ مسوولین وایي چې له دغه مرکز څخه یې په تېره یوه ورځ کې له ۲۱۵ څخه زیات افغانان د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه کړي دي.

د پښتونخوا ایالت د پېښور ښار پولیسو د نومبر له لومړۍ نېټې څخه د افغان کډوالو د نیولو او بېرته افغانستان ته د ستنولو د احتمالي عملیاتو لپاره ۱۲۰ امنیتي ډلې جوړې کړې دي. د پولیسو د سرچینو په وینا، ښار په پنځو برخو وېشل شوی او د عملیاتو لپاره چمتووالی نیول شوی دی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان او د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې په ګډ راپور کې راغلي چې د اکتوبر له ۱۱مې تر ۱۷مې پورې په پاکستان کې ۵۱۷ افغانان نیول شوي دي. راپور وايي، دغه کسان په بلوچستان، خیبر پښتونخوا او سند ایالتونو کې نیول شوي دي.

د خیبر پښتونخوا په مانسهره ولسوالۍ کې ځايي چارواکو پرېکړه کړې چې د شاوخوا ۱۷۰۰ افغانانو اسناد په کلکه وڅېړي او بې‌اسناده کډوال ونیسي او ژر یې افغانستان ته ولېږي.

د جرمني د بایرن ایالت لومړي وزیر زودر افغانستان او سوریې ته د هغو کسانو د بېرته شړلو پر دوام ټینګار کړی، چې په باور یې په جرمونو ککړ دي او یا هم د دغه هېواد امنیت ته ګواښ ګڼل کېږي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ له اروپايي ټولنې او نورو هېوادونو غوښتي چې افغانان داسې ځایونو ته ونه لېږي چې له خطر سره مخ وي او د بشري حقونو نړیوال مکلفیتونه، په ځانګړي ډول د جبري ستنولو د منع اصل، رعایت کړي.

د جرمني له خوا د کډوالو، په ځانګړې توګه د افغان پناه غوښتونکو د اېستلو پروګرام د کډوالو د حقونو د فعالانو له مخالفت سره مخ شوی دی. ټاکل شوې چې د کډوالو د حقونو ملاتړې ډلې د شنبې په ورځ، د لړم په دویمه، د جرمني په اوو هوايي ډګرونو کې لاریونونه وکړي.