د امریکا په کانګرس کې د استازو جرګې ډیموکرات غړی ټرای اې کارټر ویلي، چې د افغان پناهغوښتونکو د اېستلو د الوتنو لنډ مهاله ځنډول بسنه نهکوي او د دغې مسئلې د بنسټیز حل غوښتنه یې کړې ده. دنوموړي په وینا امریکا مسوولیت لري، چې د خپلو متحدینو د امنیت ساتلو برخې ته هم پام وکړي.
د امریکا د کالیفورنیا ایالت ډیموکرات سناتور ادم شیف د افغان کډوالو د لېږد په اړه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر تګلارې نیوکه کړې. نوموړي ویلي، په هغه هېوادونو کې چې د ځورونې، شکنجې او وژل کېدو خطر شته دغه اقدام نه یوازي ناقانونه دی بلکي ظالمانه هم دی.
په جینوا کې د افغانستان استازولۍ د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د نړیوالې دوراني ارزونې په ۵۳مه غونډه کې له تاجکستانه وغوښتل چې د پناه غوښتونکو د غوښتنلیکونو د ارزونې عادلانه بهیر تضمین او د هغو کسانو د جبري بېرته ستنولو مخه ونیسي چې په خپل هېواد کې له ګواښ سره مخ دي.
د افغان کډوالو د ملاتړ بنسټ «افغاناېواک» وايي، د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو د پلي کولو اداره (ICE) په پام کې لري یو افغان وګړی د نومبر په درېیمه اوونۍ کې افغانستان ته ولېږي او په ورته وخت کې د ایران د وګړو د بېرته ستنولو لپاره هم د درېیم هېواد له لارې د لېږد پلان لري.
په ننګرهار کې د طالبانو والي نعیم اخوند له پاکستان څخه د افغان کډوالو د نوې احتمالي راستنېدنې د سمبالښت په موخه د تورخم ښارګوټي او عمري کمپ د خدمتونو ارزونه کړې ده. تر دې دوه ورځې مخکې د یوناما مشره رباب فاطمه هم تورخم ته د راستنېدونکو د ستونزو ارزولو لپاره تللې وه.
د خیبر پښتونخوا د ځانګړو ۱۲ ولسوالیو د اطلاعاتو څانګې خبر ورکړی، چې په پاکستان کې د مېشتو شاوخوا ۴.۲ مېلیونه افغان کډوالو له ډلې تراوسه نږدې ۲.۷۹ مېلیونه کسان خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
د افغان کډوالو د ملاتړ سازمان افغانایواک افغانستان انټرنشنل – پښتو ته په یوه برېښنالیک کې ویلي، هغه الوتنه چې ټاکل شوې وه د نومبر په درېیمه یو شمېر افغان وګړي له امریکا وباسي، د پراخو فشارونو او د یوې فدرالي محکمې د مداخلې په پایله کې وځنډول شوه.
د فرانسې د کورنیو چارو وزیر لورن نونز د دوشنبې په ورځ د نومبر پر درېیمه د دغه هېواد پارلمان ته تایید کړه، چې پاریس له طالبانو سره د ناقانونه افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه «تخنیکي خبرې» پیل کړې دي.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تیره ورځ د تورخم، سپین بولدک، ورېښمو پل او اسلامکلا له لارو ۱۰۰ کورنۍ، چې ۴۶۲ غړي لري، افغانستان ته راستنې شوې دي. کمیسیون زیاتوي چې ۵۷ کورنۍ خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوې او له ۸۱ کورنیو سره نغدي مرستې شوې دي.
د امریکا د کانګرس ۶۶ غړو د استازو جرګې او سنا له دواړو خونو څخه د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو او د کورني امنیت له وزیر مارک وین مولین غوښتي، چې د افغانانو د اخراج الوتنه لغوه او هغه کسان طالبانو ته ونه سپاري چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړۍوال سازمان وايي، د اروپايي ټولنې په ملاتړ یې تر ۱۱۰زره زیاتو ستنو شویو بېاسناده افغان کډوالو ته د روغتیا، خوندیتوب او نورو اړین خدمات وړاندې کړي دي.
اسلام اباد کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وياند قیصر خان اپریدي افغانستان انټرنشنل ته وویل، د ډونالډ ټرمپ ادراې د هغې پرېکړې په تړاو ورسره اړیکه نه ده نيول شوې چې له مخې یې ځينې افغانان له امریکا څخه د پاکستان له لارې خپل هيواد ته استول غواړي.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تیره ورځ د تورخم، سپینبولدک، ورېښمو پل او اسلامکلا له لارو ۶۰۰ افغان کډوال هیواد ته راستانه شوې چې ۴۲۹ خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوي او ۹۳ کورنیو سره مالي مرستې هم شوې دي.
د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیا مېشتېدنې د همغږۍ سازمان وايي، ۶۳ سلنه امریکایان د هغو ۱۵۰ افغانانو د اېستلو مخالف دي چې له امریکا سره یې همکاري کړې؛ خو اوس د پاکستان له لارې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته لېږدول کېږي.
د ټاکل شوي ضربالاجل تر پای ته رسېدو وروسته د خیبر پښتونخوا په نوښار ولسوالۍ کې پولیسو د افغان کډوالو پر وړاندې د عملیاتو پرمهال د شپږو کورنیو ۴۶ غړي نیولي، چې ښځې او ماشومان هم پهکې شامل دي.
د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وايي، تېره ورځ د تورخم، سپین بولدک، ورېښمو پل او اسلامکلا له لارو ۱۰۸ کورنۍ، چې ۴۶۴ غړي یې لرل، هېواد ته راستنې شوې دي. د کمېسیون په وینا، ۲۳۹ کسان خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوي او له ۵۷ کورنیو سره نغدي مرستې شوې دي.
په خیبرپښتونخوا کې د والي واکمنۍ او بېړني حالت له پلي کېدو وروسته د افغان کډوالو د اېستلو لپاره ټولې تیارۍ نیول شوې دي. پولیس وايي، د افغان کډوالو د نیولو بهیر سر له سبا څخه پیلېږي او بېلابېلو ولسوالیو کې د افغانانو د نیولو لپاره د پولیسو ۱۲۰ ډلې او ګڼ لنډمهالي کمپونه جوړ شوي دي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې سږ کال له ایران او پاکستان څخه څه باندې یو اعشاریه درې میلیونه افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. دغه سازمان ویلي، چې د کافي بودیجې د نشتوالي له امله به له ۱۴۰ زرو ډېر زیانمن کسان په ژمي کې له مرستو او سرپناه بې برخې پاتې شي.
د افغانانو د لېږد او ملاتړ بنسټ «افغان ایواک» په لویزیانا کې د نیول شویو افغان کډوالو د افغانستان ته د احتمالي لېږد د مخنیوي لپاره له هغو امریکايي پوځیانو د مرستې غوښتنه کړې چې له دغو افغانانو سره اړیکې لري.
د بېځایه شویو نړیوال بنسټ د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له ادارې وغوښتل، چې افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د جبري استولو لړۍ سمدستي ودروي. دا غوښتنه داسې مهال کېږي چې د نیو یارک ټایمز د راپور لهمخې، د ټرمپ حکومت د راتلونکې دوشنبې په ورځ یو شمېر افغان کډوال پاکستان ته شړي.
نیویارک ټایمز د درېیو امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې دغه افغانان دمګړۍ په لوزیانا ایالت کې ساتل کېږي او ډېری یې له هغو کسانو څخه دي چې ښايي د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې له سختې ځورونې یا تعقیب سره مخ شي.
په جینوا کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندېشه د کډوالۍ د نړیوال سازمان په غونډه کې په روان کال کې د افغان کډوالو د جبري اېستلو د بحراني وضعیت او د هېواد په پولو کې د بېرته راستنېدونکو د ننګونو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه.