ښکېلاک یا استعمار، چې ګڼ ملتونه یې د خپل تاریخ توره دوره بولي، په وړاندې یې مبارزه خپله ملي حماسه او ښکېلاک ضد مبارزین ملي اتلان یادوي. خو ایا دا پوښتنه مو له ځانه کړې ده، چې ښکېلاک څه دی؟ ولې او څنګه رامنځته شو؟ چا ؟ څوک ولې ښکېل کړل؟
د سیاست او حقونو په بحث کې د زړې او نوې زمانې ترمنځ برید مشروطیت یا قانونواله ده. په دغه زمانه کې د انسان ازادي، حق او هوسایینه د سیاستونو او ټولنیزو هڅو په محور کې راځي.«هره ښېګڼه د انسان لپاره!» شعاراو انسانمحوره تفکر د فرهنګي خواله یا دیسکورس پر افق راڅرګندیږي.
فکر او تفکر د هر انسان بشري ځانګړنه ده. فکر کول هغه نعمت دی، چې څښتن هرچا ته ورکړی، خو کله چې د روښانفکر نوم رامخکې شي، داسې معنا ورنه اخیستل کیږي، چې ښايي دا به د لږو او خاصو انسانانو کومه ډله وي. که روښانفکران کم وي، نو ایا پاتې نور خلک د تیاره فکر خاوندان دي؟