'بهترین هوتل کابل'؛ شاهد اشک‌ها و لبخندها بر فراز باغ‌بالا

این هوتل در زمان ظاهرشاه جز هوتل‌های زنجیره‌ای معروف «اینترکانتیننتال» بود، اما زمانی هم فرارسید که مهمانان (که عمدتاً خبرنگاران ماجراجوی مشتاق گزارش‌دهی از کودتاها و تغییر رژیم‌ها در کابل بودند) آن را به عنوان «بدترین هوتل دنیا» نفرین می‌کردند.

هوتل در دوره جنگ‌های تنظیمی به مکانی بدل شد که نه آب لوله‌کشی داشت، نه سیستم گرمایشی قابل‌اعتماد و نه حتی نانی که مزه خوبی داشته باشد. اتاق‌های خواب به پناهگاهی در برابر راکت‌های مجاهدین بدل شدند، چراغ‌های باشکوه آن در هم شکستند و طبقات هوتل بارها آسیب دیدند و بازسازی شدند.

داستان کانتیننتال، داستان پستی و بلندی تاریخ معاصر افغانستان است. لیز دوسِت این هوتل را انتخاب کرده تا حوادث پنج دهه گذشته را از دید مردم عادی و از منظر کارمندان وفادار آن شرح دهد.

نویسندگان غربی بیشتر درباره رویدادهای سیاسی و نظامی افغانستان نوشته‌اند، اما خبرنگار ارشد سرویس جهانی بی‌بی‌سی برای روایتش زاویه‌ای دیگر انتخاب کرده است: زندگی کارمندان عادی کانتیننتال در میانه حوادث تلخ و شیرین پایتخت. او درباره حضرت، خانه سامان هوتل، نوشت که «روز خود را با نماز صبح، چای سبز و نان تازه با تخم وطنی همراه بادنجان رومی آغاز می‌کند.»

لیز دوسِت از زندگی روزمره، ترس‌ها، آرزوها، شکست‌ها و موفقیت‌های مردم عادی می‌نویسد تا مخاطب غربی رویدادهای این کشور را از منظر مردم آن ببیند؛ مردمی که مانند تمام آدم‌های جهان برای یک زندگی معمولی تلاش کرده‌اند.

این تصویر در نقطه مقابل تصویری عجیب و غریب از افغان‌ها در رسانه‌های بین‌المللی است که نام‌شان با جنگ، انتحار، زنان برقع‌پوش و طالب گره خورده است.

پیشرفت به بهای وام و ارفاق

اینترکانتیننتال در نهم سپتامبر ۱۹۶۹ (۱۸ سنبله ۱۳۴۸) به دست کمپنی انگلیسی «تیلور وودرو اینترنشنال» طراحی و افتتاح شد. هزینه ساخت هوتل با وامی از حکومت بریتانیا به ارزش ۲.۵ میلیون پوند (معادل ۵۰۰ میلیون افغانی به پول آن زمان) پرداخت شد.

دوسِت می‌نویسد که حکومت افغانستان خیلی زود از پرداخت وام ناتوان ماند و سال‌ها تلاش کرد تا بر سر تغییر شرایط بازپرداخت آن با حکومت بریتانیا مذاکره کند. سفیر بریتانیا در کابل به لندن نوشت که مقام‌های حکومتی از پرداخت اقساط این وام سنگین شکوه می‌کنند. او توصیه کرد که لندن برای نگه‌داشتن افغانستان در کمپ غرب، در مورد دریافت اقساط سخت‌گیری نکند.

در آن زمان، اینترکانتیننتال بسیار گران‌قیمت و بیش از حد مجلل بود، آن هم برای کشوری که تعداد زیادی از مردم آن با کمترین امکانات زندگی می‌کردند. اما با این حال، «افغان‌ها به آینده چشم دوخته بودند. آن‌ها با اینترکانتیننتال طعم دوران جدیدی را می‌چشیدند.»

افغانستان، کشوری با منابع مالی داخلی کم، برای توسعه به وام و کمک خارجی متکی شد، اما در میانه جنگ سرد که بلوک شرق و غرب با چنگ و دندان رقابت می‌کردند، سیاست بی‌طرفی ظاهرشاه نتوانست افغانستان را در برابر نفوذ بی‌ثبات‌کننده این رقابت محافظت کند.

افغانستان در پایان سلطنت ظاهرشاه به دریای تحولات سریع سیاسی و نظامی افتاد. دوسِت با لحنی کنایه‌آمیز درباره تغییر رژیم‌ها نوشت که با تغییر رهبران، «کارکنان اینترکانتیننتال دوباره چکش‌ها و میخ‌های‌شان را بیرون می‌آوردند، قاب عکس‌های موجود را پایین می‌کشیدند و عکس‌های جدیدی نصب می‌کردند.»

کانتیننتال با طعم پاریسی

در خاطرات آدم‌هایی که برای دوسِت تعریف کردند، اینترکانتیننتال یک پروژه استثنایی بود؛ چیزی معلق میان واقعیت موجود و فضایی که تجسم آرزوی معطوف به آینده و دنیایی مختص به خود بود که آدم‌ها در آن برای ساعاتی پیرامون‌ شان را فراموش می‌کردند.

دوسِت می‌نویسد که در بهار ۱۹۷۱ روزنامه «کابل تایمز» گزارش داد: «اولین طراح مشهور پاریسی شخصاً در کابل حضور می‌یابد و این نخستین‌باری است که مجموعه لباس‌های پاریسی برای مردم کابل به نمایش درمی‌آید.»

«پی‌یر بالمن»، طراح مشهور لباس‌های زنانه، همراه با مدل‌های فرانسوی‌اش به کانتیننتال آمد و کلکسیون لباس‌های بهاری و تابستانی خود را به نمایش گذاشت. به گفته دوسِت، روزنامه‌های محافظه‌کار از نمایش بالمن که پس از کابل برای نمایشی دیگر راهی بیروت شد، عصبانی بودند و از کوتاه‌تر شدن دامن زنان به شدت انتقاد می‌کردند. غرب‌گرایی نرم دولت‌های مدرن، در آتش خشم و نارضایتی جامعه محافظه‌کار و روستایی افغانستان بخار می‌شد و به هوا می‌رفت.

طالبان دو بار به کانتیننتال حمله کردند. دوسِت به نقل از یک عضو طالبان، نفرت این گروه را از این هوتل مجلل که سال‌ها نماد افغانستان سکولار و جهان‌گرا بود، نشان می‌دهد. جنگجوی جوان طالب می‌گفت: «این ساختمان فقط برای ثروتمندان ساخته شده بود.» اکنون آن‌ها بنر جدیدی بر فراز ورودی هوتل در پایین تپه آویزان کرده‌اند: «اینترکانتیننتال برای همه». اما کانتیننتال همیشه دور از دسترس همه باقی می‌ماند، به‌خصوص حالا که انزوای افغانستان فقیران را فقیرتر کرده و طبقه متوسطی که در دو دهه گذشته قوی‌تر شده بود، اندک‌اندک به طبقه فقرا می‌پیوندد.

با این حال، دوسِت با خوش‌بینی می‌نویسد که به‌رغم شرایط سخت کنونی، هنوز مردم افغانستان امیدوارند. او به نقل از حضرت که پس از آمدن طالبان کارش را در کانتیننتال از دست داده، نوشت: «او هنوز از هوتل محبوبش ناامید نشده است. او با تمام وجود باور دارد که اینترکانتیننتال می‌تواند روزی دوباره بهترین هوتل کابل شود.»

«رندوم هاوس»، ناشر کتاب لیز دوسِت، نوشت که این کتاب «روایتی عمیق و ماندگار از تاریخ معاصر افغانستان» است. اگرچه شاید خواننده اطلاعاتی تازه و ناگفته‌ از حوادث سیاسی پنج دهه اخیر به دست نیاورد، ولی این حرف درست است که «کتاب، تاریخی بسیار زنده و جذاب از افغان‌ها و تلاش‌شان برای بقا در طول نیم قرن ویرانی و آشفتگی است. این تنها داستان یک هوتل نیست، بلکه داستان یک ملت است.»

مشخصات کتاب:

لیز دوسِت، بهترین هوتل کابل: تاریخ افغانستان از نگاه مردم آن، انتشارات رندوم هاوس کانادا، ۲۰۲۵.