رهبران سیاسی و فرماندهانی که دیوان کیفری بینالمللی آنها را بازداشت کرد


در تاریخ دادگاه کیفری بینالمللی، همه احکام بازداشت همیشه روی کاغذ نمانده است. بر بنیاد آخرین آمار رسمی این دادگاه، از آغاز کار این نهاد تاکنون ۶۶ حکم بازداشت صادر، ۲۳ حکم اجرا و هشت حکم نیز پس از فوت مظنونان لغو یا پس گرفته شدهاند.
دادگاه کیفری بینالمللی در ۱۷ سرطان پارسال حکم بازداشت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی این گروه را به اتهام جنایت علیه بشریت و آزار و اذیت جنسیتی صادر کرد.
با گذشت یک سال از صدور این حکم، این پرسش بارها مطرح شده است که آیا دادگاه کیفری بینالمللی توان اجرایی دارد یا احکام آن تنها روی کاغذ باقی خواهد ماند؟
در این نوشته، پروندههای رهبران و فرماندهانی مرور شده است که با حکم دیوان کیفری بینالمللی پشت میلههای بازداشتگاه قرار گرفتهاند.
نیروی اجرایی دادگاه
دادگاه کیفری بینالمللی نیروی پولیس مستقل ندارد و برای اجرای قرارهای بازداشت خود به همکاری کشورهای عضو وابسته است.
بر اساس اساسنامه رم، کشورهای عضو موظفاند با دادگاه همکاری کنند و در صورت درخواست، افراد تحت تعقیب را بازداشت و به دادگاه تسلیم کنند. از همین رو، سرنوشت متهمان این دادگاه یکسان نبوده است.
برخی از متهمان پس از کنار رفتن از قدرت بازداشت و به لاهه منتقل شدهاند، برخی دیگر همچنان تحت تعقیب هستند و شماری نیز پیش از انتقال به دادگاه، در جریان درگیریها یا در عملیات نظامی کشته شدهاند. در مواردی نیز پروندهها در دادگاههای داخلی رسیدگی شده یا به دلیل اصل «تکمیلی بودن» صلاحیت، در همان کشورها پیگیری شده است.
ادامه این مقاله اینجا بخوانید.

دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در جریان نشست ناتو در انقره دستور داد روابط تجاری کشورش با اسپانیا قطع شود. او از مادرید به عنوان «شریکی نامناسب» در ائتلاف ناتو یاد کرد و از وزیر خزانهداری خود خواست فورا این تصمیم را اجرایی کند.
رئیسجمهور امریکا بارها نارضایتی خود را از عملکرد اسپانیا در ناتو ابراز کرده است.
آقای ترامپ گفته که مادرید نهتنها با هدف جدید ناتو برای اختصاص ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی به هزینههای دفاعی موافقت نکرده، بلکه از همکاری نظامی با واشنگتن در جنگ با ایران نیز خودداری کرده است.
دونالد ترامپ در اظهاراتی تند گفت: «اسپانیا با هیچ چیز موافقت نمیکند و نباید دیگران بار آن را به دوش بکشند.»
او همچنین تأکید کرد که امریکا باید روابط اقتصادی خود با اسپانیا را کاهش دهد.
در حال حاضر، ایالات متحده دو پایگاه نظامی مهم در خاک اسپانیا دارد؛ پایگاه دریایی روتا و پایگاه هوایی مورون که از اهمیت راهبردی در عملیاتهای نظامی برخوردارند.
همزمان گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد پنتاگون در حال بررسی گزینههایی برای اعمال فشار بر متحدان ناتو است که از دید واشنگتن در عملیاتهای مرتبط با ایران همکاری کافی نداشتهاند.
یکی از این گزینهها، احتمال تعلیق عضویت اسپانیا در این ائتلاف عنوان شده است.
همسر یک نظامی پیشین به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان پس از وعده عفو عمومی، همسر و برادر او را بازداشت و سپس به قتل رساندند. او میگوید خانواده او پس از این رویدادها به پاکستان فرار کردند.
او با حفظ هویت خود، از دادگاه کیفری بینالمللی خواست حکم بازداشت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان را برای تحقق عدالت و پاسخگویی عاملان این قتلها اجرا کند.
این زن که بهدلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، از جامعه جهانی خواست برای تحقق عدالت برای قربانیان افغانستان اقدام کند.
او گفت که همراه خانوادهاش در کابل زندگی میکرد و همسرش در حکومت پیشین در یکی از نهادهای نظامی سمت داشت. او افزود که پس از سقوط حکومت پیشین، خانواده او به دلیل اعتماد به اعلام عفو عمومی طالبان، در کابل ماندند و تصور میکردند در امان خواهند بود.
این زن گفت: «این اعتماد خیلی زود به کابوس تبدیل شد. طالبان همسرم و برادر کوچکش را به بهانه بازجویی با خود بردند. به ما گفته بودند که آنها بهزودی به خانه برمیگردند، اما هرگز برنگشتند.»
این زن همچنین از بدرفتاری افراد طالبان هنگام مراجعه به نهادهای مختلف برای پیگیری سرنوشت همسرش و برادر انتقاد کرد و گفت مدتی بعد، از طریق واتساپ خبر کشته شدن آن دو را همراه با تصاویر اجسادشان دریافت کرده است.
او افزود که پس از این رویداد، همراه با همسر برادر شوهرش از افغانستان به پاکستان گریخت و پس از دو سال انتظار برای بررسی درخواست پناهندگی، همچنان در شهر کویته در بلاتکلیفی زندگی میکند.
به گفته او، پسر هفتسالهاش بر اثر این رویدادها با مشکلات شدید روانی و حملات عصبی روبهرو شده و خانوادهاش همچنان در انتظار تحقق عدالت هستند.
این زن همچنین افزوده است که برادر شوهرش هیچ سمتی در حکومتی پیشین نداشت و تنها به دلیل نسبت خانوادگی با برادرش کشته شده است. او تاکید کرد که عاملان قتل اعضای خانواده او و دیگر قربانیان باید محاکمه شوند.
این زن افغان از دادگاه کیفری بینالمللی خواست حکم بازداشت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان را هرچه زودتر اجرا شود.
دونالد ترامپ درباره ادامه آتشبس میان امریکا و ایران، گفت از نظر او این آتشبس پایان یافته و دیگر تمایلی به تعامل با تهران ندارد. او در پاسخ به سوال خبرنگاران در انقره گفت: «این سوال بسیار جالبی است. از نظر من آتشبس پایان یافته است. دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم.»
رئیسجمهور امریکا افزود با مذاکرهکنندگان امریکایی گفتوگو خواهد کرد و در عین حال تاکید کرد: «آنها میخواهند مذاکره کنند، اما از نظر من، ادامه تعامل با آنها فقط اتلاف وقت است.»
امریکا و ایران ۲۷ جوزا تفاهمنامهای امضا کردند که بر اساس آن، درگیریهای نظامی میان دو کشور متوقف شد و دو طرف متعهد شدند طی یک دوره ۶۰ روزه برای دستیابی به توافقی نهایی و پایدار درباره صلح مذاکره کنند.
پاسخ امریکا به حملات جمهوری اسلامی ۲۰ برابر شدیدتر بود
رییسجمهوری امریکا، در حاشیه دیدار با مارک روته، دبیرکل ناتو، درباره حملات بامداد چهارشنبه امریکا به اهدافی در ایران گفت نیروهای امریکایی «حملهای بسیار شدید» علیه اهدافی در ایران انجام دادهاند که به گفته او «۲۰ برابر شدیدتر» بود.
ترامپ گفت جمهوری اسلامی حملات موشکی به شناورها را آغاز کرد و امریکا نیز در پاسخ، حملهای انجام داد. او افزود: «هر بار که آنها حمله کنند، ما پاسخ خواهیم داد.»
رئیسجمهور امریکا همچنین مقامهای جمهوری اسلامی را «بسیار خطرناک»، «شرور» و «بیمار» توصیف کرد و گفت مقامهای جمهوری اسلامی سالهاست او را در فهرست اهداف خود قرار دادهاند.
دونالد ترامپ در واکنش به حملات جمهوری اسلامی به نفتکشها در تنگه هرمز و همچنین حمله به بحرین و کویت، مقامهای جمهوری اسلامی را «بیمار» و «کثیف» خواند و گفت: «باید سرطان را از بین برد.»
ستاد فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) اعلام کرد نیروهای این فرماندهی در واکنش به حملات اخیر جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز، دور تازهای از حملات را انجام دادند و بیش از ۸۰ هدف را با مهمات هدایتشونده دقیق هدف قرار دادند.
در سوی دیگر، سپاه پاسداران خبر داد در پاسخ به حملات ایالات متحده، ۸۵ موضع نظامی این کشور، از جمله بندر سلمان، مقر ناوگان پنجم امریکا در بحرین و پایگاه هوایی علی السالم در کویت را با موشک و پهپاد هدف قرار داده است.
مارک روته، دبیرکل ناتو از حملات اخیر امریکا به مواضع جمهوری اسلامی حمایت کرد و آن را «کاملا ضروری» خواند. او روز چهارشنبه در حاشیه اجلاس سران ناتو در انقره گفت: «وقتی آتشبس برقرار است و ایران عملا آن را نقض میکند، کاملا ضروری است که امریکا با قاطعیت واکنش نشان دهد.»
اظهارات او در حالی مطرح شد که بررسی وضعیت تنگه هرمز یکی از محورهای نشست سران ناتو در ترکیه است.
در پی حملات جمهوری اسلامی به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز طی ۴۸ ساعت گذشته، تنشها در منطقه بار دیگر شدت گرفته است.
ستاد فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) بامداد روز چهارشنبه در واکنش به این اقدامات، به بیش از ۸۰ هدف در ایران حمله کرده است.
در سوی دیگر، سپاه پاسداران خبر داد در پاسخ به حملات ایالات متحده، ۸۵ موضع نظامی این کشور، از جمله بندر سلمان، مقر ناوگان پنجم امریکا در بحرین و پایگاه هوایی علی السالم در کویت را با موشک و پهپاد هدف قرار داده است.
شبکه سیانان به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد برخی متحدان منطقهای با ارسال پیامهایی به تهران و واشنگتن میکوشند مانع از گسترش دامنه درگیریها شوند و آتشبس را حفظ کنند.
هرچند تهران و واشنگتن ۲۵ جوزا برای پایان جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشهای پراکنده در آبهای منطقه همچنان ادامه دارد.
وزارت خزانهداری امریکا روز گذشته در واکنش به حملات اخیر جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، مجوز موقت فروش نفت ایران را لغو کرد و برای خاتمه معاملات پیشین، مهلتی ۱۰ روزه در نظر گرفت.
ایالات متحده پیشتر با صدور یک معافیت ۶۰ روزه، صادرات نفت و فرآوردههای پتروشیمی ایران را تا ۳۰ اسد از تحریمها مستثنا کرده بود.
روزنامه والاستریت ژورنال پیشتر نوشت بازگشت سریع بازار جهانی نفت به وضعیت پیش از جنگ، افزایش عرضه از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس و احیای تدریجی ذخایر نفتی جهان، میتواند از توان جمهوری اسلامی برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با امریکا بکاهد.
تلاش برای حفظ انسجام ناتو
کارزار نظامی امریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی به یکی از مهمترین محورهای اختلاف میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش در ناتو تبدیل شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در ماههای اخیر بارها اعضای ناتو را به حمایت ناکافی از ایالات متحده در جنگ با جمهوری اسلامی متهم کرده است.
او حتی هشدار داده واشنگتن ممکن است از ناتو خارج شود یا دیگر به تعهدات دفاع جمعی این ائتلاف پایبند نماند.
آقای ترامپ دیروز در نخستین روز اجلاس سران ناتو در انقره، بار دیگر کشورهای اروپایی را هدف انتقاد قرار داد و درخواست خود را برای همراهی ناتو با امریکا در جنگ ایران، «آزمونی برای سنجش میزان وفاداری متحدان» توصیف کرد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد رهبران اروپایی در نشست انقره میکوشند دونالد ترامپ را متقاعد کنند بار دیگر بر تعهد امریکا به ناتو تاکید کند.
دبیرکل ناتو با اشاره به این اختلافها گفت هیچ تردیدی درباره «تعهد کامل» واشنگتن به این ائتلاف وجود ندارد و ناتو امنیت ایالات متحده را نیز تضمین میکند.
روته اضافه کرد: «در عین حال، انتظار میرود کشورهای اروپایی و کانادا سطح هزینههای دفاعی خود را با ایالات متحده همتراز کنند و به نظر من این کاملا منصفانه است.»
روته همچنین افزایش بودجه دفاعی اعضای ناتو را «پیروزی» برای ترامپ و «شکست» برای کاخ کرملین توصیف کرد.
دو مقام ارشد سازمان ملل متحد که به افغانستان سفر کردهاند از کشورهای غربی خواستند برای جلوگیری از بازگشت بیثباتی، تعامل سازنده با افغانستان را ادامه دهند. آنان به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که تعامل، حمایت و تشویق سیاستهای درست میتواند به حفظ امنیت و ثبات در افغانستان کمک کند.
برهم صالح، کمیشنر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و الکساندر دی کرو، رئیس برنامه توسعه سازمان ملل، در جریان سفر مشترک به افغانستان گفتند که نادیده گرفتن این کشور میتواند خطرات جدی به همراه داشته باشد.
آقای صالح در گفتوگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس تأکید کرد که تجربه سالهای گذشته نشان داده است «نادیده گرفتن افغانستان تصمیم درستی نیست».
او گفت که تعامل، حمایت و تشویق سیاستهای درست میتواند به حفظ امنیت و ثبات در افغانستان کمک کند.
این مقام سازمان ملل هشدار داد که در صورت افزایش بیثباتی، پیامدهایی مانند گسترش قاچاق مواد مخدر، افراطگرایی، فعالیتهای جنایی و افزایش موج مهاجرت و پناهجویی ممکن است منطقه و جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
مقامهای سازمان ملل گفتند محدودیتهای گسترده اداره طالبان علیه زنان و دختران، از جمله ممنوعیت آموزش دختران پس از دوره ابتدایی و محدودیت اشتغال زنان، همچنان یکی از مهمترین نگرانیهای جامعه جهانی است.
برهم صالح و الکساندر دی کرو اعلام کردند که این موضوع را در دیدار با مقامهای طالبان مطرح کردهاند و معتقدند تعامل میتواند زمینه اصلاحات و ایجاد یک نظام فراگیرتر را فراهم کند.
مقامهای سازمان ملل تأکید کردند که قطع ارتباط با افغانستان میتواند هزینههای بیشتری برای جامعه جهانی داشته باشد.
برهم صالح گفت: «نمیتوان افغانستان را نادیده گرفت. آنچه در افغانستان اتفاق میافتد، الزاما در داخل افغانستان باقی نمیماند.»
سازمان ملل معتقد است ادامه تعامل بینالمللی، حمایت هدفمند و تلاش برای ایجاد فرصتهای اقتصادی میتواند به کاهش بحرانها و جلوگیری از بیثباتی دوباره در افغانستان کمک کند.
در حالی که این دو مقام سازمان بر ایجاد فرصتهای اقتصادی و تعامل با طالبان تاکید دارند شماری از کشورهای غربی رویکرد عملگرایانهای را در پیش گرفته و با این گروه در قالب مذاکراتی که آن را صرفا فنی خواندهاند ارتباط دارند.
اما شماری دیگری از دولتها و قانونگذاران غربی با برجستهسازی محدودیتهای روزافزون طالبان بر زنان و دختران نگراناند که این تعامل باعث مشروعیت دادن به این گروه نشود.
بازگشت میلیونها مهاجر و فشار بر افغانستان
افغانستان پس از چهار دهه جنگ و درگیری، همچنان با بحرانهای گسترده اقتصادی و انسانی روبهرو است.
مقامهای سازمان ملل میگویند از سال ۲۰۲۳ تاکنون نزدیک به شش میلیون افغان از کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، به کشور بازگشتهاند و انتظار میرود حدود دو میلیون نفر دیگر نیز در سال جاری بازگردند.
این موج بزرگ بازگشت مهاجران فشار زیادی بر جوامع محلی وارد کرده است؛ مناطقی که خود با فقر، کمبود منابع و مشکلات تغذیهای روبهرو هستند.
الکساندر دی کرو گفت: «در افغانستان هیچگاه تنها یک بحران وجود ندارد؛ همیشه بحرانی روی بحران دیگر قرار گرفته است.»
کاهش کمکهای جهانی و مشکلات اقتصادی
مقامهای سازمان ملل همچنین درباره پیامدهای کاهش کمکهای بینالمللی هشدار دادهاند.
به گفته رئیس برنامه توسعه سازمان ملل، در یک سال گذشته ۴۲۲ مرکز درمانی در افغانستان به دلیل کمبود بودجه تعطیل شدهاند و بیش از سه میلیون نفر دسترسی خود به خدمات اولیه پزشکی را از دست دادهاند.
برنامه جهانی غذا نیز اعلام کرده است که کاهش بودجه باعث شده نتواند به بسیاری از کودکان مبتلا به سوءتغذیه شدید کمک کند.
کاهش تولید مواد مخدر
با وجود چالشهای فراوان، مقامهای سازمان ملل به برخی پیشرفتها در افغانستان اشاره کردند. الکساندر دی کرو گفت که وضعیت امنیتی، مبارزه با فساد و کاهش تولید مواد مخدر در برخی بخشها بهبود یافته است.
او افزود تولید مواد مخدر در افغانستان که پیشتر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تریاک و هروئین در جهان بود، حدود ۹۵ درصد کاهش یافته است.
با این حال او هشدار داد که بدون حمایت از کشاورزان و ارائه محصولات جایگزین، خطر بازگشت کشت خشخاش وجود دارد.
کمیشنر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و رئیس برنامه توسعه سازمان ملل روز یکشنبه وارد کابل شدند. آنان در جریان این سفر به ننگرهار و مزار شریف سفر کردند و با آسیبدیدگان زمینلرزه اخیر و بازگشت کنندگان و زنان دیدار داشتند.