روزنامه بریتانیایی گاردین و رسانه زنتایمز در گزارش مشترک نوشتند خانوادههای فقیر در افغانستان که با بیکاری و بدهیهای سنگین روبهرو هستند، دخترانشان را به ازدواجهای زودهنگام وعده میدهند. در برخی موارد، خانوادهها دختران نوزاد را برای ازدواج آینده به خانوادههای دیگر میسپارند.
گزارش تاکید دارد که این روند در نتیجه ترکیبی از محدودیتهای اعمالشده بر زنان و دختران، بستهشدن دروازههای آموزش و تشدید بحران اقتصادی و انسانی در این کشور افزایش یافته است.
گاردین و زنتایمز در این گزارش داستان سیما (نام مستعار)، دختری ۱۸ ساله از ولایت بادغیس، را روایت کردهاند که در ۱۳ سالگی مجبور به ازدواج شد و اکنون مادر چهار کودک است.
سیما گفته است که پس از بازگشت طالبان به قدرت، زمانی که تازه صنف ششم را تمام کرده بود، پدرش او را مجبور کرد با پسر کاکایش ازدواج کند.
او گفته است که پس از چندین بار لتوکوب شدن توسط پدرش، مجبور شد این ازدواج را بپذیرد.
این دختر چهار فرزند به دنیا آورده و یکی از کودکانش در یکسالگی بر اثر بیماری سینهبغل جان باخته است.
او اکنون بیشتر وقت خود را صرف کارهای خانه، آوردن آب، نگهداری حیوانات و پختن نان میکند، در حالی که خودش همچنان با مشکلات صحی ناشی از بارداریهای زودهنگام روبهرو است.
این گزارش به نقل از کارکنان یک شفاخانه دولتی در شمال افغانستان مینویسد که تنها در پنج ماه نخست سال جاری، ۴۲ دختر زیر سن قانونی در این مرکز زایمان کردهاند.
شش نفر از این دختران دومین بارداری خود را تجربه میکردند، پنج نفر با حاملگی خارج رحمی مواجه شده بودند و ۱۸ نفر نیاز به عملیات سزارین پیدا کردند.
در همین حال گزارش نوشته که از این مادران جوان، دو تن آنان نیز جان باختند هرچند نوزادانشان زنده ماندند.
یک قابله به نام مستعار شبنم نیز در این گزارش گفته است که پس از روی کار آمدن طالبان، تعداد مادران کودک در شفاخانهها به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
او افزوده که در گذشته بیشتر موارد مربوط به خانوادههای بیسواد بود، اما اکنون حتی خانوادههای باسواد نیز به دلیل شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی، دختران خود را در سن پایین شوهر میدهند.
در یکی از موارد، خانوادهای در غرب افغانستان گفته است که نوزادی را برای تسویه بدهی وعده دادهاند و قرار است زمانی که دختر به هشتسالگی برسد، به خانوادهای که او را گرفته است تحویل داده شود.
یکی از اعضای این خانواده گفته است: «وقتی او هشتساله شود، او را از ما خواهند گرفت.»
او افزوده که پول دریافتشده برای پرداخت بدهیها مصرف شده، اما خانواده هنوز با گرسنگی و مشکلات شدید زندگی روبهرو است.
گزارش براساس ارزیابی نهادهای صحی افزوده که مادرانی که در سنین پایین باردار میشوند، با خطر بیشتر خونریزی هنگام زایمان، کمخونی، سقط جنین، زایمان دشوار و تولد نوزادان کموزن مواجه هستند.
براساس ارزیابی نهادهای ناظر، بیش از دو میلیون و ۲۰۰ دختر افغان از زمان بازگشت طالبان به قدرت، از ادامه آموزش بالاتر از صنف ششم محروم شدهاند.
بسیاری از این دختران اکنون با خطر ازدواج اجباری و از دست دادن فرصتهای آموزشی و کاری روبهرو هستند.
گاردین و زنتایمز مینویسند که محدودیتهای طالبان بر آموزش دختران، کار زنان و حضور آنان در جامعه، همراه با کاهش کمکهای بینالمللی، بحران اقتصادی افغانستان را تشدید کرده است.
بر اساس این گزارش، میلیونها افغان قادر به تأمین نیازهای اساسی زندگی نیستند و بسیاری از خانوادهها برای بقا به تصمیمهایی روی آوردهاند که آینده دخترانشان را با خطر جدی مواجه میکند.
گزارش تأکید میکند که بدون سرمایهگذاری در آموزش، اشتغال و خدمات صحی، شمار بیشتری از دختران افغان ممکن است قربانی چرخه فقر، ازدواج زودهنگام و محرومیت شوند.
گروه هماهنگی جنسیتی و گروه کاری دسترسی بشردوستانه روز چهارشنبه، ۲۴ سرطان گزارشی منتشر کردند که به بررسی تاثیر محدودیتهای طالبان بر فعالیت زنان در نهادهای امدادرسان پرداخته است.
این گزارش بر اساس نظرسنجی از ۱۲۲ سازمان امدادرسان در ۳۴ ولایت افغانستان تهیه شده است. کاهش بودجه، اخراج کارکنان زن، تشدید محدودیتها بر فعالیت نهادها و پذیرش شروط طالبان برای ادامه فعالیت زنان از مهمترین یافتههای این گزارش است.
این گزارش نشان میدهد که بیشترین موارد اعمال محدودیت بر فعالیت سازمانهای امدادرسان و کارکنان زن در چند ولایت متمرکز بوده است.
هرات با ۳۶ درصد، کابل با ۳۱ درصد، ننگرهار با ۲۲ درصد، قندهار با ۲۰ درصد و کنر با ۱۷ درصد، بیشترین میزان این محدودیتها را گزارش کردهاند.
این گزارش، یافتههای پانزدهمین دور نظرسنجی «گروه هماهنگی جنسیت» و «گروه کاری دسترسی بشردوستانه است.
۵۶ درصد سازمانها گزارش دادهاند که به دلیل کاهش بودجه، کارکنان زن افغان را اخراج کردهاند و ۴۶ درصد گفتهاند زنان دیگر نمیتوانند مانند گذشته در دفتر حضور یابند.
این گزارش تاکید میکند که بخشهای آموزش و بهداشت بیشترین آسیب را از عدم صدور مجوز برای فعالیت زنان متحمل شدهاند. ۴۵ درصد از سازمانها همچنان تلاش میکنند به فعالیت خود با حضور کارکنان زن و مرد ادامه دهند.
۱۶ درصد زنان شاغل در نهادهای امدادرسان، پس از اعمال محدودیتهای طالبان، از خانه کار میکنند و ۶۱ درصد از نهادها گزارش دادهاند که زنان کارمند برای سفر کاری، به همراهی محرم نیاز دارند.
گروه هماهنگی جنسیت یک سازوکار هماهنگی در پاسخهای بشردوستانه افغانستان است که با مشارکت سازمان ملل، سازمانهای غیردولتی بینالمللی و ملی و سایر نهادهای بشردوستانه فعالیت میکند.
گروه کاری دسترسی بشردوستانه نیز یک گروه کاری هماهنگی است که مسائل مربوط به دسترسی بشردوستانه را میان سازمان ملل، سازمانهای غیردولتی و سایر بازیگران بشردوستانه هماهنگ میکند.
براساس نظرسنجی این دو سازمان، ۴۹ درصد از سازمانها گزارش دادهاند که کارکنان زن آنها به دلیل محدودیتها و قوانین مربوط به رفتوآمد و پوشش، با افزایش اضطراب و نگرانیهای امنیتی مواجه هستند.
شماری از آنها نیز گفتهاند که زنان در مسیر رفتوآمد به محل کار توسط ماموران وزارت امر به معروف متوقف میشوند.
پیشتر بخش زنان سازمان ملل نیز هشدار داد که کاهش کمکهای بینالمللی، سازمانهای حامی زنان را در کشورهای بحرانزده، از جمله افغانستان در آستانه تعطیلی قرار داده است.
به گفته او، در حالی که افغانها به عنوان مهمان دعوت شده بودند، ماموران ایرانی پاسپورتهایشان را ضبط کردند و از آنها بابت خدمات پول گرفتند. این شاهد عینی میگوید از هر مسافر بابت خدمات، ۲۵ دالر پول گرفته شد.
طبق روایت این مسافر، ابتدا از سوی بخش فرهنگی قنسولگری ایران در افغانستان، اطلاع داده شد که برایشان ویزای رایگان صادر شده است. متعاقبا اعلام شد که ترانسپورت و اسکان نیز برای این افراد در نظر گرفته شده است.
به گفته این شهروند، پس از عبور از مرز، ماموران ایرانی آنها را به سالنی به نام «شهید سلیمانی» هدایت کردند و وعده غذا و سیمکارت دادند. با این حال، به محض صرف غذا، روند گرفتن پول و ضبط اسناد آغاز شد.
او توضیح داد: «به محض اینکه نشستیم و غذا آوردند، یکی از مسئولان آمد و گفت باید هر نفر ۲۵ دالر بابت خدمات بپردازید تا به شما کارت بدهیم.»
این افغان همچنین گفت برخلاف وعدههای دادهشده مبنی بر تامین اسکان، ماموران ایرانی پس از رساندن مسافران به مشهد، آنها را در خیابان رها کردند. او افزود: «پس از یک راه طولانی، تقریبا ساعت یک شب به مشهد رسیدیم. وقتی از بس پیاده شدیم، مسئولان به ما گفتند هر کس هر جا میخواهد برود. در آن وقت شب، بعضی گفتند مجبورند به خانه اقوام و اقارب خود بروند و بعضی دیگر هم راهی هوتل شدند.»
بازگشت با موترهای شخصی و معطلی دوباره در مرز
این شهروند افزود شرایط نامناسب بسهای دولتی باعث شد تا مسافران در راه برگشت، رفتوآمد با وسایل نقلیه دولتی را رها کنند. او گفت: «از بس در اتوبوسها اذیت شدیم، ترجیح دادیم تاکسی شخصی بگیریم و با هزینه خودمان به مرز برویم. وقتی هم به مرز رسیدیم، دو ساعت منتظر ماندیم تا پاسپورتهایمان را پس بدهند. همه را بیحد خسته و سرگردان ساختند.»
پیشتر دیگر منابع نیز به افغانستان اینترنشنال گفتند جمهوری اسلامی پاسپورتهای افغانهای دعوتشده به مراسم تشییع جنازه علی خامنهای را در مرز اسلامقلعه و دوغارون ضبط میکند و پس از بازگشت، دوباره به آنان تحویل میدهد.
مقامهای ایرانی پیشتر گفتند که در سه روز، یکهزار و ۵۳۰ شهروند افغانستان از طریق گذرگاه مرزی دوغارون وارد ایران شده بودند تا در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، شرکت کنند.
جمهوری اسلامی در حالی برای افغانها ویزای ویژه صادر کرد که گفته میشود از حدود یکسال بدینسو روند صدور ویزا برای شهروندان افغانستان متوقف شده است.
بر اساس یافتههای افغانستان اینترنشنال، توقف صدور ویزا باعث شده است ویزای سیاحتی ایران در بازار سیاه با بهای ۸۰ تا ۱۵۰ هزار افغانی و ویزای کار ایران با بهای ۴۵ تا ۶۰ هزار افغانی خریدوفروش شود.
