قتل یک نظامی پیشین و یک بزرگ قومی در دایکندی و غزنی

منابع محلی به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که یک افسر پیشین امنیت ملی در دایکندی و یک بزرگ قومی در ولسوالی قرهباغ غزنی در دو رویداد جداگانه به قتل رسیدهاند.

منابع محلی به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که یک افسر پیشین امنیت ملی در دایکندی و یک بزرگ قومی در ولسوالی قرهباغ غزنی در دو رویداد جداگانه به قتل رسیدهاند.
به گفته این منابع، محمدعلی طوفان، نظامی پیشین شام پنجشنبه به دست افراد مسلح ناشناس کشته شد.
طبق اطلاعات رسیده، پیکر قادرعلی رفعت، یک بزرگ قومی در غزنی نیز پس از یک شبانهروز ناپدید شدن پیدا شده است. منابع از مشاهده آثار شکنجه و جراحات در بدن او خبر دادهاند.
به گفته باشندگان محل، محمدعلی طوفان، نظامی پیشین، با هیچکس خصومت شخصی نداشت و پس از سقوط دولت پیشین، با اعتماد به اعلام عفو عمومی طالبان در افغانستان ماند و کشور را ترک نکرد.
بر بنیاد اطلاعات، استخبارات طالبان حدود دو سال پیش او را به اتهام همکاری با جبهه مقاومت بازداشت کرد. او مدتی را در زندانهای پلچرخی کابل و بگرام در پروان سپری کرد و حدود پنج ماه پیش آزاد شد و به شهرستان دایکندی بازگشت و به دهقانی و زمینداری پرداخت.
او ۶ فرزند دارد که بزرگترین آنها یک پسر ۲۷ ساله است.
در رویدادی دیگر، منابع محلی در غزنی گفتند که قادرعلی رفعت، از بزرگان قومی ولسوالی قرهباغ، صبح پنجشنبه ۲۴ سرطان از خانهاش با موتورسایکل به مقصد بازار «علیآباد تمکی» خارج و ناپدید شد.
به گفته این منابع، باشندگان محل پس از یک شبانهروز جستجو، پیکر بیجان او را پیدا کردند.
گفته میشود مهاجمان ابتدا او را شکنجه کرده و سپس با شلیک گلوله و وارد کردن ضربات سنگ به سر و صورتش به قتل رساندهاند.
انگیزه و عاملان این دو قتل تاکنون مشخص نشدهاند و طالبان نیز در این مورد اظهارنظر نکردهاند.
حیاتالله مهاجر فراهی، معین وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، در پی تشدید درگیریها در ولایت بدخشان، گفت هرگونه تلاش برای ناامنسازی دهلیز واخان با واکنش سخت نیروهای امنیتی طالبان روبهرو خواهد شد.
حیاتالله مهاجر فراهی، معین وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، روز جمعه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «دشمنان داخلی و خارجی باید حساسیت نیروهای امنیتی امارت اسلامی را در قبال هرگونه تهدید علیه این منطقه درک کنند.»
این مقام طالبان همچنین افزود کسانی که به گفته او مانع پیشرفت اقتصادی افغانستان میشوند، «شایسته هیچگونه ترحمی نیستند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که در روزهای اخیر، درگیریها در ولایت بدخشان افزایش یافته است. جبهه تازهتاسیس «سپاهیان میهن»، اوایل بامداد جمعه، ۲۶ سرطان، برای نخستینبار ولسوالی یفتل پایان در نزدیکی شهر فیضآباد (مرکز ولایت بدخشان) را برای ساعاتی تصرف کرد.
اعضای این جبهه پس از خلع سلاح نیروهای طالبان، مقداری اسلحه و تجهیزات نظامی را با خود بردند.
در مقابل، طالبان اعلام کردهاند که مهاجمان به هدف خود نرسیده و شماری از آنان دستگیر شدهاند؛ اما منابع محلی میگویند افراد بازداشتشده، غیرنظامیان و باشندگان محل هستند. در پی این تحولات، فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، به ولایت بدخشان سفر کرد و مدعی شد که وضعیت امنیتی تحت کنترول است.
دهلیز واخان
مقام طالبان در حالی تحولات بدخشان را تلاش برای ناامنسازی دهلیز واخان توصیف میکند که پیش از این، برخی رسانههای پاکستانی به تکرار درباره اهمیت این دهلیز در اتصال منطقهای سخن گفتهاند.
دهلیز واخان، نوار باریک و کوهستانی در شمالشرق ولایت بدخشان، تنها مرز زمینی افغانستان با چین را تشکیل میدهد. این گذرگاه حدود ۳۵۰ کیلومتر طول دارد و از شمال به تاجیکستان، از جنوب به پاکستان و از شرق به منطقه سینکیانگ چین متصل میشود. طالبان در سالهای اخیر بر توسعه زیرساختها و احداث جاده در این دهلیز تأکید کردهاند و آن را یکی از مسیرهای مهم برای گسترش روابط تجاری مستقیم با چین میدانند.
چالش حاکمیت و ظهور جبهات جدید
مهاجر فراهی در اظهارات خود به کشور یا گروه مشخصی اشاره نکرد و تنها از «دشمنان داخلی و خارجی» نام برد. با این حال، درگیریهای اخیر در بدخشان به یکی از مهمترین چالشهای امنیتی طالبان در شمالشرق افغانستان طی ماههای اخیر تبدیل شده است.
ناظران اشاره میکنند که حمله به یفتل در نزدیکی فیضآباد، آن هم در آستانه پنجمین سال حاکمیت طالبان، ادعای این گروه مبنی بر کنترول کامل سرزمینی را زیر سؤال برده است. این رویداد همچنین نشان داد که فراتر از دو جبهه اصلی نظامی (جبهه آزادی و جبهه مقاومت)، جریانها و جبهات ضد طالبان دیگری نیز پا به عرصه وجود گذاشتهاند.
روسیه در ماه جون سال جاری میلادی، صادرات برخی فرآوردههای نفتی مهم خود به افغانستان را بهشدت کاهش داده است. بر اساس دادههای تازه، صادرات پترول روسیه به افغانستان ۳۴ درصد و سوخت هواپیما (جتفول) ۹۲ درصد کاهش یافته است.
کاهش صادرات روسیه، بازار آسیبپذیر سوخت افغانستان را با فشار بیشتری روبهرو کرده است. در مقابل، صادرات دیزل (گازوئیل) روسیه به افغانستان ۴۲ درصد افزایش یافته است.
کاهش ناگهانی عرضه برخی فرآوردههای نفتی روسیه، یکی از تأمینکنندگان اصلی سوخت افغانستان، تأثیر فوری بر بازار داخلی گذاشته و باعث افزایش قیمت پترول در شماری از شهرهای بزرگ افغانستان شده است.
در پی افزایش قیمت سوخت، اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان روز شنبه، ۱۴ سرطان در کابل نشست اضطراری با بازرگانان نفت و گاز از ولایتهای مختلف برگزار کرد.
سید کریم هاشمی، رئیس اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، در این نشست گفت: «هدف ما این است که بازار کشور از مواد نفتی خالی نگردد و کمبود ایجاد نشود و قیمتها به گونه غیرطبیعی بلند نرود.»
بر اساس دادههای رهگیری محمولههای تجاری و آمارهای منتشرشده، صادرات پترول روسیه به افغانستان در ماه جون با ۳۴ درصد کاهش، به حدود ۲۸ هزار تُن رسیده است. روسیه از تأمینکنندگان عمده پترول افغانستان به شمار میرود و شرکت دولتی «روسنفت» به تنهایی حدود ۴۶ درصد از این بازار را تأمین میکند. بخش باقیمانده عرضه عمدتاً از سوی شرکتهایی مانند «گازپروم نفت» و «گازپروم نفت خیم سالاوات» انجام میشود.
در همین حال، صادرات سوخت هواپیما از روسیه به افغانستان با کاهش ۹۲ درصدی مواجه شده و به حدود ۲۶۰ تُن رسیده است؛ کاهشی که عملاً این مسیر تأمین را با اختلال جدی روبهرو کرده است.
در مقابل، صادرات دیزل روسیه به افغانستان افزایش یافته است. حجم صادرات این فرآورده با رشد ۴۲ درصدی به بیش از ۸۶ هزار تُن رسیده که میتواند بخشی از نیازهای بخش حملونقل سنگین و صنایع را تأمین کند.
کارشناسان بازار انرژی، کاهش صادرات برخی فرآوردههای نفتی روسیه به افغانستان را نتیجه ترکیبی از عوامل داخلی روسیه و تحولات منطقهای میدانند.
یکی از عوامل مهم، حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات نفتی و پالایشگاههای روسیه عنوان شده است. این حملات باعث کاهش ظرفیت پالایشی روسیه و ایجاد فشار بر عرضه برخی فرآوردهها، بهویژه بنزین، شده است.
همچنین افزایش تقاضای داخلی در روسیه، بهویژه در فصل کشاورزی و نیازهای بخش حملونقل، سبب شده است مسکو صادرات برخی فرآوردهها را محدود کند تا نیاز بازار داخلی خود را تأمین و از افزایش قیمتها جلوگیری کند.
از سوی دیگر، تنشهای ژئوپولیتیک در خاورمیانه، از جمله افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، بازار جهانی نفت و فرآوردههای نفتی را تحت تأثیر قرار داده است. افزایش هزینههای انتقال و نااطمینانی در بازارهای انرژی نیز بر زنجیره تأمین کشورهای واردکننده، از جمله افغانستان، اثر گذاشته است.
همزمان، افزایش قیمت جهانی سوخت باعث شده است شرکتهای نفتی روسیه بخشی از صادرات خود را به بازارهایی هدایت کنند که سودآوری بیشتری دارند؛ موضوعی که میتواند سهم بازارهای کمدرآمدتر مانند افغانستان را کاهش دهد.
افغانستان که بخش بزرگی از نیاز سوخت خود را از واردات، بهویژه از ایران و روسیه، تأمین میکند، اکنون با فشار بیشتری در بخش پترول و سوخت هواپیما روبهرو شده است. افزایش قیمت پترول در روزهای اخیر، هزینههای حملونقل شهری را بالا برده و میتواند بر قیمت کالاهای اساسی نیز اثر بگذارد.
کارشناسان هشدار میدهند که اگر طالبان نتوانند منابع جایگزین برای جبران کاهش عرضه پترول و سوخت هواپیما پیدا کنند، بازار انرژی افغانستان در هفتههای آینده با چالشهای بیشتری مواجه خواهد شد.
معاونت اقتصادی اداره طالبان میگوید در حال حاضر حدود یک میلیون نفر از شهروندان افغانستان بهطور مستقیم و غیر مستقیم در صنعت قالین مشغول کار اند. طالبان گفت در سال گذشته بیش از ۷۶۰ هزار متر مربع قالین به کشورهای مختلف صادر شده است.
معاونت اقتصادی ریاستوزرای طالبان شنبه، ۲۷ سرطان، در یک گزارش ویدیویی گفت قالینهای افغانستان عمدتا به کشورهای روسیه، امریکا، استرالیا، اروپا، کانادا، ترکیه، شماری از کشورهای عربی و افریقایی صادر میشوند. این اداره افزود که ارزش مجموعی قالینهای صادر شده در سال گذشته به ۱۴ میلیون دالر میرسد.
طالبان میگوید در چهارسال گذشته این صنعت رشد بیشتر داشته و میزان صادرات قالین به بازارهای بینالمللی «بهطور چشمگیری» افزایش یافته است. معاونت اقتصادی طالبان مدعی شد که اداره این گروه به صنعت قالین در کشور توجهی ویژه داشته است.
اداره طالبان افزود که تمامی مواد مورد نیاز برای قالینبافی، از جمله رنگ، پشم، نخ و لوازم بستهبندی در داخل افغانستان تولید میشوند.
بربنیاد این گزارش، در حال حاضر بخش اندکی از قالینهای تولیدی افغانستان در داخل کشور و بخش عمده آن به بازارهای جهانی صادر میشوند. طالبان میگوید برای حمایت از صنعت داخلی، تعرفه واردات فرش و قالینهای خارجی را افزایش و مالیات مواد اولیه قالین را کاهش داده است.
این در حالی است که عبدالله رحمانقل، رئیس اتحادیه صنعت قالین در ۲۰ سرطان گفت قالین افغانستان اکنون به دستکم ۳۷ کشور جهان صادر میشود. او اضافه کرد که صنعت قالین در شمال کشور برای حدود ۱۵ هزار نفر، که بیشتر آنان زنان هستند، فرصت اشتغال فراهم کرده است.
بخش عمده قالینبافی در افغانستان از سوی زنان انجام میشود. پیشتر معاون برنامه توسعه سازمان در افغانستان گفت پس از ممنوعیت آموزش و اشتغال زنان در افغانستان، زنان بیشتر به کسبوکار شخصی از جمله قالینبافی روی آوردهاند. زیرا، به گفته دئول موکرجی، این فعالیتها تنها مسیرهایی است که در افغانستانت
سازمان ملل میگوید در پی محدودیتهای طالبان بر آموزش و اشتغال زنان، شمار زنان دارای جواز کسبوکار شخصی در افغانستان به ۱۰ هزار نفر رسیده است. این سازمان گفت که این رقم در مقایسه با پنج سال پیش، ۱۰ برابر افزایش یافته است.
ملل متحد به یک گزارش روزنامه نیویارکتایمز اشاره کرده که در آن یک نماینده زنان صاحب کسبوکار گفته است: «تنها امید باقیمانده برای زنان در افغانستان، تجارت است.»
سازمان ملل با اشاره به دادههای خود مبنیبر اینکه تا سال ۲۰۲۴ کمتر از هفت درصد زنان افغانستان شاغل بودهاند، گفت افزایش شمار کسبوکارهای تحت مدیریت زنان به معنای گشایش فرصتها نیست؛ بلکه نتیجه بسته شدن سایر راهها است.
دئول موکرجی، معاون برنامه توسعه سازمان ملل در افغانستان (یواندیپی) گفت اتاق صنعت و تجارت افغانستان شمار جوازهای رسمی زنان را بیش از ۱۰ هزار مورد ثبت کرده است. او افزود که این رقم پیش از سال ۱۴۰۰ بین ۶۰۰ تا هزار مورد بود.
معاون برنامه توسعه ملل متحد تصریح کرد که بر اساس ارزیابیهای اتاق صنعت و تجارت افغانستان، حدود ۱۲۰ هزار زن دیگر بدون داشتن جواز رسمی به کسبوکار شخصی مشغول هستند و بانک جهانی اکنون کسبوکارهای کوچک را بزرگترین فعالیت اقتصادی تحت رهبری زنان در افغانستان میداند.
خانم موکرجی گفت دادههای برنامه توسعه ملل متحد نشان میدهد که کمتر از ۷ درصد از زنان افغان تا سال ۲۰۲۴ مشغول به کار بودهاند. او افزود که با این حال، افزایش کسب و کارهای تحت رهبری زنان نشانهای «بهتر شدن اوضاع» برای زنان نیست.
دختران افغان که آرزو داشتند مهندس شوند مجبور به قالینبافی شدند
این مقام سازمان ملل گفت پس از بسته شدن دیگر دروازههای فعالیت برای زنان افغان، راهاندازی کسبوکار تنها امکان باقی مانده برای آنهاست. به باور او، زنان افغان که آرزو داشتند «مهندس یا وکیل شوند، اکنون قالین میبافند و صابون تولید میکنند.» زیرا به گفته او، این فعالیتها تنها مسیرهایی است که در افغانستانِ تحت کنترول طالبان هنوز برای زنان باز مانده است.
به گفته سازمان ملل، زنان صاحب کسبوکار حتی در همین حالت نیز، در شرایطی کار میکنند که از سفرهای طولانی، تعامل با مشتریان، تأمینکنندگان یا مقامهای بانکی مرد بدون حضور محرم منع شدهاند.
او میگوید تنها تعطیلی اجباری آرایشگاهها، حدود ۶۰ هزار زن را از معیشت و دسترسی به منابع مالی محروم کرد. به گزارش ملل متحد کمتر از ۷ درصد از زنان افغان به حساب بانکی دسترسی داشتند و محدودیتهای طالبان اکثریت آنها را ناگزیر کرد به شبکههای غیررسمی نقدی، پساندازهای خانوادگی یا کمکهای مالی بینالمللی متکی شوند.
معاون برنامه توسعه سازمان ملل در افغانستان گفت: «ما تلاش میکنیم زمینه راهاندازی کسبوکار زنان را گستردهتر و سودآورتر کنیم، اما نباید تنها مسیر فعالیت برای زنان راهاندازی کسبوکار باشد.»
این مقام ملل متحد گفت برنامه توسعه سازمان با همکاری شرکای خود از سال ۱۴۰۰ تاکنون به بیش از ۹۰ هزار کسبوکار کوچک و متوسط در افغانستان کمکهای مالی و تجهیزات ارائه کرده که این اقدام سبب افزایش ۲۵ درصدی درآمد آنها شده است. این سازمان همچنین با ارائه ضمانتهای یک میلیون دالری و طراحی روشهای تامین مالی دیجیتال و «منطبق با شریعت اسلامی»، تلاش کرده است تا دسترسی زنان کارآفرین به منابع مالی را بدون نیاز به مراجعه حضوری به بانکها تسهیل کند.
برنامه توسعه سامان ملل در حالی راهاندازی کسبوکار را تنها راه باقی مانده برای فعالیت زنان در افغانستان عنوان کرده است که بربنیاد گزارشها، طالبان در پنج سال گذشته بارها از اشتراک زنان تجارتپیشه در نمایشگاههای داخلی جلوگیری کرده است. شماری از زنان پیشهور در اواخر دلو با انتقاد از طالبان به افغانستان اینترنشنال گفتند مسئولان این گروه به آنها اجازه ندادهاند در یک نمایشگاه منطقهای در کابل حضور یابند و تولیدات خود را به نمایش بگذارند.
اسماعیل میاخیل، رئیس پیشین تلویزیون ملی افغانستان، در واکنش به تحولات اخیر بدخشان گفته است که رویدادهای این ولایت تنها یک موضوع محلی نیست، بلکه به گفته او «مسئله آینده افغانستان» است.
آقای میاخیل در پیامی گفته است که در سالهای گذشته، افغانها از سراسر کشور خواستار آشتی، گفتوگوی ملی و صلح بودند، اما به باور او، طالبان به جای گفتوگو به خشونت متوسل شدند.
او با اشاره به دوره حکومت جمهوری اسلامی افغانستان گفته است که روسای جمهور پیشین، حامد کرزی و اشرف غنی، بارها از طالبان خواستند راه صلح را انتخاب کنند، اما طالبان به گفته او با حملات انتحاری و خشونت پاسخ دادند.
رئیس پیشین تلویزیون ملی افغانستان افزوده است که پس از تسلط طالبان بر افغانستان نیز، درخواستها برای مشارکت سیاسی و تفاهم با «سرکوب و استبداد» روبهرو شده است.
او در واکنش به تحولات اخیر بدخشان گفته است که فشار و محدودیت ممکن است مردم را برای مدتی خاموش کند، اما نمیتواند خواست آنان برای آزادی و کرامت را از بین ببرد.
میاخیل تأکید کرده است که اعتراضها علیه طالبان نباید به یک ولایت محدود بماند و باید در سراسر افغانستان گسترش یابد. او این وضعیت را «نبرد میان افراطگرایی و خواست مردم برای آزادی، عدالت و صلح» توصیف کرده است.
او در پایان خواستار اتحاد افغانها بر محور یک «دیدگاه ملی» شده و گفته است که هدف این اتحاد باید «بازپسگیری آینده افغانستان» باشد، نه ادامه اختلافات و جنگ.
بامداد جمعه در یک رویداد غافلگیرکننده ولسوالی یفتل برای چند ساعت به دست یک جبهه نظامی تازه تاسیس به نام سپاهیان میهن سقوط کرد. چریکهای سپاهیان میهن وارد ساختمانهای دولتی شدند، تجهیزات نظامی را به غنیمت گرفتند و پرچم خود را بر فراز بامها برافراشتند.
ولسوالی یفتل پایین، در نزدیکی شهر فیضآباد مرکز بدخشان، یکی از مناطق مهم این ولایت است. تصرف چندساعته این ولسوالی از سوی یک گروه مخالف طالبان، به یکی از مهمترین رویدادهای امنیتی اخیر بدخشان تبدیل شده و همچنان واکنشها و تحلیلهای سیاسی درباره آن ادامه دارد.
روند سبز افغانستان به رهبری امرالله صالح، معاون پیشین ریاستجمهوری افغانستان، عملیات «سپاهیان میهن» را تبریک گفته و آن را گامی در مسیر مبارزه با طالبان خوانده است.
نیلوفر ابراهیمی، نماینده پیشین بدخشان در مجلس، ضمن حمایت از اقدام این جبهه، از کاربران شبکههای اجتماعی خواسته است از نشر تصاویر و اطلاعات هویتی نیروهای آن خودداری کنند. او گفته است که حفاظت از هویت افراد در شرایط جنگی برای امنیت آنان اهمیت دارد.
فرید حمیدی، دادستان کل پیشین افغانستان، این رویداد را ضربهای به ادعای کنترول کامل امنیتی طالبان دانسته و گفته است که تمرکز بر اهداف نظامی بدون آسیب به غیرنظامیان میتواند نشاندهنده تغییر در شیوه درگیریها باشد.
ثریا دلیل، وزیر پیشین صحت عامه افغانستان، نیز عملیات یفتل را نشانه تغییر در وضعیت سیاسی و روانی افغانستان خوانده است.
در مقابل، طالبان این رویداد را حملهای کوتاهمدت و ناکام توصیف کردهاند. فرماندهی پولیس طالبان در بدخشان گفته است که مهاجمان در زمان رخصتی مسئولان محلی وارد ساختمان ولسوالی شدند، اما پس از رسیدن نیروهای کمکی از فیضآباد، محل را ترک کردند.
فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، برای مدیریت عملیات به بدخشان سفر کرده و گفته است که برنامه مهاجمان خنثی شده است. جبهه «سپاهیان میهن» اما این روایت را رد کرده و گفته است که نیروهایش پس از تصرف موقت مقر ولسوالی، تجهیزات نظامی و وسایط دولتی را با خود منتقل کردهاند.
پس از این حمله، طالبان عملیات تلاشی خانهبهخانه را در یفتل پایین آغاز کردهاند. منابع محلی از بازداشت شماری از باشندگان محل خبر دادهاند، در حالی که طالبان درباره هویت بازداشتشدگان جزئیات بیشتری ارائه نکردهاند.