روزنامه‌نگار
پاکستان سه سال پیش با تمام توان در تلاش بود تا برای طالبان در عرصه بین‌المللی لابی کند؛ از رفع تحریم‌ها و آزادسازی ذخایر بانک مرکزی گرفته تا واگذاری کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد به طالبان.
اکنون اما موضع اسلام‌آباد ۱۸۰ درجه تغییر کرده است. پاکستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، طالبان و تهدیدهای امنیتی برخاسته از افغانستان را به یکی از محورهای اصلی دیپلوماسی خود تبدیل کرده است.
سه سال پیش، در یکی از نشست‌های سازمان ملل متحد، نمایندگان اکثر کشورهای عضو شورای امنیت، «سرکوب گسترده و سیستماتیک زنان افغان به دست حاکمیت طالبان در افغانستان» را محکوم کردند. در همان نشست، منیر اکرم، سفیر وقت پاکستان در سازمان ملل متحد، در دفاع از حاکمیت طالبان گفت که در نتیجه تلاش‌های طالبان، اقتصاد افغانستان بهبود یافته، امنیت برقرار شده و تجارت افغانستان با کشورهای همسایه رونق گرفته است.
منیر اکرم بدون اشاره به سیاست‌های طالبان در قبال زنان و نقض حقوق بشر، تأکید کرد که حکومت طالبان باید به رسمیت شناخته شود و کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد نیز به طالبان واگذار شود.
اما سه سال پس از آن اظهارات، روابط طالبان و پاکستان به نقطه‌ای کاملاً متفاوت رسیده است. پاکستان اکنون در سطح بین‌المللی، بیش از هر کشور دیگری، آشکارا درباره تهدید طالبان و افزایش فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان سخن می‌گوید. اسلام‌آباد تلاش می‌کند خطرهای امنیتی ناشی از حاکمیت طالبان و حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان را در سطح جهانی برجسته کند.
اسلام‌آباد در دو جبهه با طالبان درگیر است: جبهه نظامی و جبهه دیپلوماتیک.
امروزه پاکستان مخالف تعامل و عادی‌سازی روابط جامعه بین‌المللی با طالبان و طرف‌دار افزایش تحریم، فشار و تقابل با طالبان است.
هم‌زمان پی‌هم مواضع و پایگاه‌های طالبان را بمباران می‌کند.
تریبون تازه پاکستان علیه طالبان
رهبران پاکستان از حضور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویارک استفاده کردند تا تهدیدهای امنیتی برخاسته از افغانستان را تا حد ممکن در دستور کار نشست‌های بین‌المللی قرار دهند.
شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در سخنرانی خود در مجمع عمومی با جزئیات به مسأله افغانستان پرداخت و سخنانش را عمدتاً بر دو محور متمرکز کرد: رعایت حقوق اساسی مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، و برچیدن پناهگاه‌های گروه‌های تروریستی در افغانستان.
آقای شریف گفت افغانستان به منبع تهدید و صدور تروریسم تبدیل شده است. او افزود که جدایی‌طلبان بلوچ و تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان علیه پاکستان حمله می‌کنند.
اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان، نیز در نشست‌های جانبی مجمع عمومی ملل متحد گفت که بدون رفع تهدید تروریسم برخاسته از افغانستان، صلح و ثبات منطقه‌ای ممکن نیست.
آقای دار در نشست‌های مختلف، از جمله نشست سازمان همکاری اقتصادی و سازمان همکاری اسلامی، و همچنین در گفت‌وگو با رسانه‌ها، بر تهدیدهای امنیتی برخاسته از افغانستان تأکید کرد.
این موضع البته به نشست‌های مجمع عمومی محدود نیست. مقام‌های پاکستان پیش از این نیز در نشست‌های منطقه‌ای، از جمله سازمان همکاری شانگهای، افغانستان تحت کنترول طالبان را به‌عنوان منبع تهدید تروریستی علیه کشورهای همسایه مطرح کرده بودند.
مباحثی چون عدم مشروعیت داخلی، نقض گسترده حقوق زنان و دختران و تهدید روزافزون تروریزم برخاسته از خاک افغانستان، نقطه ضعف طالبان و موانع عمده به‌رسمیت‌شناسی این گروه بوده است. این موارد را پاکستان به خوبی تشخیص داده و در سطح جهانی با آن مانور می‌دهد.
طالبان و خلأ دیپلوماتیک
در سوی دیگر، طالبان قرار دارد که عملاً حاکمیت افغانستان را در اختیار دارد، خود را «نماینده افغانستان» می‌داند و خواستار واگذاری کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد است.
با این حال، طالبان در پنج سال گذشته نتوانسته است کرسی افغانستان در سازمان ملل را به دست آورد. هم‌زمان، به دلیل سیاست‌های این گروه، به‌ویژه در زمینه حقوق زنان و آزادی‌های اساسی، فاصله افغانستان تحت حاکمیت طالبان با جامعه جهانی و انزوای اداره طالبان بیشتر شده است.
طالبان نه‌تنها کرسی افغانستان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد را در اختیار ندارد، بلکه به دلیل حضور این گروه در قدرت، مشارکت رسمی نمایندگان افغانستان در شماری از نشست‌های مهم بین‌المللی نیز عملاً از میان رفته است.
در نتیجه، طالبان در عرصه دیپلوماتیک با یک خلأ جدی روبه‌رو است. گروهی که خود را نماینده افغانستان می‌داند، در مهم‌ترین مجامع بین‌المللی نماینده رسمی ندارد. در مقابل، پاکستان از این خلأ استفاده می‌کند تا روایت و دیدگاه خود درباره افغانستان را در سطح بین‌المللی مطرح کند.
خلأ افغانستان در سطح بین‌المللی را پاکستان پر کرده است. تا اینجای کار، پاکستان تنها کشوری بوده که با جزئیات درباره افغانستان در سازمان ملل متحد صحبت کرده است.
اهداف کارزار سیستماتیک پاکستان
یک. بخش عمده اظهارات شهباز شریف در مجمع عمومی و اسحاق دار در نشست‌های حاشیه‌ای متمرکز بر تهدید تروریسم و طالبان در افغانستان بود.
پاکستان تلاش می‌کند تصویر طالبان را از یک گروه که می‌توان با آن تعامل کرد، به یک منبع فزاینده تهدید امنیتی برای منطقه تبدیل کند.
در پنج سال گذشته، بخش مهمی از رویکرد جامعه جهانی در قبال طالبان بر تعامل با این گروه برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی و انسانی افغانستان متمرکز بود. اما اکنون نگرانی‌ها درباره امنیت منطقه‌ای و فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان افزایش یافته است. حتی متحدان منطقه‌ای طالبان مانند چین، روسیه و ایران نیز از تهدید روزافزون از خاک افغانستان ابراز نگرانی می‌کنند.
پاکستان می‌خواهد این تغییر نگرش را تقویت کند و طالبان را هرچه بیشتر در برابر جامعه جهانی پاسخ‌گو بسازد.
دوم. طرح مداوم تهدیدهای امنیتی برخاسته از افغانستان، برای پاکستان زمینهای نیز فراهم می‌کند تا اقدامات نظامی خود در داخل افغانستان را توجیه کند.
پاکستان در یک هفته پنج ولایت قندهار، خوست، پکتیا، کنر و پکتیکا را هدف حملات هوایی قرار داده است. اسلام‌آباد این حملات را در چارچوب مقابله با تهدیدهای امنیتی و گروه‌های مسلح مستقر در افغانستان توجیه می‌کند.
طالبان می‌گوید که در این حملات غیرنظامیان کشته شده‌اند. سازمان ملل متحد نیز کشته‌شدن غیرنظامیان را تایید کرده است. اما پاکستان تأکید دارد که حملات هدفمند، حساب‌شده و دقیق بوده است. برخی منابع می‌گویند که در یکی از حملات در ولایت قندهار شماری از رهبران تحریک طالبان پاکستان کشته شده‌اند.
از این منظر، برجسته‌سازی تهدید تروریستی برخاسته از افغانستان در مجامع بین‌المللی می‌تواند بخشی از تلاش پاکستان برای مشروعیت‌بخشی سیاسی به اقدامات نظامی خود باشد تا بتواند آزادانه به حملات در افغانستان ادامه دهد.
سوم. پاکستان همچنین تلاش می‌کند نگرانی کشورهای مختلف درباره تروریسم را به همکاری عملی علیه گروه‌های مسلح مستقر در افغانستان تبدیل کند.این همکاری می‌تواند شامل حمایت سیاسی و دیپلوماتیک، کمک‌های مالی و تخنیکی، تبادل اطلاعات، تجهیزات و همکاری در زمینه مقابله با تروریسم باشد.
اسلام‌آباد می‌خواهد مسأله افغانستان را از یک اختلاف دوجانبه میان پاکستان و طالبان فراتر ببرد و آن را به یک نگرانی امنیتی مشترک برای کشورهای منطقه و جامعه جهانی تبدیل کند.
چهارم. پاکستان هم‌زمان تلاش می‌کند طالبان و هند را در یک فضای دشوارتر دیپلوماتیک قرار دهد. هند یگانه کشوری است که حملات پاکستان بر پایگاه‌ها و مراکز نظامی طالبان را محکوم کرده است. حتی ایران و روسیه نیز این حملات را محکوم نکرده‌اند. حضور پاکستان در نیویارک برجسته بوده است. از پاکستان نخست‌وزیر و از هند وزیر خارجه در مجمع عمومی سخنرانی کردند.
در پنج سال گذشته، یک اجماع نسبی در جامعه جهانی درباره ضرورت تعامل با طالبان برای حفظ نظم موجود، جلوگیری از فروپاشی اقتصادی و مهار بحران انسانی در افغانستان شکل گرفته بود.
اما اکنون نشانه‌های تغییر در این رویکرد دیده می‌شود. نگرانی کشورها درباره فعالیت گروه‌های تروریستی، وضعیت حقوق بشر و سیاست‌های طالبان افزایش یافته است.
پاکستان سعی دارد که افکار عمومی جهانی و همکاری بین‌المللی در برچیدن تهدید طالبان را با خود داشته باشد. آیا در این هدف موفق می‌شود؟
به نظر می‌رسد که طالبان با سیاست‌های خود بیش از پیش بستر را برای تطبیق استراتژی پاکستان در افغانستان فراهم کرده است.
تجربه پنج سال نشان داد که انتظار از تغییر پالیسی و رویکرد طالبان بیهوده است. برخی کارشناسان معتقدند که طالبان به بن‌بست خورده و پاکستان از این بن‌بست استفاده کرده و اهداف خود را عملی خواهد کرد.
رابطه طالبان و پاکستان نیز به نقطه غیرقابل بازگشت رسیده است.
جبهه آزادی افغانستان روز شنبه مدعی شد که بخش‌هایی از ولسوالی کامدیش نورستان و ولسوالی ناری کنر از دست طالبان «آزاد شده است.»
در خبرنامه آمده «مقادیر زیاد اسلحه، تجهیزات و استحکامات طالبان از سوی کماندوهای جبهه آزادی غنیمت گرفته و ده‌ها پهپاد منهدم شده است.»
اداره طالبان تاکنون به‌طور رسمی در این مورد ابراز نظر نکرده است.
با این حال، رسانه‌های نزدیک به استخبارات طالبان مدعی شدند که نیروهای این گروه حمله جبهه آزادی را عقب زده و «فتنه‌ای» را در نورستان خنثی کرده‌اند.
هر دو طرف -جبهه آزادی و رسانه‌های طالبان- روز شنبه مدعی شدند که در درگیری‌های نورستان به یکدیگر تلفات وارد کرده‌اند. جبهه آزادی گفت تاکنون دست‌کم پنج جسد طالبان در میدان باقی مانده و دست‌کم ۱۰ زخمی این گروه به شفاخانه منتقل شده‌اند. در جانب مقابل، رسانه‌های نزدیک به استخبارات طالبان مدعی شدند که «۱۵ عضو جبهه آزادی» در درگیری با نیروهای این گروه در نورستان کشته شدند. حجازنیوز مدعی شد که شش عضو جبهه آزادی در نورستان بازداشت شدند اما مقامات جبهه آزادی این ادعا را تکذیب کردند.
افغانستان اینترنشنال نمی‌تواند جزئیات ادعاهای دوطرف را مستقلانه تایید کند.
یک ویدیو در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که در آن دیده می‌شود یک نیروی طالبان، جوان غیرمسلحی را در نورستان که به زبان فارسی می‌گوید از کابل آمده و پشتو نمی‌فهمد، پرس‌وجو می‌کند و او را با سیلی می‌زنند. رسانه‌های استخبارات طالبان با انتشار تصویر او گفتند عضو جبهه آزادی دستگیر شده است. یک مقام جبهه آزادی گفت این جوان ربطی به جبهه ندارد و «ممکن است گردشگر محلی باشد.»
در ویدیو دیده می‌شود که این جوان ظاهرا ملکی و غیرمسلح است.
جبهه جدید جنگ در نورستان و کنر
جبهه آزادی افغانستان روز شنبه اعلام کرد که در ضد حمله‌ای در ولایت نورستان «چندین پاسگاه طالبان» را تصرف کرده است. این جبهه مدعی شد که نیروهای طالبان از منطقه ارندو و ساحاتی در ولسوالی کامدیش نورستان و ولسوالی ناری ولایت ناری ولایت کنر عقب رانده شده‌اند.
پیش از این جبهه آزادی در ولسوالی زیباک بدخشان نیز با طالبان درگیر شده بود.
روز شنبه درگیری جبهه‌ای تازه در کامدیش نورستان و ناری کنر خبرساز شد که از باز شدن دو جبهه جدید در درگیری‌ها خبر می‌دهد.
جبهه آزادی افغانستان در خبرنامه‌ای که روز شنبه، چهارم میزان، منتشر کرد، گفت درگیری از صبح شنبه در بخش‌هایی از ولسوالی کامدیش آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
یک باشنده ولسوالی کامدیش نیز به افغانستان اینترنشنال گفت صدای درگیری در محل شنیده می‌شود.
درگیری چگونه آغاز شد؟
در خبرنامه جبهه آزادی آمده است که طالبان بامداد شنبه حمله به مواضع نیروهای جبهه آزادی را با استفاده از پهپاد آغاز کردند. جبهه آزادی می‌گوید نیروهای کماندوی این جبهه در واکنش به این حمله، چندین پهپاد طالبان را هدف قرار داده و سپس ضدحمله‌ای را آغاز کرده‌اند.
این جبهه مدعی شده است که در جریان ضدحمله، چندین پاسگاه طالبان را تصرف کرده و نیروهای طالبان از منطقه ارندو و بخش‌هایی از ولسوالی کامدیش به سمت ولسوالی ناری در ولایت کنر عقب‌نشینی کرده‌اند.
در همین حال، حجاز فارسی، رسانه وابسته به طالبان، گزارش داده است که «توطئه‌ای» در ولسوالی کامدیش ولایت نورستان خنثی شده است.
هر دو طرف از وارد کردن تلفات سنگین به طرف مقابل سخن می‌گویند اما در حال حاضر تایید مستقلانه ادعاها دشوار است.
سحر احمدی [نام مستعار] نخستین دختر از میان قوم‌وخویش خود است که موفق شده از یک دانشگاه در کانادا پذیرش بگیرد.
او با یک بورسیه ۵۰ درصدی، پس از سال‌ها تلاش برای ادامه تحصیل، سرانجام به رؤیای دانشگاهی خود نزدیک شده است؛ اما مشکلات اقتصادی خانواده اکنون او را درست در یک قدمی رویاهایش متوقف کرده است.
سحر در سال ۲۰۰۳ تنها دو سال پس از سقوط رژيم ملا عمر و بازگشایی مکاتب دخترانه تولد شد. او از کودکی آموخته بود که برای تحصیل باید بیشتر از دیگران تلاش کند. او در روستایی دورافتاده در یکی از ولسوالی‌های کابل بزرگ شد؛ جایی که بسیاری از دختران خانواده و نزدیکانش به مکتب نمی‌رفتند. جایی که «مردان با نفوذ در ماحول موافق نبودند زن تحصیل کند.»
در سال ۲۰۱۰ پدرش، برخلاف فشارهای اطراف، از تحصیل دخترش حمایت کرد و او را شامل مکتب کرد. پدر همیشه به او می‌گفت که روزی داکتر خواهد شد و برای مردم فقیر شفاخانه خواهد ساخت. سحر می‌گوید این جمله پدر همیشه به او انگیزه می‌داد.
سال‌ها بعد، سحر در حالی که تنها یک سال تا پایان مکتب فاصله داشت و خود را برای کانکور آماده می‌کرد، با تغییرات سیاسی افغانستان روبه‌رو شد. در ۲۰۲۱ طالبان وارد کابل شدند و مسیر تحصیل سحر متوقف شد و رؤیای ورود مستقیم به دانشگاه از او فاصله گرفت.
اما سحر از درس خواندن دست نکشید.
او زبان انگلیسی را از طریق صنف‌های آنلاین و به شکل خودآموز ادامه داد؛ گاهی با اینترنتی که وسط صنف درسی تمام می‌شد، گاهی در شب‌هایی که برق نبود و گاهی در زمستان‌های سرد خانه. در سال ۲۰۲۴، پس از شرکت در یک وبینار درباره بورسیه‌های تحصیلی، شروع به جست‌وجوی دانشگاه‌های خارج از افغانستان کرد.
تلاش‌هایش سرانجام نتیجه داد.
افغانستان اینترنشنال مدارکی را مشاهده کرده که نشان می‌دهد سحر از رشته اقتصاد در دانشگاه سنت توماس کانادا پذیرش گرفت و برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ به عنوان دانشجوی تمام‌وقت پذیرفته شد. او همچنین بورسیه بین‌المللی ریاست دانشگاه سنت توماس را دریافت کرده است؛ بورسیه‌ای که ۵۰ درصد شهریه را پوشش می‌دهد و ارزش آن طبق نامه دانشگاه، در مجموع بیش از ۴۰ هزار دالر کانادایی در طول چهار سال برآورد شده است
برای سحر، این نامه فقط یک پذیرش دانشگاهی نیست. این سندی است که نشان می‌دهد مسیری که با یک دختر در روستایی دورافتاده آغاز شد، می‌تواند تا دانشگاهی در کانادا ادامه پیدا کند.
اما اکنون، میان سحر و این رؤیا یک مانع جدی قرار گرفته است: توان مالی خانواده.
او برای ادامه روند تحصیل و دریافت مدارک مورد نیاز، با هزینه‌های قابل توجهی روبه‌روست و فوری‌ترین نیاز او پرداخت ۲٬۵۰۰ دالر کانادایی (تقریباً ۱٬۷۶۷ دالر امریکایی) ودیعه دانشگاه است.
سحر می‌گوید نمی‌خواهد فرصت تحصیل در کانادا را تنها به دلیل ناتوانی مالی از دست بدهد.
او نخستین دختر از قوم‌وخویش خود است که از هفت خوان رستم گذشته و توانسته چنین فرصتی به دست آورد؛ اما برای رسیدن به مقصد، هنوز به حمایت مالی نیاز دارد.
رؤیای سحر دیگر فقط رؤیای یک دختر برای رفتن به دانشگاه نیست. برای او، ادامه تحصیل به معنای اثبات این است که محدودیت‌های طالبان، فقر و بسته‌شدن یک مسیر، لزوماً نباید پایان یک رؤیا باشد.
اکنون او تا یک قدمی دانشگاه رسیده است.
تنها پرسش این است که آیا می‌تواند از آخرین مانع عبور کند؟
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی، در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال تصریح کرد که ادامه فشار طالبان بر شیعیان و هزاره‌ها می‌تواند شکاف‌های قومی و مذهبی را عمیق‌تر کند. او خطاب به طالبان هشدار داد که تداوم این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز گسترش مقاومت مردمی شود.
محمد محقق روز جمعه در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال گفت هرچند طالبان در سال‌های نخست حاکمیت دوباره خود تلاش کرد چهره‌ای «معتدل‌تر» نشان دهد، اما به گفته او، در پنج سال گذشته به تدریج سیاست واقعی خود در برابر گروه‌های سیاسی، اقوام، زنان و اقلیت‌های مذهبی را آشکار کرده است.
او گفت: «طالبان می‌خواهد حکومتی مطابق عقیده، دیدگاه و قرائت مذهبی خودشان ایجاد کند» و افزود که این گروه نه تنها مذهب شیعه، بلکه قرائت‌های متفاوت از مذهب حنفی را نیز تحمل نمی‌کند.
طالبان تاکنون به اظهارات تازه محمد محقق واکنش نشان نداده است.
اظهارات محقق در حالی مطرح می‌شود که در هفته‌های اخیر گزارش‌های متعددی از افزایش فشار بر نهادهای شیعی منتشر شده است. نیروهای طالبان پیشتر حوزه علمیه خاتم‌النبیین در کابل را محاصره کردند و شماری از استادان و طلاب آن بازداشت شدند.
طالبان پیش از آن نیز فعالیت تلویزیون تمدن را متوقف کرده بود و تلویزیون راه فردا نیز بار دیگر بسته شد.
وزارت عدلیه طالبان پیشتر گفته بود توقف فعالیت تلویزیون تمدن به دلیل ارتباط آن با حزب حرکت اسلامی و استفاده از زمینی بوده که این وزارت آن را «غصب‌شده» می‌داند. مسئولان تلویزیون تمدن این ادعاها را رد کرده‌اند.
«تصمیم یک وزیر نیست»
محمد محقق در پاسخ به پرسشی درباره نقش عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، گفت فشار بر نهادهای شیعه را نمی‌توان صرفاً تصمیم شخصی یک وزیر دانست.
او گفت: «یک وزیر نمی‌تواند مستقل از کل حکومت، یک استراتژی کلان را طراحی و عملی کند. این استراتژی مربوط به خود طالبان است.»
محقق افزود اگر دیگر مقام‌های ارشد طالبان نمی‌توانند مانع اقدامات وزیر عدلیه شوند، نمی‌توان این اقدامات را صرفاً به یک وزارتخانه نسبت داد.
او همچنین به اختلاف‌ها بر سر شماری از شهرک‌های عمدتاً هزاره‌نشین اشاره کرد و گفت فشارها از مراکز مذهبی و آموزشی فراتر رفته و به املاک و شهرک‌ها نیز رسیده است.
محقق: احتمال فشار امریکا وجود دارد
رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان در بخش دیگری از این گفت‌وگو ادعایی را درباره نقش احتمالی امریکا مطرح کرد، اما برای آن سندی ارائه نکرد.
او با اشاره به مذاکرات طالبان با مقام‌های امریکایی گفت: «شاید امریکا فشار آورده باشد» که محدودیت‌ها بر شیعیان افزایش یابد؛ زیرا به گفته او، برخی طرف‌ها شیعیان افغانستان را نزدیک به ایران تلقی می‌کنند.
افغانستان اینترنشنال نمی‌تواند این ادعای آقای محقق را مستقلاً تایید کند. شواهد علنی معتبری که نشان دهد امریکا از طالبان خواسته باشد فشار بر شیعیان افغانستان را افزایش دهد، در دست نیست.
محقق در عین حال گفت احتمال دیگر این است که این اقدامات مستقیماً از دیدگاه مذهبی طالبان ناشی شده باشد.
گزارش ۲۰۲۶ آژانس اتحادیه اروپا برای پناهندگی نیز می‌گوید فقه جعفری از نظام قضایی تحت کنترل طالبان و نصاب مکاتب و دانشگاه‌ها کنار گذاشته شده و در مواردی با فقه حنفی جایگزین شده است. این گزارش همچنین به جمع‌آوری کتاب‌های مرتبط با تشیع از شماری از کتابخانه‌ها و مراکز آموزشی اشاره می‌کند.
انتقاد از ایران
محمد محقق در این گفت‌وگو از سیاست جمهوری اسلامی ایران در برابر طالبان نیز انتقاد کرد و پرسید چرا تهران با وجود روابط نزدیک با طالبان نتوانسته مانع فشار بر شیعیان افغانستان شود.
او گفت ممکن است مقام‌های ایرانی نیز از وضعیت شیعیان افغانستان «جگرخون» باشند، اما به دلیل «منافع ملی» و فشارهای بین‌المللی بر ایران، قادر یا مایل به اعمال فشار جدی بر طالبان نباشند.
محقق همچنین با رد این دیدگاه که شیعیان افغانستان وابسته به ایران‌اند، گفت جامعه شیعه افغانستان پیشینه تاریخی مستقلی دارد و نسبت‌دادن آن به ایران «بهانه‌ای برای فشار» بر شیعیان است.
هشدار درباره عمیق‌تر شدن شکاف قومی و مذهبی
رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان هشدار داد که ادامه سیاست کنونی طالبان می‌تواند شکاف‌های قومی و مذهبی را در افغانستان عمیق‌تر کند.
او گفت مسئله تنها هزاره‌ها و شیعیان نیست و سیاست طالبان می‌تواند شکاف با تاجیک‌ها، اوزبیک‌ها و حتی پشتون‌هایی را که با قرائت این گروه موافق نیستند، افزایش دهد.
محقق گفت هزاره‌ها و شیعیان افغانستان پس از سال‌ها محرومیت، در دو دهه نظام جمهوری به نمایندگی سیاسی، رسانه‌ها، مراکز آموزشی و مذهبی و سهمی در ساختار حکومت دست یافته بودند، اما بخش بزرگی از این دستاوردها پس از بازگشت طالبان از بین رفته است.
او در پاسخ به این پرسش که در صورت ادامه فشارها چه گزینه‌ای برای جامعه هزاره و شیعه باقی می‌ماند، احتمال افزایش مقاومت را مطرح کرد.
محقق گفت بسیاری از هزاره‌ها تاکنون امیدوار بودند که وضعیت از طریق صلح و مذاکره تغییر کند، اما اگر مردم به این نتیجه برسند که «راه دیگری وجود ندارد»، ممکن است بخشی از آنان به مقاومت روی بیاورند.
او در پایان گفت: «یک ضرب‌المثل داریم که به تنگ آمد، به جنگ آمد.»
اسناد دریافتی افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد طالبان خریدوفروش و ساخت‌وساز در ۳۸ شهرک مسکونی در ولایت بلخ را ممنوع کرده و زمینهای ۱۳ شهرک از جمله شهرک «خالد بن ولید» مرتبط با عطامحمد نور، را «امارتی» اعلام کرده است.
این تصمیم در دو مکتوب رسمی فرماندهی امنیه طالبان در ولایت بلخ ابلاغ شده که به امضای ملا عبدالرازق «راشد»، قوماندان امنیه این ولایت، رسیده است.
در مکتوبی که به تاریخ ۲۷ اسد سال جاری صادر شده است، به تمامی حوزه‌های امنیتی دستور داده شده است از خریدوفروش، آبادی و ساخت‌وساز، نقل‌وانتقال، حفر چاه و هرگونه تصرف جدید در محدوده پنج شهرک جلوگیری کنند.
در این مکتوب آمده است که زمینهای این پنج شهرک پیش از این از سوی کمیسیون و محکمه اختصاصی زون شمال بررسی و به‌گونه قطعی «امارتی» تثبیت شده‌اند.
این پنج شهرک شامل خالد بن ولید با مساحت بیش از دو هزار و ۷۲۱ جریب، ناصر خسرو بلخی با ۱۰ هزار و ۸۴۰ جریب، ذبیح‌الله شهید با دو هزار و ۶۵۰ جریب، امیر علی‌شیر نوایی با یک هزار و ۱۰۰ جریب و برادران غضنفر با ۵۲۵ جریب زمین است.
در جدول این سند، وضعیت زمینهای تمامی این شهرک‌ها «امارتی» درج شده است.
یک منبع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفت که شهرک خالد بن ولید در دوره جمهوری با نفوذ و شبکه قدرت عطا محمد نور گره خورده بود؛ با این حال، در جدول‌های مکتوب قوماندانی امنیه بلخ، نام عطا محمد نور به‌عنوان یکی از طرف‌های پرونده درج نشده است.
پیش از این نیز وزارت عدلیه طالبان در اعلامیه‌ای جداگانه گفته بود که از مجموع کلی زمینهای این شهرک، تنها ۱۰ جریب زمین آن شخصی، متباقی «امارتی» تثبیت شده است.
در مکتوبی دیگر که به تاریخ ۴ سنبله سال جاری صادر شده است نیز نام ۳۳ شهرک دیگر درج شده و در آن به نیروهای امنیتی دستور داده شده است از هرگونه عمران، آبادی، خریدوفروش، تقسیم و ترکه در این شهرک‌ها جلوگیری کنند.
از میان این ۳۳ شهرک، وضعیت هشت شهرک شامل بحراب، بیجاشدگان مارمل، امرخ، زینبیه، مهاجرین قرقین، جوادی، ظهیرالدین فاریابی و مایار مینه، به‌طور قطعی «امارتی فیصله‌شده» اعلام شده است.
با افزوده‌شدن این هشت مورد به پنج شهرک مکتوب نخست، شمار شهرک‌هایی که در اسناد طالبان به‌طور نهایی ملکیت دولت اعلام شده‌اند به ۱۳شهرک می‌رسد.
انتقادهای عطا محمد نور و تصمیم تازه طالبان
منابع در ولایت بلخ به افغانستان اینترنشنال می‌گویند که تصمیم تازه طالبان درباره شهرک خالد بن ولید و دیگر شهرک‌های مورد منازعه، پس از انتقادها و اظهارات اخیر عطا محمد نور علیه طالبان گرفته شده است. این منابع همچنین اظهارات عبدالرشید دوستم را در این تصمیم طالبان تاثیرگذار می‌دانند.
منابع می‌افزایند که تصمیم طالبان به معنای اخراج فوری باشندگان این شهرک‌ها یا تخلیه خانه‌های ساخته‌شده در آن‌ها نیست؛ بلکه محور اصلی این تصمیم، تعیین وضعیت زمین‌ها و اسناد مالکیت آن‌ها است.
به گفته منابع، طالبان ممکن است از مالکان بخواهند برای زمینهای خود اسناد جدید دریافت کنند و در بدل آن، هزینه‌ای بپردازند.
این منابع می‌گویند که هرچند این روند تاکنون به‌صورت علنی و سراسری اعلام نشده است، مسئولان طالبان قرار است جزئیات آن را در روزهای آینده اعلام کنند.
وضعیت ۲۵ شهرک دیگر همچنان نامشخص است
در حالی که معاملات و ساخت‌وساز در تمامی ۳۸ شهرک متوقف شده است، پرونده ۲۵ شهرک دیگر هنوز به نتیجه نهایی نرسیده و در محاکم، کمیسیون استرداد اراضی غصب‌شده و هیئت تخنیکی در دست بررسی است.
دست‌کم ۱۰ شهرک تحت رسیدگی محکمه اختصاصی زون شمال قرار دارند؛ از جمله شهرک استقلال، شهرک همدرد با مساحت سه‌هزار و ۲۱۹ جریب در سرک نساجی، شهرک علامه شهید بلخی با مساحت یک‌هزار و ۵۰۰ جریب در دشت شور، پروژه دیپلوماتیک با مساحت دو‌هزار جریب در دشت شادیان و شهرک برهان‌الدین ربانی با مساحت یک‌هزار و ۱۰ جریب.
نصرت‌آباد، عمر فاروق، آریا، هاشمی و خاتم‌الانبیاء نیز شامل این فهرست‌اند.
پنج شهرک دیگر نیز در کمیسیون استرداد اراضی غصب‌شده تحت بررسی قرار دارند؛ از جمله شهرک کوچی‌ها با مساحت پنج‌هزار جریب در دشت شور، و شهرک‌های امام سجاد، گلستان، آتیلا و بلخ باستان.
۱۰ پروژه نیز تحت بررسی هیئت تخنیکی قرار دارند؛ از جمله شهرک حضرت بلال، پروژه عصمت‌الله شهید، کاریزیها، حبیب‌الله شهید، حیدر گدا، پروژه شهداء، کمپ سخی، سادات عرب‌زاده، علی‌آباد و امید فردا.
براساس اسناد، هیئت‌های مسئول سرگرم نقشه‌برداری، تثبیت موقعیت و تطبیق اسناد مربوط به این پروژه‌ها هستند و وضعیت شهرک‌ها را بر مبنای مراحل مختلف حقوقی و تخنیکی بررسی می‌کنند.
براساس توضیحات درج‌شده در اسناد، زمینهای این شهرک‌ها در چند دسته طبقه‌بندی شده‌اند؛ از جمله زمین‌هایی که «امارتی فیصله‌شده» اعلام شده‌اند، پرونده‌های تحت رسیدگی محکمه، دوسیه‌های تحت بررسی کمیسیون و پرونده‌هایی که برای مساحت‌سنجی، تثبیت حدود با جی‌پی‌اس و تطبیق با سوابق املاکی در اختیار هیئت تخنیکی قرار گرفته‌اند.
آگاهان می‌گویند توقف معاملات مسکن در ۳۸ شهرک مزارشریف، وضعیت مالکیت زمین و سرنوشت ادامه ساخت‌وساز در شماری از این شهرک‌ها را با ابهام مواجه کرده است.
براساس مکتوبی که به دست افغانستان اینترنشنال رسیده، وزارت تحصیلات عالی طالبان به نهادهای تحصیلات عالی دولتی و خصوصی دستور داده است از استادان و کارکنان درباره «قانون امر به معروف» امتحان شفاهی اخذ کنند.
براساس این مکتوب که به تاریخ ۲۸ سنبله امسال صادر شده، این تصمیم به دستور شفاهی ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، اتخاذ شده و دانشگاه‌ها موظف‌اند حداکثر تا ۱۵ روز کاری پس از دریافت مکتوب، این امتحان را برگزار کنند.
در مکتوبی که به ریاست‌های مرکزی، دانشگاه‌های دولتی و خصوصی و نهادهای تحصیلات دینی زیر نظر وزارت تحصیلات عالی فرستاده شده، آمده است که روسای دانشگاه‌ها باید با حضور یک مسئول «دعوت و ارشاد»، از تمامی استادان و کارکنان امتحان شفاهی بگیرند.
وزارت تحصیلات عالی طالبان گفته است که قانون امر به معروف و نهی از منکر پیش از این در بخش‌های علمی و اداری دانشگاه‌ها تدریس شده و اکنون، براساس دستور وزیر، میزان آگاهی استادان و کارکنان از این قانون از طریق امتحان سنجیده می‌شود.
براساس این دستور، نتایج امتحان و گزارش روند اجرای آن نیز باید مستقیماً به ریاست دعوت و ارشاد وزارت تحصیلات عالی فرستاده شود.
بررسی منابع رسمی طالبان نشان می‌دهد که آموزش و ارزیابی کارکنان دانشگاه‌ها درباره این قانون پیش از صدور دستور تازه نیز آغاز شده بود. دانشگاه علوم طبی کابل در سرطان ۱۴۰۴ اعلام کرده بود که از کارکنان این دانشگاه درباره «قانون امر بالمعروف و نهی از منکر و فرامین امیرالمومنین» امتحان گرفته است.
این امتحان از سوی بخش دعوت و ارشاد و با حضور رئیس دعوت و ارشاد وزارت تحصیلات عالی برگزار شده بود.
همچنین، در شماری از دانشگاه‌های دیگر کمیته‌هایی برای اجرای این قانون تشکیل شده است. دانشگاه سید جمال‌الدین افغان نیز پیشتر از برگزاری جلسه «کمیته تنفیذ قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر» با هدف اجرای بهتر این قانون خبر داده بود.
طالبان قانون امر به معروف و نهی از منکر را در اسد ۱۴۰۳ در جریده رسمی منتشر کرد. براساس اعلام وزارت عدلیه طالبان، این قانون چهار فصل و ۳۵ ماده دارد و وزارت امر به معروف و نهی از منکر مسئول اجرای آن تعیین شده است.
این قانون محدودیت‌های گسترده‌ای بر زندگی عمومی، به‌ویژه بر زنان و دختران، وضع کرده است. از جمله، زنان ملزم به پوشاندن تمام بدن در برابر مردان نامحرم شده‌اند. در متن قانون همچنین آمده است که صدای زن در شرایطی که موجب «فتنه» دانسته شود، «عورت» است و برای آوازخوانی، نعت‌خوانی و قرائت با صدای بلند محدودیت‌هایی تعیین شده است. متن رسمی این قانون در جریده طالبان منتشر شده است.
