فوزیه کوفی، فعال حقوق بشر، در آستانه نشست فارمت مسکو درباره افغانستان گفته است که هیچ روند سیاسی درباره افغانستان بدون حضور زنان، نیروهای سیاسی و نهادهای جامعه مدنی افغانستان نمی‌تواند مشروع و پایدار باشد.
فوزیه کوفی، فعال حقوق بشر، روز یکشنبه در پیامی در اکس نوشت که امیدوار است نشست مسکو به مسئله مشروعیت اداره طالبان و احیای حقوق زنان بپردازد.
کوفی گفت: «هیچ روندی درباره افغانستان، بدون مشارکت و نمایندگی معنادار زنان افغان، نیروهای سیاسی و نهادهای جامعه مدنی، مشروع و پایدار نخواهد بود.»
او از شرکت‌کنندگان نشست مسکو خواست که فراتر از مسائل فوری، بر ایجاد یک روند سیاسی معتبر و همه‌شمول در افغانستان تمرکز کنند، روندی که به بازگشت نظم قانون اساسی و تشکیل حکومتی برخاسته از اراده مردم افغانستان بینجامد.
هشتمین نشست جدید فارمت مسکو قرار است روز دوشنبه با حضور نمایندگان روسیه، هند، ایران، چین، پاکستان، تاجیکستان، اوزبیکستان، قزاقستان و قرغیزستان برگزار شود. هیئتی از طالبان به ریاست امیرخان متقی، وزیر خارجه این گروه، نیز در نشست حضور خواهد داشت.
روسیه گفته است که همکاری‌های سیاسی و اقتصادی، مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر از محورهای اصلی گفت‌وگوها خواهد بود.
مسکو بارها از طالبان خواسته است حکومت فراگیر تشکیل دهد، اما این درخواست تاکنون به تغییر مشخصی در ساختار حکومت طالبان منجر نشده است.
همچنین، مقام‌های روسی اشاره‌ای به وضعیت حقوقی بشری در افغانستان نکرده و از کشورهای جهان خواسته است که در برابر طالبان واقع‌بین باشند.
فارمت مسکو در سال ۱۳۹۶ به ابتکار روسیه ایجاد شد و در سال‌های اخیر به یکی از چارچوب‌های مهم منطقه‌ای برای گفت‌وگو درباره افغانستان تبدیل شده است. کشورهای عضو در نشست‌های پیشین بیشتر بر امنیت، مبارزه با گروه‌های تروریستی، اقتصاد و همکاری‌های منطقه‌ای تمرکز داشته‌اند.
در نشست سال ۱۴۰۳ نیز از طالبان خواسته شد اقدام‌های «قابل مشاهده و قابل راستی‌آزمایی» علیه گروه‌های تروریستی انجام دهد.
روسیه مشخصاً نگران ورود شبه نظامیان به آسیامیانه، به خصوص تاجیکستان است. آندری بلوسوف، وزیر دفاع روسیه در ۱۸ سنبله اعلام کرد که تقویت امنیت مرزهای مشترک تاجیکستان با افغانستان در اولویت برنامه‌های امنیتی و دفاعی مسکو قرار دارد.
او گفت همکاری نظامی نزدیکی بین روسیه و تاجیکستان برقرار شده و پایگاه نظامی روسیه در این جمهوری برای مقابله با تهدیدات خارجی در حالت آماده باش است. پایگاه نظامی ۲۰۱ روسیه در تاجیکستان مستقر است.
نشست امسال در شرایطی برگزار می‌شود که روابط طالبان و پاکستان با تنش‌های شدید امنیتی همراه بوده است. پاکستان در یک سال گذشته چندین بار مناطقی در افغانستان را هدف حمله قرار داده و در این حملات افراد ملکی نیز کشته شده‌اند. اسلام‌آباد گفته است که هدف این عملیات پناهگاه‌ها و اعضای تحریک طالبان پاکستانبوده است.
طالبان با حضور مستقل نمایندگان جریان‌های سیاسی و مدنی افغانستان، به‌ویژه زنان، در نشست‌های بین‌المللی مخالفت کرده است. این گروه خود را تنها نماینده افغانستان می‌داند و خواستار حضور در همه نشست‌های بین‌المللی درباره این کشور است.
خانم دیکارلو روز یکشنبه در شبکه اجتماعی اکس نوشت که با متقی درباره روند دوحه نیز گفت‌وگو کرده است.
آخرین و سومین نشست دوحه با حضور طالبان و سازمان ملل، در ۱۰ و ۱۱ سرطان ۱۴۰۳ در قطر برگزار شد. خانم دیکارلو ریاست نشست را بر عهده داشت و هیئت طالبان نیز برای نخستین‌بار به ریاست ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی رهبر طالبان، در این روند شرکت کرد.
پس از آن، روند دوحه در قالب گروه‌های کاری درباره مبارزه با مواد مخدر و تقویت بخش خصوصی افغانستان ادامه یافت، اما نشست جامع دیگری در همان سطح با حضور طالبان و فرستادگان ویژه کشورها برگزار نشده است.
این دومین بار در کمتر از دو ماه گذشته است که دیکارلو مسئله نشست دوحه را با متقی در میان می گذارد. وزارت خارجه طالبان در ۱۵ سنبله اعلام کرد که امیرخان متقی در یک تماس تلفنی با دیکارلو درباره «تعامل آینده» و چگونگی همکاری در چارچوب «روند دوحه» گفت‌وگو کرده است.
سمیرا حمیدی از عفو بین‌الملل، در واکنش به بیانیه دیکارلو نوشت که پس از پنج سال، تکرار خواسته‌های جامعه جهانی از طالبان درباره رعایت حقوق زنان، در حالی که طالبان همچنان به این خواسته‌ها بی‌اعتنا است، ناامیدکننده است.
او نوشت: «پس از پنج سال سرکوب زنان و دختران از سوی طالبان و نقض گسترده حقوق بشر، خواندن چنین پیامی بسیار ناامیدکننده است.» وی افزود: «همچنین تعبیر انتظارات جامعه جهانی درباره حقوق بشر چه معنایی دارد؟ حقوق بشر یک خواست سیاسی یا مطالبه خارجی نیست، بلکه حقی جهان‌شمول است که هر انسان باید از آن برخوردار باشد.»
وزارت خارجه طالبان در بیانیه‌ای که روز شنبه، ۱۱ میزان منتشر کرد، به درخواست مقام ارشد سازمان ملل درباره حقوق زنان اشاره‌ای نکرد. به گفته این وزارت، دو طرف درباره حفاظت از غیرنظامیان در حملات پاکستان، کمک‌های بشردوستانه و هماهنگی برای رسیدگی به نیازهای مهاجران بازگشته گفت‌وگو کرده‌اند.
دیکارلو در پیام خود در اکس اشاره‌ای به حملات پاکستان نکرده است. تاکنون هند و روسیه از جمله کشورهایی‌اند که به این حملات اشاره کرده‌اند و هند آن را محکوم کرده است.
طالبان پیش از این نیز در گزارش‌های رسمی خود از دیدار با مقام‌های خارجی، به بحث حقوق زنان و دختران اشاره نکرده است. در مقابل، مقام‌های بین‌المللی بارها گفته‌اند که این موضوع از محورهای اصلی گفت‌وگوهای آنان با مسئولان طالبان بوده است.
طالبان از کشورهای جهان خواسته است که درباره حقوق و آزادی‌های زنان در افغانستان اظهارنظر نکنند چون این یک موضوع داخلی این گروه است.
کول در صورت تایید سنا، پرونده شهروندان امریکایی بازداشت‌شده در کشورهای مختلف را پیگیری و برای آزادی آنان با دولت‌ها و گروه‌های مختلف مذاکره خواهد کرد. شماری از امریکایی‌ها در افغانستان، روسیه، چین و ایران زندانی‌اند.
حکومت ترامپ بارها گفته است که آزادی شهروندان امریکایی که به‌طور غیرقانونی در کشورهای دیگر بازداشت شده‌اند، از اولویت‌های آن است.
به گفته مقام‌های امریکایی، دست‌کم سه شهروند این کشور اکنون در زندان‌های طالبان به‌سر می‌برند. وزارت خارجه امریکا پیشتر، پس از قرار دادن اداره طالبان در فهرست کشورهای مسئول بازداشت‌های غیرقانونی، به افغانستان اینترنشنال گفته بود که طالبان باید همه گروگان‌های امریکایی را آزاد کنند.
این وزارت همچنین از طالبان خواسته بود به «دیپلوماسی گروگان‌گیری» پایان دهد و هشدار داده بود که در غیر این صورت با پیامدهای آن روبه‌رو خواهد شد.
براساس اطلاعات بنیاد فولی، شماری از شهروندان امریکایی در کشورهای متحد و شریک واشنگتن، از جمله ترکیه، عربستان سعودی، مصر، امارات متحده عربی، سوریه و کامبودیا نیز در بازداشت هستند.
ترامپ با اشاره به سابقه کول در مذاکره با بلاروس گفت که او در یک سال گذشته زمینه بازگشت بیش از ۶۵ شهروند امریکایی و شهروندان کشورهای متحد امریکا از بلاروس را فراهم کرده است. به گفته ترامپ، کول همچنین در مذاکراتی نقش داشته که به آزادی بیش از ۸۰۰ زندانی سیاسی در چند کشور اروپای شرقی انجامیده است.
الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس، ماه گذشته پس از گفت‌وگو با کول ۱۵ زندانی را عفو کرد. کول بیش از یک سال است که با مقام‌های بلاروس مذاکره می‌کند.
او همچنین تلاش کرده است از ارتباط خود با بلاروس برای باز کردن کانالی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و پیگیری آزادی زندانیان سیاسی استفاده کند.
براساس گزارش‌ها، کول می‌خواهد همین رویکرد را در قبال روسیه نیز دنبال کند و از جمله کاهش بخشی از تحریم‌های امریکا را در برابر آزادی زندانیان سیاسی مطرح کرده است.
کول پیش از پیوستن به حکومت، وکیل پرونده‌های حقوقی علیه شرکت‌های دخانیات بود.او در آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ به‌عنوان معاون فرستاده ویژه امریکا در امور اوکراین منصوب شد و در سال ۱۴۰۴ برای مذاکره با لوکاشنکو به مینسک رفت.
ترامپ گفته است که آدام بولر، نماینده پیشین او در امور گروگان‌ها، در آزادی ۱۹۶ گروگان نقش داشته است. بولر پس از ترک این سمت، به‌عنوان مشاور ارشد به همکاری با کاخ سفید ادامه خواهد داد.
دفتر نماینده ویژه رئیس‌جمهور امریکا در امور گروگان‌ها در سال ۱۳۹۴ ایجاد شد. این دفتر تلاش‌های حکومت امریکا برای آزادی شهروندانی را پیگیری و هماهنگ می‌کند که گروگان گرفته شده‌اند یا در کشورهای دیگر به‌طور غیرقانونی در بازداشت به‌سر می‌برند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران یکشنبه، ۱۲ میزان این اظهارات را با اشاره به گزارش‌ها درباره اقدامات اخیر طالبان علیه شعیان بیان کرده است. این نخستین بار است که جمهوری اسلامی ایران به اقدامات اخیر طالبان علیه شیعیان افغانستان با صراحت واکنش نشان می‌دهد.
اداره طالبان اخیرا مجموعه اقدامات گسترده علیه مراکز آموزشی، مذهبی و نهادهای شیعیان در سراسر افغانستان را به راه انداخته است. نیروهای وزارت عدلیه طالبان در ۲۲ سنبله دست‌کم ۵ عضو ارشد کمیسیون عالی شیعیان در کابل را بازداشت کردند.
وزارت عدلیه طالبان در ۱۴ سنبله مرکز علمیه خاتم‌النبیین، یکی از بزرگترین نهادهای مذهبی شیعیان در کابل را پس از محاصره تعطیل کرد. مسئول این مرکز نیز، توسط نیروهای طالبان بازداشت شد.
بستن تلویزیون‌های تمدن و راه فردا، بستن دفتر روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیع، توقف فعالیت دانشگاه خاتم‌النبیین، بستن مجتمع خاتم‌الانبیا در دشت‌برچی، استرداد حدود هزار و ۵۰۰ جریب زمین شهرک امید سبز در کابل، بستن مرکز فرهنگی تبیان، «امارتی» اعلام کردن ده‌ها جریب زمین یک شهرک شیعه‌نشین در جبرئیل هرات و مواردی از این دست، اقداماتی‌اند که طالبان در ماه‌های اخیر علیه شیعیان افغانستان انجام داده است.
طالبان در ماه‌های پسین ده‌ها فعال و بزرگان شیعه را از نهادهای مذهبی، مراکز آموزشی، رسانه‌ها و دیگر سازمان‌های شیعیان بازداشت کرده است.
یک معترض شیعه پس از بسته شدن مرکز علمیه خاتم‌النبیین در ۱۵ سنبله در نشستی در وزارت عدلیه طالبان گفت: «حتی کمونیست‌ها مسجد و مدرسه ما را نبسته بودند.»
اقدامات اخیر طالبان علیه شیعیان و هزاره‌ها، واکنش‌های زیادی را برانگیخته است. بزرگان هزاره این اقدامات طالبان را به شدت نکوهش کرده و این گروه را به دامن زدن به تعصبات مذهبی در افغانستان متهم کرده‌اند.
حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان به رهبری محمد محقق، فشار طالبان بر رهبران شیعه و بستن مراکز دینی و فرهنگی شیعیان در کابل را «غیرقانونی و تبعیض‌آمیز» خوانده و آن را نشانه «استیصال و درماندگی رژیم استبدادی» طالبان توصیف کرده است.
طالبان مدعی است که زمین‌های شماری از دفاتر و مراکز شیعیان در کابل دولتی بوده و به همین دلیل بسته شده‌اند. طالبان اما برای بستن تعدادی از نهادها و بازداشت شیعیان به‌طور رسمی دلیل خاصی ارائه نکرده است. همزمان مسئولان مرکز علمیه خاتم‌النبیین، مجمتع خاتم‌الانبیا و برخی نهادهای دیگر شیعیان می‌گویند زمین‌های این مراکز در حکومت پشین به‌طور قانونی برای این نهادها اختصاص یافته‌اند.
