شهاب‌الدین دلاور، رئیس کمیسیون تماس طالبان با شخصیت‌های افغان، هرگونه مذاکره سیاسی با مخالفان این گروه را رد کرد و گفت که مذاکره با آنان به معنای به‌رسمیت‌شناختن‌شان به‌عنوان یکی از طرف‌های قضیه افغانستان است.
او همچنین گفت که طالبان در توافق‌نامه دوحه هیچ تعهدی درباره تشکیل حکومت همه‌شمول و رعایت حقوق زنان نداشته است.
شهاب‌الدین دلاور، از مقام‌های اداره طالبان، هرگونه مذاکره سیاسی با مخالفان این گروه را رد کرد و گفت که چنین مذاکره‌ای به معنای به‌رسمیت‌شناختن آنان به‌عنوان یکی از طرف‌های قضیه افغانستان است.
دلاور در گفت‌وگو با تلویزیون شمشاد در کابل گفت: «این‌که با آنها مذاکره کنیم و به آنها حیثیت بدهیم که یک طرف قضیه افغانستان هستند، چنین کاری نمی‌کنیم. آنها را به رسمیت نمی‌شناسیم. آنها امتحان خود را نیز داده‌اند و ما آنها را طرفی نمی‌دانیم که با آنها وارد مذاکره سیاسی شویم.» او افزود که شمار چهره‌های مخالف طالبان انگشت‌شمار است.
شهاب‌الدین دلاور که عضو هیئت مذاکره‌کننده طالبان با امریکا بود، درباره توافق‌نامه دوحه گفت: «واژه زن از اول تا آخر در آن وجود ندارد.» او افزود: «پشتون‌ها و افغان‌ها در مسئله زنان آن‌قدر سخت‌گیر هستند که نام زن را در نشست‌ها نمی‌گیرند. ما چگونه می‌توانستیم این موضوع را با امریکایی‌ها مطرح کنیم؟»
آقای دلاور بدون ارائه توضیح مشخصی درباره دلایل ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، از فرمان هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، در این زمینه دفاع کرد و گفت که بر اساس این فرمان، آموزش دختران تا «امر ثانی» ممنوع خواهد بود.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که دلاور در یکی از نشست‌های مذاکراتی در دوحه گفته بود زنان حق دارند تا سطح دکترا تحصیل کنند و کار کنند و طالبان به این حقوق متعهد خواهند بود. او حدود سه سال پیش نیز در چندین سخنرانی ابراز امیدواری کرده بود که محدودیت‌های آموزشی دختران برداشته شود.
گفته می‌شود دلاور به همین دلیل از وزارت معادن و پترولیم برکنار و به ریاست اداره هلال احمر طالبان گماشته شد. برخی گزارش‌ها این جابه‌جایی را با اظهارات پیشین او درباره آموزش دختران مرتبط دانسته‌اند.
بر بنیاد توافق‌نامه دوحه که طالبان در فبروری ۲۰۲۰ با امریکا امضا کرد، قرار بود مذاکرات بین‌الافغانی آغاز شود. طالبان در چارچوب این توافق‌نامه با آغاز مذاکرات بین‌الافغانی موافقت کرده بود.
خانم پیلای همچنین عضو هیئت یکی از نهادهای حامی زنان افغان است.
ناوانتم پیلای، حقوقدان و قاضی ۸۵ ساله اهل افریقای جنوبی، چندین دهه از عمر خود را صرف دفاع از حقوق بشر، حقوق زنان و مبارزه با تبعیض کرده است. او پیش از این قاضی دادگاه بین‌المللی کیفری برای رواندا و کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد بوده است.
در کنار تلاش‌های گسترده‌اش برای دفاع از حقوق بشر و مبارزه با تبعیض، او از حامیان حقوق زنان در افغانستان نیز بوده و بارها بر ضرورت حفاظت از حقوق اساسی زنان افغان و مشارکت واقعی و موثر آنان در روند صلح تاکید کرده است.
ناوانتم پیلای در دوران مسئولیت خود به‌عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴، بارها درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان و ضرورت دفاع از حقوق زنان این کشور سخن گفته است.
او در سپتامبر ۲۰۱۳ نیز در سفرش به افغانستان، بر اهمیت حفاظت از حقوق بشر و دستاوردهای زنان افغان تاکید کرده و نسبت به تهدیدهایی که این دستاوردها را با خطر روبه‌رو می‌ساخت، هشدار داده بود. برنده جایزه صلح نوبل پس از تسلط طالبان بر افغانستان نیز به دادخواهی برای زنان این کشور ادامه داده است.
ناوانتم پیلای در یکی از نوشته‌هایش که ماه مارچ سال جاری میلادی منتشر شده، با اشاره به محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران در افغانستان، وضعیت آنان را با نظام آپارتاید در افریقای جنوبی مقایسه کرده و بر ضرورت به‌رسمیت شناختن «آپارتاید جنسیتی» به‌عنوان جنایت علیه بشریت تاکید کرده است.
او در این نوشته، ممنوعیت آموزش و کار زنان، محدودیت آزادی رفت‌وآمد و حذف آنان از زندگی عمومی را نمونه‌هایی از تبعیض دانسته است. خانم پیلای نوشته است: «طالبان نظامی به شدت سرکوبگر برقرار کرده که زنان را تقریبا به‌طور کامل از عرصه‌های عمومی و فضای گفت‌وگو حذف می‌کند. این وضعیت اسفبار است.»
خانم پیلای همچنان عضو هیئت مجمع زنان برای افغانستان است. اصیلا وردک، بنیان‌گذار این مجمع، به افغانستان اینترنشنال گفت ناوانتم پیلای نقش برجسته‌ای در تأسیس این نهاد داشته و سال‌ها برای حمایت از زنان افغان تلاش کرده است.
خانم وردک گفت: «ناوی پیلای سال‌ها در کنار زنان افغان ایستاده، از حقوق آنها دفاع کرده و در دشوارترین شرایط صدای عدالت و همبستگی بوده است.»
زنگنه روز جمعه، ۱۷ میزان، در واکنش به گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی گفت ادعای «واگذاری ۱۱۰ هکتار از خاک ایران به افغانستان» دروغ‌پردازی رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران است.
او گفت منظورش از اظهارات قبلی، اختصاص حدود ۱۰ هکتار زمین در بندر چابهار و حدود ۱۰۰ هکتار زمین در منطقه آزاد این بندر برای سرمایه‌گذاری افغانستان بوده است.
زنگنه افزود که افغانستان می‌تواند در این محدوده زیرساخت‌هایی مانند بندر خشک ایجاد کند و هدف از این تفاهم، تسهیل دسترسی این کشور به آب‌های آزاد است.
او گفت: «معنای این تفاهم آن است که افغانستان در این محدوده سرمایه‌گذاری کند» و تأکید کرد که این موضوع به معنای واگذاری خاک یا حاکمیت جمهوری اسلامی ایران نیست.
زنگنه همچنین گفت ایران آماده است از سرمایه‌گذاری افغانستان در سواحل جنوبی، منطقه مکران و چابهار استقبال کند و در مقابل، سرمایه‌گذاری‌های خود در افغانستان را افزایش دهد.
زنگنه روز پنجشنبه در گفت‌وگو با شبکه سحر گفته بود بر اساس یک تفاهم اولیه، قرار است حدود ۱۰ هکتار زمین در ساحل بندر چابهار و بیش از ۱۰۰ هکتار در منطقه ویژه اقتصادی این بندر به افغانستان اختصاص یابد.
او گفته بود که در گفت‌وگو با مقام‌های اداره طالبان توافق شده است افغانستان در منطقه آزاد چابهار «یک سرزمین متعلق به خودش» داشته باشد.
زنگنه همچنین گفته بود طالبان خواستار زمین بیشتری در ساحل چابهار شده، اما به دلیل محدودیت زمین در این بخش، هنوز توافق نهایی در این زمینه صورت نگرفته است.
او در جریان سفر هیئت ایرانی به کابل از گفت‌وگو درباره افزایش تجارت میان ایران و طالبان تا ۱۰ میلیارد دالر، ایجاد شهرک یا پارک صنعتی مشترک و توسعه همکاری‌های صنعتی خبر داده بود.
این اظهارات پس از انتشار در شبکه‌های اجتماعی با واکنش‌های گسترده در ایران روبه‌رو شد و برخی کاربران و منتقدان آن را «واگذاری خاک ایران به افغانستان» تعبیر کردند.
با این حال، فرماندار چابهار نیز اخبار منتشرشده درباره واگذاری اراضی این شهرستان به اتباع خارجی را تکذیب کرد و گفت تاکنون هیچ درخواستی در این زمینه ارائه نشده و هیچ اقدام اجرایی یا واگذاری اراضی صورت نگرفته است.
مهدی عرب‌صادق، از منتقدان این طرح، نیز در شبکه اجتماعی اکس خطاب به زنگنه نوشت: «توتال را پس زدید که طالبان بیاورید؟! برای یک وجب از این خاک خون‌های پاکی بر زمین ریخته شده!»
او همچنین با اشاره به اصل ۷۷ قانون اساسی ایران پرسید که زنگنه و وزیر صنعت این کشور بر چه اساسی چنین توافقی را انجام داده و آن را به عنوان «خبر خوش» به افغانستان اعلام کرده‌اند.
چابهار در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای مهم جایگزین برای تجارت افغانستان با آب‌های آزاد تبدیل شده است. افزایش تنش‌ها میان طالبان و پاکستان و بسته‌شدن مکرر گذرگاه‌های تجاری دو کشور، اهمیت مسیرهای ایران برای تجارت افغانستان را بیشتر کرده است.
هند نیز در توسعه و بهره‌برداری از بندر چابهار نقش دارد و این بندر را مسیر مهمی برای دسترسی به افغانستان و آسیای میانه می‌داند.
سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، روز جمعه، ۱۷ میزان، در نشست خبری، گفت که هیئت پاکستان با رویکردی سازنده در نشست فارمت مسکو شرکت کرد و نگرانی‌های اسلام‌آباد را به‌روشنی مطرح ساخت، اما هیئت اداره طالبان با عباراتی که در بیانیه‌های سال‌های گذشته استفاده شده بود، موافقت نکرد.
او گفت که اختلاف بر سر بیانیه پایانی را نمی‌توان صرفاً اختلافی بر سر واژه‌ها و عبارت‌بندی دانست، زیرا این اختلاف ریشه در مسائل اساسی دارد.
هشتمین نشست فرمت مسکو اخیرا با حضور نمایندگان ویژه و مقام‌های ارشد طالبان، روسیه، پاکستان، ایران، هند، چین، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان و اوزبیکستان برگزار شد.
ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، می‌گوید این نشست به‌دلیل اختلاف میان طالبان و پاکستان بدون تصویب بیانیه مشترک پایان یافت.
پاکستان اتهام حمایت از داعش خراسان را رد کرد
حیدر خان اتهام امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، درباره ارتباط پاکستان با شاخه خراسان داعش را قاطعانه رد کرد.
او گفت که تأمین امنیت در ولایت‌های بدخشان و نورستان افغانستان بر عهده اداره طالبان است.
متقی در نشست فارمت مسکو، پاکستان را به حمایت از داعش خراسان متهم کرده بود.
طالبان بارها گفته است که پاکستان نیروهای امنیتی سابق و داعش را تسلیح کرده و به بدخشان و نورستان فرستاده است.
سخنگوی وزارت خارجه پاکستان همچنین اظهار داشت که تحریک طالبان پاکستانی، ارتش آزادی‌بخش بلوچ و دیگر سازمان‌های تروریستی در افغانستان، از جمله در کابل، پناهگاه‌های امن دارند.
به گفته او، اسلام‌آباد از طریق مجاری سیاسی و راه‌های دیگر، مکان‌های دقیق حضور این گروه‌ها را در اختیار اداره طالبان قرار داده است. حیدر خان افزود که حملات پاکستان به افغانستان هدفمند و دقیق بوده‌اند.
نشست فارمت مسکو قرار بود زمینه‌ای برای گفت‌وگو میان طرف‌های منطقه‌ای درباره افغانستان و کمک به کاهش تنش میان پاکستان و اداره طالبان را فراهم کند. با این حال، ناکامی این نشست در صدور بیانیه مشترک نشان داد که اختلاف دو طرف بر سر فعالیت گروه‌های مسلح، مسئولیت تأمین امنیت و اتهام‌های متقابل همچنان پابرجاست.
در این نشست، نماینده پاکستان گفته بود که در سه سال گذشته، ۴۷۰۰ پاکستانی در حملاتی که به گفته او از افغانستان سرچشمه گرفته‌اند، قربانی شده‌اند. پاکستان اداره طالبان را در این حملات «شریک جرم» خوانده بود. امیرخان متقی نیز پاکستان را به ناامن‌سازی منطقه و حمایت از داعش و مخالفان اداره طالبان متهم کرده بود.
آقای معنوی روز جمعه ۱۷ میزان در یادداشتی در اکس نوشت که طالبان از آغاز فعالیت سیاسی خود دو پناهگاه ساخته بود: «دین و قوم». به گفته او، شعار دینی و ادعای حکومت بر مبنای شریعت، سال‌ها مهم‌ترین پشتوانه طالبان بود و این گروه هر مخالفت سیاسی را با قرائت دینی خود پاسخ می‌داد.
او افزوده است که این سنگر پس از رسیدن طالبان به قدرت به‌تدریج ترک برداشته و اکنون از درون همان حوزه‌های دینی که طالبان سال‌ها مشروعیت خود را از آن می‌گرفت، صداهایی علیه این گروه بلند شده است.
وزیر عدلیه پیشین افغانستان در این زمینه به اظهارات اخیر مفتی عبدالرحیم، رئیس جامعةالرشید کراچی، اشاره کرده است. به گفته معنوی، وقتی یک عالم و مدرس شناخته‌شده در حوزه دیوبندی طالبان را «خوارج» می‌خواند و مشروعیت دینی آن را به چالش می‌کشد، موضوع دیگر صرفاً اختلاف سیاسی میان پاکستان و طالبان نیست، بلکه سنگر دینی این گروه نیز هدف قرار گرفته است.
معنوی همچنین به ادعاهایی درباره دریافت کمک از هند و استفاده طالبان از فناوری نظامی اسرائیل اشاره کرده است. او گفته است گروهی که خود را نماینده یک قرائت «خالص و مستقل» از اسلام معرفی می‌کند، باید درباره مناسبات و منابع حمایت خارجی خود پاسخ روشن بدهد.
به گفته معنوی، طالبان پناهگاه دیگری نیز دارد: قوم. او گفته است طالبان در سال‌های اخیر بیش از پیش کوشیده است خود را پشت عنوان قوم پنهان کند و از احساسات قومی برای حفظ موقعیت سیاسی خود بهره بگیرد.
معنوی افزوده است که این پناهگاه نیز دیگر استحکام گذشته را ندارد و بخشی از پشتون‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که دفاع از طالبان به نام قوم می‌تواند در نهایت «هزینه‌ای تاریخی» بر دوش خود این قوم بگذارد.
او در ادامه، مواضع اخیر گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، را مهم دانسته و گفته است حکمتیار پس از سال‌ها رابطه پرپیچ‌وخم با طالبان، اکنون با ادبیاتی صریح‌تر در برابر این گروه موضع می‌گیرد و بر واگذاری قدرت به مردم، نمایندگی سیاسی و تغییر ساختار سیاسی تأکید می‌کند.
معنوی گفته است اهمیت این موضع در آن است که پناهگاه قومی طالبان نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. به باور او، تجربه حکمتیار در بسیج سیاسی و سازماندهی اجتماعی می‌تواند به او امکان دهد بخشی از جامعه‌ای را که طالبان سال‌ها مدعی نمایندگی آن بوده، دوباره مخاطب قرار دهد.
او در پایان پرسیده است که آیا پناهگاه قومی طالبان نیز مانند پناهگاه دینی این گروه ظرفیت خود را از دست خواهد داد یا خیر.
معنوی تأکید کرده است که طالبان نمی‌تواند برای همیشه پشت «دیوار دین و قوم» پنهان بماند و افغانستان به تغییر قواعد بازی سیاسی نیاز دارد.
گلبدین حکمتیار در روزهای اخیر به‌شدت از طالبان انتقاد کرده و گفته است که وضعیت افغانستان به‌زودی تغییر خواهد کرد. او از طالبان خواسته است قدرت را به مردم واگذار کند و زمینه برگزاری انتخابات، تشکیل شورای ملی و تدوین قانون اساسی را فراهم سازد.
مواضع اخیر حکمتیار در حالی مطرح می‌شود که او پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰، رابطه‌ای پرتنش و پیچیده با این گروه داشته است.
