محسن زنگنه، عضو مجلس ایران، پس از انتقادهای گسترده به اظهاراتش درباره اختصاص بیش از ۱۱۰ هکتار زمین در چابهار به افغانستان، از مواضع پیشین عقب‌نشینی کرد و گفت که هیچ زمینی از خاک ایران به افغانستان واگذار نشده است.
زنگنه روز جمعه، ۱۷ میزان، در واکنش به گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی گفت ادعای «واگذاری ۱۱۰ هکتار از خاک ایران به افغانستان» دروغ‌پردازی رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران است.
او گفت منظورش از اظهارات قبلی، اختصاص حدود ۱۰ هکتار زمین در بندر چابهار و حدود ۱۰۰ هکتار زمین در منطقه آزاد این بندر برای سرمایه‌گذاری افغانستان بوده است.
زنگنه افزود که افغانستان می‌تواند در این محدوده زیرساخت‌هایی مانند بندر خشک ایجاد کند و هدف از این تفاهم، تسهیل دسترسی این کشور به آب‌های آزاد است.
او گفت: «معنای این تفاهم آن است که افغانستان در این محدوده سرمایه‌گذاری کند» و تأکید کرد که این موضوع به معنای واگذاری خاک یا حاکمیت جمهوری اسلامی ایران نیست.
زنگنه همچنین گفت ایران آماده است از سرمایه‌گذاری افغانستان در سواحل جنوبی، منطقه مکران و چابهار استقبال کند و در مقابل، سرمایه‌گذاری‌های خود در افغانستان را افزایش دهد.
زنگنه روز پنجشنبه در گفت‌وگو با شبکه سحر گفته بود بر اساس یک تفاهم اولیه، قرار است حدود ۱۰ هکتار زمین در ساحل بندر چابهار و بیش از ۱۰۰ هکتار در منطقه ویژه اقتصادی این بندر به افغانستان اختصاص یابد.
او گفته بود که در گفت‌وگو با مقام‌های اداره طالبان توافق شده است افغانستان در منطقه آزاد چابهار «یک سرزمین متعلق به خودش» داشته باشد.
زنگنه همچنین گفته بود طالبان خواستار زمین بیشتری در ساحل چابهار شده، اما به دلیل محدودیت زمین در این بخش، هنوز توافق نهایی در این زمینه صورت نگرفته است.
او در جریان سفر هیئت ایرانی به کابل از گفت‌وگو درباره افزایش تجارت میان ایران و طالبان تا ۱۰ میلیارد دالر، ایجاد شهرک یا پارک صنعتی مشترک و توسعه همکاری‌های صنعتی خبر داده بود.
این اظهارات پس از انتشار در شبکه‌های اجتماعی با واکنش‌های گسترده در ایران روبه‌رو شد و برخی کاربران و منتقدان آن را «واگذاری خاک ایران به افغانستان» تعبیر کردند.
با این حال، فرماندار چابهار نیز اخبار منتشرشده درباره واگذاری اراضی این شهرستان به اتباع خارجی را تکذیب کرد و گفت تاکنون هیچ درخواستی در این زمینه ارائه نشده و هیچ اقدام اجرایی یا واگذاری اراضی صورت نگرفته است.
مهدی عرب‌صادق، از منتقدان این طرح، نیز در شبکه اجتماعی اکس خطاب به زنگنه نوشت: «توتال را پس زدید که طالبان بیاورید؟! برای یک وجب از این خاک خون‌های پاکی بر زمین ریخته شده!»
او همچنین با اشاره به اصل ۷۷ قانون اساسی ایران پرسید که زنگنه و وزیر صنعت این کشور بر چه اساسی چنین توافقی را انجام داده و آن را به عنوان «خبر خوش» به افغانستان اعلام کرده‌اند.
چابهار در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای مهم جایگزین برای تجارت افغانستان با آب‌های آزاد تبدیل شده است. افزایش تنش‌ها میان طالبان و پاکستان و بسته‌شدن مکرر گذرگاه‌های تجاری دو کشور، اهمیت مسیرهای ایران برای تجارت افغانستان را بیشتر کرده است.
هند نیز در توسعه و بهره‌برداری از بندر چابهار نقش دارد و این بندر را مسیر مهمی برای دسترسی به افغانستان و آسیای میانه می‌داند.
سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، روز جمعه، ۱۷ میزان، در نشست خبری، گفت که هیئت پاکستان با رویکردی سازنده در نشست فارمت مسکو شرکت کرد و نگرانی‌های اسلام‌آباد را به‌روشنی مطرح ساخت، اما هیئت اداره طالبان با عباراتی که در بیانیه‌های سال‌های گذشته استفاده شده بود، موافقت نکرد.
او گفت که اختلاف بر سر بیانیه پایانی را نمی‌توان صرفاً اختلافی بر سر واژه‌ها و عبارت‌بندی دانست، زیرا این اختلاف ریشه در مسائل اساسی دارد.
هشتمین نشست فرمت مسکو اخیرا با حضور نمایندگان ویژه و مقام‌های ارشد طالبان، روسیه، پاکستان، ایران، هند، چین، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان و اوزبیکستان برگزار شد.
ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، می‌گوید این نشست به‌دلیل اختلاف میان طالبان و پاکستان بدون تصویب بیانیه مشترک پایان یافت.
پاکستان اتهام حمایت از داعش خراسان را رد کرد
حیدر خان اتهام امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، درباره ارتباط پاکستان با شاخه خراسان داعش را قاطعانه رد کرد.
او گفت که تأمین امنیت در ولایت‌های بدخشان و نورستان افغانستان بر عهده اداره طالبان است.
متقی در نشست فارمت مسکو، پاکستان را به حمایت از داعش خراسان متهم کرده بود.
طالبان بارها گفته است که پاکستان نیروهای امنیتی سابق و داعش را تسلیح کرده و به بدخشان و نورستان فرستاده است.
سخنگوی وزارت خارجه پاکستان همچنین اظهار داشت که تحریک طالبان پاکستانی، ارتش آزادی‌بخش بلوچ و دیگر سازمان‌های تروریستی در افغانستان، از جمله در کابل، پناهگاه‌های امن دارند.
به گفته او، اسلام‌آباد از طریق مجاری سیاسی و راه‌های دیگر، مکان‌های دقیق حضور این گروه‌ها را در اختیار اداره طالبان قرار داده است. حیدر خان افزود که حملات پاکستان به افغانستان هدفمند و دقیق بوده‌اند.
نشست فارمت مسکو قرار بود زمینه‌ای برای گفت‌وگو میان طرف‌های منطقه‌ای درباره افغانستان و کمک به کاهش تنش میان پاکستان و اداره طالبان را فراهم کند. با این حال، ناکامی این نشست در صدور بیانیه مشترک نشان داد که اختلاف دو طرف بر سر فعالیت گروه‌های مسلح، مسئولیت تأمین امنیت و اتهام‌های متقابل همچنان پابرجاست.
در این نشست، نماینده پاکستان گفته بود که در سه سال گذشته، ۴۷۰۰ پاکستانی در حملاتی که به گفته او از افغانستان سرچشمه گرفته‌اند، قربانی شده‌اند. پاکستان اداره طالبان را در این حملات «شریک جرم» خوانده بود. امیرخان متقی نیز پاکستان را به ناامن‌سازی منطقه و حمایت از داعش و مخالفان اداره طالبان متهم کرده بود.
آقای معنوی روز جمعه ۱۷ میزان در یادداشتی در اکس نوشت که طالبان از آغاز فعالیت سیاسی خود دو پناهگاه ساخته بود: «دین و قوم». به گفته او، شعار دینی و ادعای حکومت بر مبنای شریعت، سال‌ها مهم‌ترین پشتوانه طالبان بود و این گروه هر مخالفت سیاسی را با قرائت دینی خود پاسخ می‌داد.
او افزوده است که این سنگر پس از رسیدن طالبان به قدرت به‌تدریج ترک برداشته و اکنون از درون همان حوزه‌های دینی که طالبان سال‌ها مشروعیت خود را از آن می‌گرفت، صداهایی علیه این گروه بلند شده است.
وزیر عدلیه پیشین افغانستان در این زمینه به اظهارات اخیر مفتی عبدالرحیم، رئیس جامعةالرشید کراچی، اشاره کرده است. به گفته معنوی، وقتی یک عالم و مدرس شناخته‌شده در حوزه دیوبندی طالبان را «خوارج» می‌خواند و مشروعیت دینی آن را به چالش می‌کشد، موضوع دیگر صرفاً اختلاف سیاسی میان پاکستان و طالبان نیست، بلکه سنگر دینی این گروه نیز هدف قرار گرفته است.
معنوی همچنین به ادعاهایی درباره دریافت کمک از هند و استفاده طالبان از فناوری نظامی اسرائیل اشاره کرده است. او گفته است گروهی که خود را نماینده یک قرائت «خالص و مستقل» از اسلام معرفی می‌کند، باید درباره مناسبات و منابع حمایت خارجی خود پاسخ روشن بدهد.
به گفته معنوی، طالبان پناهگاه دیگری نیز دارد: قوم. او گفته است طالبان در سال‌های اخیر بیش از پیش کوشیده است خود را پشت عنوان قوم پنهان کند و از احساسات قومی برای حفظ موقعیت سیاسی خود بهره بگیرد.
معنوی افزوده است که این پناهگاه نیز دیگر استحکام گذشته را ندارد و بخشی از پشتون‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که دفاع از طالبان به نام قوم می‌تواند در نهایت «هزینه‌ای تاریخی» بر دوش خود این قوم بگذارد.
او در ادامه، مواضع اخیر گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، را مهم دانسته و گفته است حکمتیار پس از سال‌ها رابطه پرپیچ‌وخم با طالبان، اکنون با ادبیاتی صریح‌تر در برابر این گروه موضع می‌گیرد و بر واگذاری قدرت به مردم، نمایندگی سیاسی و تغییر ساختار سیاسی تأکید می‌کند.
معنوی گفته است اهمیت این موضع در آن است که پناهگاه قومی طالبان نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. به باور او، تجربه حکمتیار در بسیج سیاسی و سازماندهی اجتماعی می‌تواند به او امکان دهد بخشی از جامعه‌ای را که طالبان سال‌ها مدعی نمایندگی آن بوده، دوباره مخاطب قرار دهد.
او در پایان پرسیده است که آیا پناهگاه قومی طالبان نیز مانند پناهگاه دینی این گروه ظرفیت خود را از دست خواهد داد یا خیر.
معنوی تأکید کرده است که طالبان نمی‌تواند برای همیشه پشت «دیوار دین و قوم» پنهان بماند و افغانستان به تغییر قواعد بازی سیاسی نیاز دارد.
گلبدین حکمتیار در روزهای اخیر به‌شدت از طالبان انتقاد کرده و گفته است که وضعیت افغانستان به‌زودی تغییر خواهد کرد. او از طالبان خواسته است قدرت را به مردم واگذار کند و زمینه برگزاری انتخابات، تشکیل شورای ملی و تدوین قانون اساسی را فراهم سازد.
مواضع اخیر حکمتیار در حالی مطرح می‌شود که او پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰، رابطه‌ای پرتنش و پیچیده با این گروه داشته است.
الجزیره روز جمعه ۱۷ میزان، گزارش داد که در یک حراج زمرد در دفتر مقام‌های محلی طالبان در پنجشیر، نزدیک به سه هزار قیراط زمرد فروخته شد. این بیست‌وسومین حراج از این نوع در سال جاری بود.
طبق این گزارش، بسیاری از خریداران از کابل و شماری نیز از خارج افغانستان آمده بودند. آنان پیش از آغاز حراج، قطعات زمرد را از نزدیک بررسی می‌کردند و برای سنجش کیفیت سنگ‌ها، نور تلفن همراه خود را از میان آنها عبور می‌دادند.
غلام مصطفی حبیبی، تاجر سنگ‌های قیمتی، به الجزیره گفت: «زمرد پنجشیر به‌دلیل کیفیت بسیار بالا در سراسر جهان خریداران زیادی دارد. به همین دلیل قیمت آن در مقایسه با زمردهای دیگر جهان بیشتر است.»
الجزیره می‌گوید ارزش زمرد فروخته‌شده تا اکنون در افغانستان نزدیک به ۴۰۰ میلیون افغانی، معادل ۶.۱۲ میلیون دالر، برآورد شده که در مقایسه با سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است.
محمد امان رضایی، مسئول بخش معادن در پنجشیر که بر فعالیت شماری از معادن کوچک نظارت می‌کند، می‌گوید اکنون بیش از ۱۵ هزار نفر در بخش معادن این ولایت کار می‌کنند.
طالبان می‌گوید از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، با ده‌ها سرمایه‌گذار، عمدتا از چین، روسیه و ایران، برای استخراج سنگ‌های قیمتی و دیگر مواد معدنی قرارداد بسته است.
براساس گزارش بانک جهانی، درآمدهای دولتی در ماه‌های اپریل و می نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۲۲ درصد افزایش یافته است. حراج معادن و منابعی مانند نفت و مواد معدنی قیمتی از عوامل این افزایش عنوان شده است.
با این حال، بخش استخراج سنگ‌های قیمتی افغانستان همچنان با کمبود سرمایه‌گذاری و تخصص بین‌المللی روبه‌رو است.
والی طالبان در پنجشیر، به الجزیره گفته است که پیشنهادهای مختلفی برای ایجاد یک بازار بین‌المللی برای مواد معدنی قیمتی افغانستان، به‌ویژه در کابل، مطرح شده است.
او گفت ماشین‌آلات پروسس می‌تواند وارد شود تا مواد معدنی پیش از صادرات به بازارهای جهان در افغانستان پروسس و معیاری شود.
افغانستان اینترنشنال پیشتر در گزارشی درباره استخراج و فروش زمرد پنجشیر دریافت که روند استخراج این سنگ قیمتی زیر نظارت مستقیم نیروهای طالبان انجام می‌شود و بیشتر عملیات استخراج در اختیار قراردادی‌هایی است که با طالبان ارتباط مستقیم دارند.
یک منبع آگاه گفته بود باشندگان محل بیشتر به‌عنوان کارگر استخدام می‌شوند و روزانه ۳۰۰ افغانی دریافت می‌کنند.
این منبع همچنین گفته بود کمتر از نیمی از زمرد استخراج‌شده به مزایده رسمی راه پیدا می‌کند و بخش باقی‌مانده از مسیرهای دیگر فروخته می‌شود. به گفته او، استخراج زمرد با وجود درآمد قابل توجه، تاثیر چشمگیری بر اقتصاد محلی پنجشیر نداشته است.
اعلام‌های رسمی طالبان معمولا فقط مقدار زمرد و مجموع قیمت فروش را منتشر می‌کند و جزئیات مربوط به قیمت پایه، روند رقابت میان خریداران و معیارهای تعیین قیمت به‌صورت منظم در دسترس عموم قرار نمی‌گیرد. همچنین نشانه روشنی از ارزیابی سنگ‌ها توسط کارشناسان مستقل یا لابراتوارهای معتبر پیش از فروش منتشر نشده است.
