عبدالروف ابراهیمی، رئیس پیشین پارلمان افغانستان، می‌گوید که زبان اوزبیکی و ترک‌تباران کشور، هم در دوره جمهوریت و هم زیر حاکمیت طالبان با «بی‌مهری» روبه‌رو بوده‌اند. او خواستار اختصاص بودجه مشخص برای رشد و گسترش این زبان شد.
ابراهیمی در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال از تبعیض و نابرابری در برابر زبان اوزبیکی انتقاد کرد. او همچنین تخریب تندیس امیر علی‌شیر نوایی، دانشمند و شاعر ترک‌تبار، را نکوهش کرد و آن را نشانه «خبث درونی» طالبان خواند.
رئیس پیشین پارلمان در ادامه از آغاز نشر نخستین برنامه اوزبیکی افغانستان اینترنشنال استقبال کرد و آن را «اقدامی تاریخی» برای بازتاب صدا و هویت اوزبیک‌های افغانستان دانست. او گفت که این رسانه با راه‌اندازی این برنامه، صدا و فرهنگ اوزبیک‌ها را بازتاب می‌دهد.
افغانستان اینترنشنال روز چهارشنبه، ۲۹ میزان هم‌زمان با روز ملی زبان اوزبیکی، نشر برنامه خود به این زبان را آغاز کرد.
«اوزبیک‌لر آوازی» به معنای «صدای اوزبیک‌ها»، از نخستین برنامه‌های این رسانه به زبان اوزبیکی است که چهارشنبه‌شب‌ها ساعت ۱۷:۳۰ به وقت کابل نشر می‌شود.
این برنامه به مسائل و روایت‌های مرتبط با زندگی اوزبیک‌های افغانستان می‌پردازد. معرفی چهره‌های تأثیرگذار، بازتاب میراث فرهنگی و بررسی مسائل کمتر دیده‌شده این جامعه از دیگر محورهای آن است.
به باور آصف درانی، این رویکرد می‌تواند با فراهم کردن فضای سیاسی بیشتر برای طالبان، اهرم فشار پاکستان بر این گروه را تضعیف کند.
به باور نماینده پیشین پاکستان در امور افغانستان، اگر هند روابط خود را با کابل گسترش دهد و روسیه نیز فضای سیاسی بیشتری برای طالبان فراهم کند، این گروه ممکن است تصور کند که گزینه‌های منطقه‌ای کافی برای مقابله با فشار پاکستان را در اختیار دارد.
او گفته است که چنین وضعیتی می‌تواند انگیزه طالبان را برای پاسخ‌گویی به نگرانی‌های امنیتی اسلام‌آباد کاهش دهد و اهمیت اولیه فارمت مسکو را نیز تضعیف کند.
آقای درانی در این مقاله با اشاره به نشست پنجم اکتوبر فارمت مسکو درباره افغانستان گفته است که این نشست بدون صدور بیانیه مشترک پایان یافت زیرا طالبان با عبارت‌های مربوط به تروریسم و تعهدات افغانستان در قبال کشورهای همسایه مخالفت کردند.
به گفته او این مخالفت قابل توجه است زیرا نگرانی درباره تروریسم برخاسته از خاک افغانستان پیش از این نیز در بیانیه‌های فارمت مسکو مطرح شده بود.
آصف درانی با اشاره به اظهارات سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، درباره اداره افغانستان از سوی طالبان گفته است که توصیف این گروه به‌عنوان «حکومت ملی» نشان‌دهنده تغییر رویکرد مسکو در قبال طالبان است.
سرگئی لاوروف در نشست مسکو از اقدامات طالبان در مبارزه با داعش و قاچاق مواد مخدر تمجید کرد.
او گفت طالبان تحت فشارهای خارجی و با منابع محدود، توانسته با گروه‌های تروریستی از جمله داعش مبارزه کند و صدها جنگجو را از بین برده است.
آصف درانی نوشت: روسیه نخستین کشوری است که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و اکنون پرسش اصلی این است که مسکو تا چه اندازه برای تقویت این رژیم آماده است.
این دیپلومات پیشین پاکستانی همچنین به افزایش حضور هند در کابل اشاره کرده و نوشته است که گسترش روابط دهلی نو با طالبان در کنار حمایت سیاسی فزاینده روسیه می‌تواند به افزایش مشروعیت بین‌المللی این گروه کمک کند.
او افزوده است که پاکستان بارها هند را به حمایت مالی از تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادی‌بخش بلوچستان متهم کرده است اما دهلی این اتهام‌ها را رد می‌کند.
آقای درانی در بخش دیگری از مقاله‌اش گفته است که روسیه از وضعیت امنیتی افغانستان و فعالیت گروه‌های مسلح در این کشور آگاهی دارد.
او می‌گوید با وجود گزارش‌های سازمان ملل درباره حضور و فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان، روسیه از این موضوع به‌عنوان اهرم فشار سیاسی بر طالبان در شورای امنیت استفاده نکرده است.
آصف درانی از تحریک طالبان پاکستان ارتش آزادی‌بخش بلوچستان داعش شاخه خراسان القاعده جنبش اسلامی اوزبیکستان و جنبش اسلامی ترکستان شرقی به‌عنوان گروه‌هایی نام برده است که حضور و فعالیت آن‌ها در افغانستان نگرانی‌های امنیتی منطقه را افزایش داده است.
به باور این دیپلومات پیشین پاکستانی، طالبان با وجود درخواست‌های مکرر اقداماتی را که اسلام‌آباد برای جلوگیری از استفاده تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان علیه پاکستان ضروری می‌داند، انجام نداده‌اند.
درانی در ادامه به نشست سه‌جانبه پاکستان چین و طالبان در کابل در آگست ۲۰۲۵ اشاره کرده و نوشته است که طالبان پیش از این نیز در برابر درج عبارت‌های مربوط به تروریسم و تعهدات امنیتی در بیانیه‌های مشترک مقاومت کرده‌اند.
به باور او، طالبان می‌خواهند از مزایای دیپلوماسی منطقه‌ای بهره‌مند شوند اما در برابر تعهدات سیاسی و امنیتی مشخص مقاومت می‌کنند.
آقای درانی نوشته که اگر طالبان همچنان از اقدام مؤثر علیه تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروه‌هایی که پاکستان را هدف قرار می‌دهند خودداری کنند اسلام‌آباد ناچار خواهد شد سیاست خود در قبال کابل را دوباره ارزیابی کند.
به باور او تغییر رویکرد روسیه می‌تواند موازنه منطقه‌ای پیرامون افغانستان را تغییر دهد و پاکستان را وادار سازد جایگاه خود را در فضای دیپلوماتیک رقابتی منطقه از نو بررسی کند.
آقای فایق این سخنان را در نشست کمیته سوم هشتاد‌ویکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل بیان کرد. او ادامه داد که دفاع از حقوق اساسی در افغانستان زیر حاکمیت طالبان، به بهای آزادی، امنیت و حتی جان فعالان تمام می‌شود.
سرپرست نمایندگی افغانستان افزود که طالبان فعالان مدنی، به‌ویژه زنان معترض را از طریق بازداشت‌های خودسرانه، ناپدیدسازی اجباری، شکنجه و اقدامات انتقام‌جویانه علیه اعضای خانواده‌های‌شان هدف قرار می‌دهند.
این نماینده افغانستان با اشاره به گزارش‌های ثبت‌شده تصریح کرد که زنان معترض و مدافعان حقوق بشر در توقیف طالبان از مواردی چون آزار جنسی، بدرفتاری و تهدید به خشونت جنسی پرده برداشته‌اند. او گفت طالبان از این ابزارها برای سرکوب مقاومت مسالمت‌آمیز، ارعاب جامعه و تحمیل سکوت بر مردم استفاده می‌کنند.
او تأکید کرد که دادخواهی برای آموزش دختران و مستندسازی جنایات، فعالان را با خطرات مرگبار روبه‌رو کرده است.
همچنین آقای فایق خواستار انجام تحقیقات بی‌طرفانه، حفاظت از قربانیان و پایان‌دادن به معافیت مجرمان از مجازات شد.
حمایت جهانی از مدافعان
سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل با استقبال از گنجانیده شدن موضوعاتی چون سلامت روان و جرم‌انگاری فعالیت‌های مدنی در گزارش سازمان ملل، گفت مدافعانی که در خفا یا در تبعید به سر می‌برند به کمک‌های فوری و عملی نیازمندند.
همچنین فایق از کشورهای عضو سازمان ملل خواست تا روند صدور پناهندگی، مسیرهای امن انتقال و حمایت‌های حقوقی و روانی را برای فعالان تسهیل کنند و به اصل ممنوعیت بازگرداندن اجباری پناهجویان متعهد بمانند.
او در پایان خاطرنشان ساخت که تعامل جامعه جهانی با طالبان نباید تحت هیچ شرایطی تعهدات مربوط به حفاظت از فعالان حقوق بشر و پاسخگو کردن ناقضان این حقوق را تضعیف یا متوقف کند.
پیش از این گزارش‌های متعددی از بازداشت و شکنجه‌های فعالان از جمله زنان در زندان‌های طالبان منتشر شده است. یوناما در آخرین گزارش نظارتی خود اعلام کرد که فعالان حقوق بشر در افغانستان بدون دسترسی به وکیل مدافع یا روند عادلانه قضایی، در بندهای انفرادی نگهداری می‌شوند.
طالبان در ماه‌های نخست پس از بازگشت به قدرت، تظاهرات خیابانی زنان را سرکوب و فعالان معترض را بازداشت کردند. با فروکش کردن اعتراضات، این گروه در ماه‌های اخیر بازداشت‌های خیابانی زنان و دختران را از سوی محتسبان امر به معروف به بهانه پوشش شدت بخشیده است.
یوناما پیشتر از ثبت بیش از ۱۶۰۰ مورد نقض حقوق بشر در بازداشتگاه‌های طالبان خبر داده بود و اکنون دست‌کم بین یک‌هزار تا یک‌هزار و ۸۲۵ زن در زندان‌های این گروه محبوس هستند
