مقامهای طالبان و جمهوری اسلامی درباره تسهیل تجارت و ترانزیت گفتوگو کردند
محمد ناصر آخند، وزیر مالیه طالبان و علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد جمهوری اسلامی درباره گسترش روابط تجاری و ترانزیتی گفتوگو کردند. طبق خبرنامه وزارت مالیه طالبان، دو طرف توافق کردند که گمرک اسلام قلعه از شنبه آینده فعالیتهای خود را بهگونه ۲۴ ساعته آغاز کند.
بر اساس این خبرنامه که چهارشنبه ۲۷ عقرب منتشر شده، وزیر اقتصاد جمهوری اسلامی از گسترش روابط اقتصادی و تجاری با اداره طالبان استقبال کرده است.
دو طرف در این نشست درباره اتصال سیستمهای گمرکی، افزایش تردد موترها در بنادر، حذف هزینههای اضافی در بنادر، جلوگیری از قاچاق اموال و توقف موترها در بنادر و همچنین ایجاد تسهیلات لازم برای صادرات افغانستان به ایران به توافق رسیدند.
پیشتر نیز ، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی با محمدناصر آخند دیدار کرد. وزارت مالیه طالبان در خبرنامهای نوشت در این دیدار درباره برگزاری نشست آینده کمیسیون اقتصادی همکاریهای دوجانبه، توسعه تأسیسات گمرک ابونصر فراهی و تسریع روند بازسازی این گذرگاه و فعالیت ۲۴ ساعته گمرکی در گذرگاهها گفتوگو شده است. این وزارت افزود که دو طرف همچنین درباره تسریع روند افزایش ظرفیت بندرهای دوغارون، ماهیرود و میلک توافق کردهاند.
بانک جهانی در تازهترین گزارش خود درباره وضعیت توسعه افغانستان اعلام کرد که کاهش درآمد، افت قدرت خرید و بحران رو به گسترش کمآبی فشار شدیدی بر خانوادهها در این کشور وارد کرده است. در گزارش همچنین آمده است که افزایش بهای مواد غذایی توان خرید خانوادهها را محدود کرده است.
بر اساس گزارش تازه بانک جهانی که به امنیت آبی توجه ویژهای دارد، اقتصاد افغانستان در سال ۲۰۲۶ عمدتا به پشتوانه برداشت خوب محصولات کشاورزی حدود ۳ درصد رشد خواهد کرد. با این حال، با توجه به رشد پیشبینیشده ۶.۶ درصدی جمعیت، تولید سرانه برای سومین سال متوالی کاهش یافته و افت ۳.۳ درصدی را تجربه میکند.
این گزارش نشان میدهد که کاهش روزهای کاری در کنار گرانی مواد غذایی، معیشت مردم را دشوار کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۶، روزهای کاری کارگران روزمزد ۱۴ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت و دستمزد هفتگی آنها ۲۷ درصد آرد گندم کمتری خریداری میکرد. همچنین با وجود بهبود برداشت محصولات کشاورزی، طبق طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی، حدود ۱۵.۹ میلیون نفر در ماههای سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ با ناامنی حاد غذایی روبهرو بودهاند.
در بخش مالی و تجاری، درآمدهای داخلی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به دلیل افزایش مالیاتهای داخلی و درآمدهای غیرمالیاتی (که کاهش تعرفههای گمرکی را جبران کرد) ۱۰.۲ درصد رشد داشت، اما سرمایهگذاری عمومی با هزینههای سرمایهای حدود ۱.۳ درصد تولید ناخالص داخلی همچنان پایین مانده است.
بانک جهانی همچنین اشاره کرده که با بسته ماندن مرز با پاکستان، حدود ۹۷ درصد از واردات افغانستان از طریق آسیای مرکزی و ایران انجام میشود و صادرات این کشور در بازه زمانی آپریل تا سپتامبر ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۵.۱ درصد کاهش یافته است.
بخش دیگری از گزارش درباره بحران آب هشدار داده که افغانستان از سال ۲۰۰۳ تاکنون سالانه حدود ۴.۹ میلیارد متر مکعب از ذخایر آب شیرین خود را از دست داده است. در کابل، برداشت از آبهای زیرزمینی تقریبا چهار برابر سریعتر از تغذیه طبیعی آنها انجام میشود و کمبود آب معیشت روستاییان را نیز به خطر انداخته است؛ به طوری که بخش کشاورزی ۴۶ درصد از اشتغال و ۹۵ درصد از مصرف آب را به خود اختصاص میدهد.
بانک جهانی رشد اقتصادی افغانستان را برای سالهای ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ به ترتیب ۳.۳ و ۳.۵ درصد پیشبینی کرده، اما تاکید دارد که حتی با این روند بهبود، تولید سرانه در سال ۲۰۲۸ همچنان حدود ۷ درصد پایینتر از سطح سال ۲۰۲۴ خواهد بود و عواملی چون برداشت ضعیف محصولات، اختلال بیشتر در مسیرهای تجاری، بازگشت گسترده مهاجران یا کاهش عمیقتر کمکها میتواند این چشمانداز را تضعیف کند.
این نهاد بینالمللی در پایان، ایجاد مسیرهای تجاری مطمئنتر، گسترش اشتغال در ولایتهای میزبان بازگشتکنندگان و احیای دسترسی زنان و دختران به آموزش و کار را اولویتهای اساسی برای بهبود سطح زندگی دانسته و خواستار احیای خدمات ضروری آب و فاضلاب، بازسازی سامانههای آبیاری و حفاظت از حوضههای آبریز و ذخایر آبهای زیرزمینی شده است.
مخالفان سیاسی و نظامی طالبان دعوت هبتالله آخندزاده برای بازگشت و مشارکت در قدرت را جدی نمیدانند.
یکی از چهرههای مخالف به افغانستان اینترنشنال گفت که رهبر طالبان بهشدت نگران است و مبارزه با این گروه تازه آغاز شده است.
به گفته آنان، افزایش نارضایتیها، فشارها و تقویت جبهههای مخالف، هبتالله را نگران کرده و منظور او از مشارکت، تقسیم قدرت نیست، بلکه گماشتن مخالفان بهعنوان مأمور در اداره طالبان است.
یاسین ضیا، رهبر جبهه آزادی به افغانستان اینترنشنال گفت که اظهارات هبتالله نتیجه مبارزه مسلحانه آنان علیه این گروه است.
آقای ضیا گفت که آنان به دنبال کرسی دولتی نیستند، زیرا در دولت پیشین در سمتهای مختلف دولتی کار کردند. او گفت که رهبر طالبان باید با تشکیل دولتی موافقت کند که مردم در آن حاکم بوده و از حقوق برابر برخوردار باشند.
دعوت هبتالله را جدی نمیدانم
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که اظهارات رهبر طالبان را جدی نمیداند.
او در پاسخ به این پرسش که دعوت هبتالله از مخالفان پس از پنج سال چه معنایی دارد، گفت: «دلیلش را نمیدانم، ولی موضوع را جدی نمیدانم.»
فضل احمد معنوی، وزیر پیشین عدلیه و عضو جبهه مقاومت ملی، نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که هبتالله بهدنبال مشارکت سیاسی با مخالفان نیست. او گفت: «او شریک نمیخواهد، مامور دولت میخواهد.»
به گفته معنوی، طالبان بهدلیل انحصار قدرت، با فشار فزاینده داخلی روبهرو شده است.
با تقسم کرسی مردم راضی نمیشود
همزمان، شاه محمود میاخیل، سرپرست وزارت دفاع حکومت پیشین گفت که کرسیهای دولتی حق مردماند، نه لطف و بخشش حاکمان.
آقای میاخیل در صفحه اکس خود اظهارات رهبر طالبان را «حرفهای هوایی» خوانده و گفته است که واگذاری مقامهای دولتی بخشش طالبان نیست که به هر کسی بخواهند آن را بدهند، زیرا مالک اصلی حکومت و نظام، مردماند، نه یک گروه محدود یا یک دیکتاتور.
به گفته میاخیل، تا زمانی که خلأ قانون اساسی وجود داشته باشد، مشارکت مردم در نظام از طریق تقسیم مقامهای دولتی تامینشدنی نیست، زیرا قانون اساسی چگونگی مشارکت مردم را تعیین میکند.
او افزوده است که طالبان فکر میکنند بیشتر شهروندان افغانستان با شیوه حکومتداری و دیدگاه این گروه مخالفاند و به همین دلیل خواهان مقامهای دولتی هستند و گویا با واگذاری این مقامها، مخالفتشان پایان مییابد. اما به گفته او، این برداشت درست نیست و مردم حقوق خود را در چارچوب قانون اساسی میخواهند.
میاخیل از طالبان خواسته است که برای ایجاد یک نظام قانونمند، مشروع و مردمسالار، از طریق گفتوگوهای بینالافغانی زمینه را فراهم کنند.
دعوت به رعیت شدن و اطاعت محض
داوود ناجی، رئیس دفتر سیاسی جبهه آزادی افغانستان، نیز در واکنش به سخنان هبتالله به افغانستان اینترنشنال گفت که این سخنرانی دعوت به مشارکت سیاسی نیست، بلکه دعوت به پذیرش موقعیت تابع در ساختار طالبان است.
او گفت: «کلیت سخنرانی را که دقت کنیم، دعوت به رعیت شدن بود و یا هم مامور شدن.»
ناجی افزود که در نظام طالبان، نظر و خواست مردم جایگاهی ندارد. به گفته او، نگرانی رهبر طالبان از نارضایتی مردم، تقویت جبهههای مخالف و اختلافات درونی این گروه در سراسر سخنرانی آشکار بود.
او گفت: «طالبان نگرانند؛ نگران از نارضایتی مردم، نگران از تقویت جبهات و نگران از اختلافات درونی خودشان. نگرانی در سراسر سخنرانیاش آشکار بود، اما راهحل ملا برای رفع نگرانی، اطاعت محض بود.»
نگرانی طالبان از بحرانهای داخلی و خارجی
حفیظ منصور، عضو جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود نیز معتقد است که اظهارات هبتالله از نگرانی او نسبت به وضعیت طالبان ناشی شده است.
او با اشاره به تحولات منطقهای گفت که اجماع منطقهای در حمایت از طالبان شکسته شده، روابط این گروه با پاکستان به بحران رسیده و اسلامآباد به حمایت نظامی و سیاسی از مخالفان طالبان روی آورده است.
منصور این تحولات را نشانه افزایش فشار بر طالبان دانست و گفت که هبتالله از گسترش تهدیدها علیه این گروه نگران شده است.
او همچنین گفت که جریانهای مخالف طالبان در روابط با کشورهای منطقه و جهان، اکنون در موقعیتی قرار گرفتهاند که طالبان چند سال پیش از به قدرت رسیدن در آن قرار داشتند.
منصور تاکید کرد که با توجه به این وضعیت، جریانهای سیاسی مخالف طالبان دلیلی برای پذیرفتن ماموریت در اداره هبتالله ندارند.
رهبر طالبان روز سهشنبه، ۲۶ عقرب برای نخستین بار بهگونه علنی از احتمال واگذاری کرسیهای حکومتی به مخالفان این گروه سخن گفت. او اعلام کرد که طالبان آماده است کرسیهای حکومتی را براساس اهلیت و شایستگی به افراد واگذار کند.
رهبر طالبان در سخنانی خطاب به مخالفان گفت که آنان را دشمن خود نمیداند و افزود که تنها یک دشمن دارد و آن «کفار» هستند.
هبتالله از مخالفان خواست به افغانستان بازگردند و در کشور خود زندگی کنند.
او گفت: «حکومت میخواهید، کرسی میخواهید؟ هرچه که میخواهید، همه اینها براساس اهلیت و استعداد داده میشود. اگر شما اهل باشید برایتان میدهیم. اگر کسی دیگر اهل باشد به او میدهیم.»
مقامهای طالبان در پنج سال گذشته، گفتوگو با مخالفان و تشکیل حکومت فراگیر را رد کردهاند. آنان از چهرههای مخالف خواستهاند که بهعنوان شهروندان عادی به کشور بازگردند و از دستورهای رهبر طالبان پیروی کنند.
استخبارات طالبان همچنین فعالیتهای حامد کرزی و عبدالله عبدالله، دو چهره برجسته سیاسی را در کابل محدود کرده و ارتباطات آنان را زیر نظر دارد. این در حالی است که کرزی بارها از طالبان حمایت کرده و عبدالله از اظهارنظر علنی درباره مسائل سیاسی خودداری کرده است.
یاسین ضیا، رهبر جبهه آزادی افغانستان در واکنش به دعوت رهبر طالبان از مخالفان برای بازگشت به کشور و مشارکت در قدرت گفت که این اظهارات نتیجه افزایش فشارهای نظامی مخالفان بر طالبان است.
او تأکید کرد که هدف مبارزه آنان دستیابی به قدرت و ثروت نیست، بلکه میخواهند مردم افغانستان بر سرنوشت خود حاکم باشند و از آزادی و حقوق برابر برخوردار شوند.
آقای ضیا روز سهشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان تازه متوجه شدهاند مخالفان این گروه تا آزادی کشور و پایان دادن به امارت طالبان از مبارزه و پیکار دستبردار نیستند. به گفته او، به همین دلیل رهبر طالبان از واگذاری کرسیهای حکومتی به مخالفان سخن گفته است.
رهبر جبهه آزادی گفت: «این اظهارات نتیجه جنگ ماست. تازه فهمیدهاند که پشتشان را رها نمیکنیم.»
او افزود که هبتالله مخالفان را با کسانی اشتباه گرفته است که برای گرفتن مقام و منافع مالی مبارزه میکنند.
ضیا گفت: «هبتالله ما را با چوکیخواهان و دالردوستان اشتباه گرفته است. ما برای تحکیم عدالت و بازگرداندن مالکیت مردم بر سرزمین و سرنوشتشان جنگ میکنیم؛ برای اینکه مردم افغانستان، اعم از زنان و مردان و با هر فکر و اندیشه سیاسی، بتوانند از حقوق مساوی و برابر برخوردار باشند، نه برای قدرت و ثروت.»
جنرال ضیا که در حکومت پیشین بهعنوان سرپرست وزارت دفاع، رئیس ستاد ارتش، معاون شورای امنیت ملی و معاون امنیت ملی و نیز والی تخار کار کرده است، میگوید طالبان قدرت را در افغانستان غصب کردهاند و پیش از هرگونه پیشنهادی به دیگران، باید آن را به مردم بازگردانند.
رهبر جبهه آزادی تاکید کرد که پیشنهادهای رهبر طالبان نمیتواند انگیزه مبارزه مخالفان را تغییر دهد و صحبتهای هبتالله را فریبکارانه توصیف کرد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، برای نخستین بار به مخالفان این گروه پیشنهاد کرده است که در اداره طالبان سهم بگیرند. او اما سپردن کرسی به مخالفان را به اهلیت و شایستگی آنان مشروط کرد. هبتالله گفت که مخالفان طالبان را دشمن خود نمیداند، زیرا او یک دشمن دارد و آن هم «کفار» هستند.
هبتالله روز سهشنبه، ۲۶ عقرب در دومین روز نشستی درباره فرمانهایش در دانشگاه کابل سخنرانی کرد. او از مخالفان خواست به افغانستان بازگردند و در کشور خود زندگی کنند.
هبتالله گفت: «حکومت میخواهید، کرسی میخواهید؟ هرچه که میخواهید، همه اینها براساس اهلیت و استعداد داده میشود. اگر شما اهل باشید برایتان میدهیم. اگر کسی دیگر اهل باشد به او میدهیم.»
او افزود سپردن کرسی به افراد نااهل، ظلم در برابر همه مردم است و تأکید کرد که در واگذاری مسئولیتها به استعداد و شایستگی افراد توجه خواهد کرد.
رهبر طالبان همچنین افزود که هیچکس در افغانستان جنگ نمیخواهد و از مخالفانی که برای جنگ آمادگی میگیرند خواست بهخاطر گرفتن کرسی دولتی نجنگند.
دیدهبان حقوق بشر هشدار داده است که تصمیم اخیر دادگاه کیفری بینالمللی برای مختومهکردن بخشی از پرونده تحقیقات درباره افغانستان، میتواند دسترسی قربانیان جنایتهای جنگی به عدالت را محدود کند.
این نهاد روز سهشنبه گفت که تصمیم دادگاه لاهه، روند پاسخگویی در قبال جنایتهای احتمالی نیروهای امریکایی، دولت پیشین افغانستان و دیگر طرفهای درگیر در جنگ را با مانع روبهرو میکند.
دادگاه کیفری بینالمللی روز ۲۱ عقرب پرونده بررسی جنایتهای احتمالی نیروهای امریکایی، دولت پیشین افغانستان، داعش و طالبان را پیش از اسد ۱۴۰۰ مختومه اعلام کرد. در حکم آمده است که دادستانی محکمه شواهد لازم را برای پیگیری پرونده فراهم نکرده است. با این حال، تحقیقات درباره جنایتهای طالبان پس از تسلط این گروه، از جمله دستگیری چهار مقام بلندپایه طالبان به علت نقض گسترده حقوق زنان، همچنان ادامه مییابد.
دفتر دادستانی دادگاه یک روز پس از این تصمیم، خواستار تجدیدنظر و توقف اجرای حکم مختومهشدن پرونده شد.
دیدهبان حقوق بشر میگوید که این نهاد و سازمانهای دیگر در جریان سالها تحقیق، جنایتهای جنگی و جنایت علیه بشریت از سوی طالبان، شاخه خراسان داعش، نیروهای حکومت پیشین افغانستان و نیروهای نظامی و سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) را مستند کردهاند.
لیز اونسون، مدیر بخش عدالت بینالمللی دیدهبان حقوق بشر، گفت قربانیان جنایتهای جدی بینالمللی در جریان جنگ طولانی افغانستان همواره با موانع زیادی برای دسترسی به عدالت روبهرو بودهاند.
او افزود که تصمیم قضات دادگاه کیفری بینالمللی، موانع پاسخگویی در آینده درباره جنایتهای نیروهای امریکایی و حکومت پیشین افغانستان را بیشتر میکند.
دادستانی دادگاه کیفری بینالمللی در درخواست خود برای آغاز تحقیقات در افغانستان در سال ۲۰۱۷، نیروهای نظامی امریکا و سازمان سیا را به شکنجه، رفتار ظالمانه، تحقیر کرامت انسانی، تجاوز جنسی و دیگر اشکال خشونت جنسی متهم کرده بود. در این درخواست آمده بود که این اقدامات بر اساس سیاستی انجام شدهاند که مقامهای امریکایی آن را تأیید کرده بودند.
در مورد نیروهای دولت پیشین افغانستان نیز اتهامهایی چون شکنجه، خشونت جنسی علیه بازداشتشدگان و غیرنظامیان، ناپدیدسازی اجباری و اعدامهای صحرایی مطرح شده بود.
طالبان به حمله به غیرنظامیان و تأسیسات ملکی، قتل، آزار و پیگرد افراد به دلایل سیاسی و جنسیتی و بهکارگیری کودکان در جنگ متهم است.
دیدهبان حقوق بشر گفته است که در طول جنگ ۲۰ ساله افغانستان، هیچیک از طرفهای درگیر برای رسیدگی به جنایتهای نیروهای خود و پاسخگو کردن عاملان آن، اراده جدی نشان ندادند.
منابع طالبان روز سهشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، برای حل اختلافات داخلی این گروه به کابل رفته و قرار است با سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، دیدار کند.
به گفته منابع، هدف اصلی این مهار اختلافات درونگروهی طالبان و نزدیککردن دیدگاه مقامهایی است که با برخی فرمانها و تصمیمهای هبتالله مخالفاند.
منابع آگاه طالبان در کابل روز سهشنبه، ۲۶ عقرب به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که هبتالله علاوه بر قیوم ذاکر، معاون وزارت دفاع طالبان با شماری دیگر از مقامهای این گروه نیز گفتوگو کرده است. محور این دیدارها کاهش اختلافات داخلی و مهار مخالفتها با تصمیمهای رهبر طالبان بوده است.
نگرانی هبتالله از اختلافات داخلی
رهبر طالبان روز سهشنبه در سخنرانی خود در دانشگاه کابل نیز درباره اختلافات و شکافهای احتمالی در داخل این گروه ابراز نگرانی کرد.
هبتالله آخندزاده در سخنانش چندین بار از واژههای «فتنه» و «اختلاف» استفاده کرد و دعا کرد که هیچ «مجاهدی» عامل فتنه نشود. او همچنین به مقامها و اعضای طالبان گفت که اطاعت از امیر «الزامی» است. طالبان به اعضای خود مجاهد میگوید.
ملاهبتالله تأکید کرد که سرپیچی از تصمیمهای رهبری و مخالفت با آنها، موجب تضعیف نظام میشود و اعضای طالبان باید از فرمانهایش اطاعت کنند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که اختلافنظرها درباره چگونگی اجرای فرمانهای رهبر طالبان و شیوه حکومتداری این گروه از مدتی به اینسو ادامه دارد.
رهبر طالبان تصمیمهای مهم را در قندهار و از طریق افراد نزدیک به خود اتخاذ و تنظیم کند. در نتیجه، صلاحیت وزیران و مقامهای مستقر در کابل تا حد زیادی به تصمیمهای رهبری طالبان در قندهار وابسته شده است.
پیشتر گروه سازمان ملل نیز در گزارشی به اختلافات میان طالبان قندهار و کابل اشاره کرده بود. بر اساس این گزارش، حلقه قندهار عمدتاً از متحدان مذهبی نزدیک به هبتالله و طرفداران سیاستهای او تشکیل شده، در حالی که شبکه حقانی و شماری از مقامهای مهم طالبان در کابل نفوذ دارند.
سیاستهای هبتالله درباره آموزش دختران و اشتغال زنان نیز از دیگر موضوعاتی است که در میان اعضای طالبان اختلاف ایجاد کرده است.
پاسخ غیرمستقیم هبتالله به انتقادهای حقانی
سراجالدین حقانی روز دوشنبه در سخنرانی خود در دانشگاه کابل از سختگیریهای طالبان انتقاد کرد و گفت بسیاری از مردم با سیاستهای هبتالله آخندزاده موافق نیستند.
حقانی همچنین تصریح کرد که اصرار بر دیدگاههای شخصی برای حل مشکلات حکومت، باعث میشود نظام به یک فرد وابسته شود. وزیر داخله طالبان همچنین از اعضای این گروه خواست بهجای توصیف و تمجید از هبتالله، مسئولیتهای خود را انجام دهند.
در واکنش تلویحی به این اظهارات، هبتالله در سخنرانی خود از فرمانهایش دفاع کرد و گفت قوانینی که تحت رهبری او اجرا میشوند، دیدگاههای شخصیاش نیستند، بلکه از فقه اسلامی گرفته شدهاند.