سخنرانی وزیر پاکستانی در دهلی ستایش هندیها را برانگیخت
در نخستین نشست گفتوگوی تمدنهای سازمان همکاری شانگهای در دهلینو، سخنرانی ادبی مصدق ملک، وزیر اقلیم و حفاظت از محیط زیست پاکستان به زبان اردو با استقبال گستردهای در هند روبهرو شد. این نخستین سفر یک وزیر پاکستانی به هند در سه سال گذشته است.
آقای ملک این روز شنبه، اول عقرب در سخنرانی خود گفت که برایش ناآشنا به نظر میرسد در چند کیلومتری آرامگاه میرزا اسداللهخان غالب بنشیند و به زبان انگلیسی صحبت کند؛ از همین رو، ترجیح میدهد سخنانش را به اردو، زبان مشترک دو کشور بیان کند.
او در سخنرانی خود دهلی، لکهنو و لاهور را از مراکز مهم تاریخ ادبیات، شعر و فرهنگ مشترک دو کشور دانست و تأکید کرد که این مشترکات فرهنگی ریشههای عمیقی در میان مردم منطقه دارند. سخنان مصدق ملک و احترام او به شهر میرزا غالب، توجه ویژه شهروندان و نویسندگان هندی را در شبکههای اجتماعی جلب کرد.
غزاله وهاب، نویسنده و خبرنگار هندی، شیوه بیان و لحن سخنان او را ستود و این سخنرانی را «دیپلماسی غالب» نامید. او نوشت اختلافهای سیاسی نمیتوانند افتخارات مشترک دو کشور در عرصه ادبیات و زبان را از بین ببرند و پاکستان برای این نشست نماینده بسیار مناسبی انتخاب کرده است.
شماری دیگر از کاربران هندی نیز سخنرانی ادبی و صمیمانه این وزیر پاکستانی در دهلی را یادآور پیوندهای فرهنگیای دانستند که فراتر از اختلافهای سیاسی، میان دو کشور وجود دارند.
این کاربران شیوه سخنرانی او را نمونهای مثبت از پیوند زبانی میان مردم دو کشور خواندند و از سخنانش در زادگاه مرزا غالب قدردانی کردند.
نخستین نشست گفتوگوی تمدنهای سازمان همکاری شانگهای از ۲۹ عقرب تا اول قوس در دهلینو برگزار شد.
روابط هند و پاکستان از زمان استقلال دو کشور در سال ۱۹۴۷، بهویژه بر سر مسئله کشمیر، پرتنش بوده است. دو کشور تاکنون چندین جنگ و درگیری نظامی داشتهاند و اختلافهای سیاسی و امنیتی میان دهلینو و اسلامآباد همچنان ادامه دارد.
دونالد ترامپ تا آخرین لحظات برای دیدار با کیم جونگ اون، رهبر کوریای شمالی، در جریان سفرش به چین تلاش کرد، اما نتوانست او را ببیند.
والاستریت ژورنال روز یکشنبه، اول قوس، گزارش داد که کیم برای دیدار شروطی را مطرح کرد که واشنگتن نمیتوانست آنها را بپذیرد.
بر اساس این گزارش، دولت ترامپ از سال گذشته برای برقراری تماس با رهبر کوریای شمالی تلاش کرده است. ترامپ از طریق شبکههای تلفنی و کانالهای ارتباطی موجود کوشید با کیم تماس بگیرد، اما پاسخی دریافت نکرد.
پس از آن، ترامپ نامهای برای رهبر کوریای شمالی نوشت، اما رساندن آن به دست کیم نیز دشوار بود. مقامهای کاخ سفید در نهایت در برابر نمایندگی کوریای شمالی در سازمان ملل در نیویارک منتظر ماندند تا نامه را به یک دیپلومات این کشور تحویل دهند. به نوشته والاستریت ژورنال، آن دیپلومات در نشست سازمان ملل، نامه را در حالی که باز نشده بود، مقابل نماینده امریکا گذاشت.
این روزنامه به نقل از افرادی که از گفتوگوها آگاهی دارند، گزارش داده است که دو طرف تا آخرین لحظات احتمال دیدار حضوری ترامپ و کیم را بررسی کردند، اما شروطی که رهبر کوریای شمالی مطرح کرد، مانع پیشرفت این تلاشها شد. با این حال جزئیات دقیق این شروط منتشر نشده است.
در همین حال، مقامهای امریکایی چند پیشنهاد را برای فراهم کردن زمینه دیدار دو رهبر بررسی کرده بودند. از جمله این پیشنهادها، اعلام رسمی پایان جنگ هر دو کوریا و صدور بیانیهای درباره برنامه هستهای کوریای شمالی بود؛ بیانیهای که پیونگیانگ را رسماً بهعنوان یک کشور دارای سلاح هستهای به رسمیت نمیشناخت، اما خواستار برچیدن برنامه هستهای آن نیز نمیشد.
بر اساس این پیشنهادها، امریکا در مقابل از این کشور میخواست آزمایشهای هستهای و موشکی خود را محدود کند. ایجاد دفترهای ارتباطی میان دو کشور بهعنوان گامی برای برقراری روابط دیپلوماتیک رسمی نیز از گزینههای مورد بررسی بود.
با این حال، اختلاف اصلی دو طرف بر سر جایگاه هستهای کوریای شمالی باقی مانده است. کیم خواستار بهرسمیتشناختن برنامه هستهای کشورش از سوی واشنگتن است، در حالی که امریکا همچنان بر موضع خلع سلاح هستهای پیونگیانگ تأکید دارد.
کیم جونگ اون در ۷ حوت ۱۴۰۴ گفته بود که اگر امریکا برنامه هستهای کوریای شمالی را به رسمیت بشناسد، دو کشور میتوانند در صلح همزیستی کنند؛ در غیر آن، به گفته او، با «رویارویی ابدی» روبهرو خواهند بود.
از زمان آخرین دیدار ترامپ و کیم در سال ۱۳۹۸، توانایی هستهای کوریای شمالی نیز افزایش یافته است. برآوردها نشان میدهد که شمار کلاهکهای هستهای این کشور از حدود ۲۰ تا ۳۰ کلاهک در آن زمان، به نزدیک ۶۰ کلاهک رسیده است. پیونگیانگ همچنین موشکهای بالستیک قارهپیمای سوخت جامد توسعه داده که قادر به رسیدن به خاک اصلی امریکا هستند.
با وجود گزارش والاستریت ژورنال درباره تلاش برای ترتیب دیدار، یک مقام دولت ترامپ انجام چنین تلاشهایی را رد کرده است. کاخ سفید نیز اعلام کرده که موضع امریکا درباره خلع سلاح هستهای کوریای شمالی تغییر نکرده است.
دیدارهای ترامپ و کیم
ترامپ و کیم جونگ اون در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ سه بار با یکدیگر دیدار کردند. نخستین دیدار آنان در ۲۲ جوزای ۱۳۹۷ در سنگاپور برگزار شد. دو رهبر در این نشست درباره خلع سلاح هستهای شبهجزیره کوریا و بهبود روابط دو کشور گفتوگو کردند.
دومین دیدار در ۸ و ۹ حوت ۱۳۹۷ در هانوی، پایتخت ویتنام، برگزار شد، اما دو طرف بدون دستیابی به توافق به گفتوگوها پایان دادند. سومین دیدار آنان در ۹ سرطان ۱۳۹۸ در منطقه غیرنظامی میان دو کوریا انجام شد. ترامپ در این دیدار از خط مرزی عبور کرد و وارد خاک کره شمالی شد.
با وجود این دیدارها و تلاشهای دیپلوماتیک، دو کشور به توافقی برای پایان دادن به برنامه هستهای کوریای شمالی دست نیافتند و پس از دیدار سال ۱۳۹۸، تماس مستقیم دیگری میان دو رهبر صورت نگرفت.
یک کشتی باری روسیه که با نهادهای نظامی این کشور ارتباط دارد، روز شنبه در آبهای بینالمللی خلیج فنلند هدف حمله پهپادی قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد. به گفته مقامهای فنلند، «احتمال دارد اوکراین پشت این حمله باشد.»
ارتش فنلاند اعلام کرد که این کشتی با نام «اسپارتا ۲» در مسیر منطقه برونبوم کالینینگراد روسیه بوده و در غرب جزیره روسی گوگلند در شرق خلیج فنلند هدف قرار گرفته است. به گفته مقامهای فنلندی، این شناور پس از حمله به سمت آبهای فنلند رانده شد و تمامی ۱۶ خدمه آن از طریق قایقهای نجات به یک کشتی روسی دیگر منتقل شدند.
آکی مائوری هوتینن، سخنگوی نیروهای مسلح فنلند، در یک نشست خبری با اشاره به نقش احتمالی اوکراین در این حمله، افزود که هنوز مشخص نیست چرا این کشتی هدف قرار گرفته است.
به گفته مقامهای هلسینکی، آتشسوزی در این کشتی تا اواخر شامگاه شنبه ادامه داشت و نیروهای فنلند عملیات نجات و مهار را هدایت میکنند، هرچند ممکن است کشتیهای روسی در نهایت لاشه آن را به کشورشان منتقل کنند.
استونی نیز یک کشتی نیروی دریایی خود را برای کمک به عملیات اطفای حریق و جلوگیری از آلودگی زیستمحیطی به منطقه اعزام کرده است.
همزمان، پتری اورپو، نخستوزیر فنلند، در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «جنگ در حال سرریز شدن به مناطق همجوار ماست. مقامهای فنلندی در حال مدیریت وضعیت در خلیج فنلند هستند؛ جایی که یک حمله پهپادی به یک کشتی تجاری روسیه اصابت کرده است. اوکراین حق دارد در برابر متجاوز بجنگد.»
وزیر دفاع سویدن نیز اعلام کرد که جنگندههای این کشور تحت فرماندهی فنلند برای حفاظت از تمامیت ارضی فنلند و ناتو پس از این رویداد به پرواز درآمدند. از سوی دیگر، فرمانده گارد ساحلی خلیج فنلند گزارش داد که یک بالگرد روسیه در جریان عملیات نجات، مظنون به نقض کوتاهمدت حریم هوایی فنلند بوده است.
بر اساس دادههای وزارت خزانهداری امریکا، کشتی ۱۲۱ متری اسپارتا ۲، تحت تحریمهای واشنگتن قرار دارد و متعلق به شرکت کشتیرانی اوبورونلوگیستیکااست؛ شرکتی که خدمات لجستیکی برای وزارت دفاع روسیه ارائه میدهد. ایلیا ایلین، فرمانده گارد مرزی فنلند، گفت که اگرچه هنوز اطلاعات قطعی درباره محموله کشتی وجود ندارد، اما «نمیتوان وجود تجهیزات نظامی در آن را رد کرد».
در همین حال، الکساندر دروزدنکو، فرماندار منطقه لنینگراد روسیه، در تلگرام تایید کرد که این کشتی باری در فاصله حدود سه مایل دریایی از مرز روسیه هدف دو پهپاد قرار گرفته است. او در ابتدا مدعی شده بود که اوضاع در کشتی تحت کنترول است و نیازی به تخلیه خدمه نیست، اما مقامهای فنلندی بعدا تخلیه کامل خدمه و آتشسوزی شدید در کشتی را تایید کردند. دروزدنکو همچنین افزود که پدافند هوایی روسیه شب گذشته ۸۰ پهپاد را بر فراز منطقه لنینگراد سرنگون کرده است.
من از نسلی هستم که با جیتیای بزرگ شد. نسلی که هنوز خیابانهای وایسسیتی، موسیقی رادیوهای موترو نخستین تجربه رانندگی بیهدف در یک شهر مجازی را به خاطر دارد.
با اینکه هر روز با خبر و سیاست درگیر هستیم اما در تمام این سالها برای ما جیتیای فقط یک بازی کامپیوتری نبود. تجربه نوعی آزادی بود که شاید در دنیای واقعی هرگز نداشتیم. میتوانستیم ساعتها در خیابانها پرسه بزنیم، بدون آنکه ماموریتی انجام دهیم یا حتی مقصدی داشته باشیم.
حالا ۱۳ سال از انتشار جیتیای ۵ گذشته و نسخه ششم از راه میرسد. در این ۱۳ سال، بسیاری از ما بزرگتر شدیم، ازدواج کردیم، صاحب فرزند شدیم، شغل عوض کردیم و زندگیهایمان تغییر کرد. اما هنوز منتظریم دوباره وارد شهری شویم که اساسا وجود خارجی ندارد.
شاید همین، نخستین تناقض فلسفی جیتیای باشد. ما برای بازگشت به جایی دلتنگ شدهایم که هرگز واقعا در آن زندگی نکردهایم. هرچقدر در این سالها مهاجرت کردیم، زندگی ساختیم اما باز هم آن شهر با تمام جزئیاتش یک دلتنگی بود.
چرا یک بازی تا این اندازه مهم شده است؟
جیتیای از همان ابتدا چیزی فراتر از سرگرمی بود. راکاستار موفق شد یک شبیهسازی طنزآمیز از جامعه مدرن بسازد؛ جهانی پر از سیاستمداران فاسد، رسانههای فرصتطلب، سرمایهداری افسارگسیخته، مصرفگرایی و انسانهایی که برای رسیدن به رویای موفقیت، گاهی خودشان را نابود میکنند.
در واقع جیتیای فقط یک بازی درباره جرم و جنایت نیست؛ هجویهای از جامعهای است که در آن تقریبا همهچیز، حتی آزادی، به کالا تبدیل شده است.
و تناقض جالب اینجاست که ما برای فرار از همین جهان واقعی، وارد نسخه اغراقشده و مجازی آن میشویم.
در واقع جیتیای یکی از نشانههای تغییر مفهوم سرگرمی در زندگی انسان معاصر است. روزگاری بازی وسیلهای برای گذراندن اوقات فراغت بود. امروز برای میلیونها نفر، به فضایی برای ساختن هویت دوم، معاشرت، تجربه قدرت، کسب درآمد و حتی نوعی زندگی موازی تبدیل شده است.
در جیتیای آنلاین، آدمها شغل انتخاب میکنند، کسبوکار راه میاندازند، دوست پیدا میکنند و در نقشهایی زندگی میکنند که شاید در جهان واقعی هرگز امکان تجربه آنها را نداشته باشند.
انگار انسان مدرن دیگر به یک زندگی رضایت نمیدهد و میخواهد امکان زیستن چند زندگی متفاوت را داشته باشد.
اما انتشار جیتیای ۶ پدیده عجیبتری را هم آشکار کرده است.
شرکتهایی برای کارکنانشان مرخصی در نظر گرفتهاند، گزارشهایی از تغییر برنامه امتحانها منتشر شده و گیمرهای آماتور و حرفهای بسیاری برنامه زندگی خود را با زمان انتشار بازی هماهنگ کردهاند.
این اتفاق را نباید صرفا به حساب هیجان گیمرها گذاشت. ما با پدیدهای اجتماعی روبهرو هستیم که نشان میدهد فرهنگ دیجیتال چگونه حتی بر نظم کار، آموزش و زندگی روزمره اثر میگذارد.
زمانی تعطیلات با مناسبتهای مذهبی، ملی یا رویدادهای بزرگ ورزشی تعریف میشد. حالا یک محصول فرهنگی دیجیتال نیز میتواند به رویدادی جمعی تبدیل شود که میلیونها نفر تقویم زندگی خود را با آن تنظیم کنند.
جیتیای حتی در شکلگیری بعضی پدیدههای امروز نقش داشته است. از جهانهای باز و زندگی مجازی گرفته تا استریم، نقشآفرینی آنلاین و اقتصاد تولید محتوای بازی. برای نسل تازه، تماشای کسی که جیتیای بازی میکند، گاهی به اندازه بازی کردن جذاب است.
این شاید یکی از تغییرات بنیادین فرهنگ معاصر باشد. انسانها دیگر فقط تجربه نمیکنند؛ تجربه دیگران را نیز به بخشی از سرگرمی خود تبدیل کردهاند.
البته عظمت جیتیای فقط فرهنگی نیست. نسخه ششم بیش از ۲۳۰ میلیون نسخه به شکل پیش فروش به بازار عرضه کرده و تنها در سه روز نخست انتشار، به فروش یک میلیارد دلاری رسیده است. البته در مقابل هزینه ساخت بیش از دو میلیارد دلاری آن هنوز فقط نیمی از مسیر را رفته اما انتظار میرود بهزودی وارد مرحله سودآوری شود.
اعدادی که نشان میدهند صنعت بازی دیگر حاشیهای بر سینما و موسیقی نیست، بلکه یکی از قدرتهای اصلی اقتصاد سرگرمی جهان است.
با این همه، برای من جذابترین بخش جیتیای ۶ بازگشت به وایسسیتی است.
بازگشت به همان شهری که سالها پیش ساعتها در خیابانهایش رانندگی میکردیم، موسیقی گوش میدادیم و بیآنکه متوجه گذر زمان باشیم، از جهان واقعی فاصله میگرفتیم.
اما این بار یک تفاوت اساسی وجود دارد.
آن روزها برای کشف جهان به جیتیای پناه میبردیم. امروز شاید برای فرار از جهانی که بیش از اندازه شناختهایم، دوباره به آن بازگردیم.
و این تفاوت کوچکی نیست.
جیتیای ۶ شاید از نظر فناوری، گرافیک و روایت یک جهش بزرگ باشد، اما برای نسل من، مهمترین اتفاق آن در هیچکدام از اینها خلاصه نمیشود.
ما منتظر فرصتی هستیم که برای چند ساعت دوباره همان نوجوان یا جوانی شویم که هیچ نگرانی مهمتری از فرار کردن از دست پولیس در خیابانهای وایسسیتی نداشت.
شاید این همان چیزی باشد که از آن بهعنوان حسرت بازگشت به گذشته یاد میکنند؛ تلاشی برای بازیابی زمانی که دیگر وجود ندارد.
در دنیای واقعی، زندگی دائما از ما میخواهد به جایی برسیم، موفق شویم و چیزی به دست بیاوریم. اما در جیتیای، گاهی تمام لذت زندگی در این است که هیچ مقصدی نداشته باشیم.
۱۳ سال گذشته است. ما بزرگتر شدهایم، دنیا تغییر کرده و شاید حتی دیگر آن آدمهای سابق نباشیم.
اما احتمالا کافی است سوار نخستین ماشین شویم، رادیو را روشن کنیم و در خیابانهای وایسسیتی به راه بیفتیم تا بفهمیم بعضی خاطرات، حتی اگر در جهانی مجازی ساخته شده باشند، کاملا واقعیاند.
شاید ما ۱۳ سال منتظر جیتیای ۶ نبودهایم؛ منتظر فرصتی بودهایم که دوباره خودمان را در گذشته پیدا کنیم.
سیامین دوره جشنواره جهانی فیلم تالین (شبهای تاریک) که از بزرگترین جشنوارههای سینمایی اروپاست، در بخش مسابقه میزبان فیلم مستقلی است از سینماگران ایرانی در غربت: «فقط میخوام با مامانم حرف بزنم» ساخته محسن ربیعی و بازی ریحانه پارسا.
فیلم داستان یک روز از زندگی دختر ایرانی مهاجری است که در ترکیه زندگی میکند و امکان بازگشت به ایران را ندارد.
او که در فیلم هم ریحانه پارسا نام دارد و بازیگر است، در حال رفتن به یک جلسه کاری مهم برای بازی در یک پروژه بزرگ نتفلیکس است اما در راه، خبر جنگ میرسد و ریحانه در ویدئوهای مختلف در شبکههای اجتماعی از حمله به نزدیکی خانهشان در تهران - جایی که مادرش زندگی میکند- باخبر میشود. در حالی که با قطع شدن اینترنت امکان تماس با مادرش را ندارد و تلاشهای مستمر او برای تماس با مادرش بیحاصل میماند.
فیلم ساختار سادهای دارد که بر اساس یک تجربه خلق شده: سینمای کمخرجی که حول و حوش یک بازیگر و در فضاهای محدود و با گروه بسیار کوچک فیلمبرداری شکل میگیرد و قرار است تماشاگر را به تجربه متفاوتی دعوت کند: همراه شدن با یک دختر تنها در جاده که در قبال وقایع اطرافش دستش به جایی نمیرسد و تنها از طریق تلفن از وقایع اطلاع پیدا میکند و در اوج نگرانی و اضطراب زندگی شخصی و حرفهایاش با هم آمیخته میشود.
اینجا زندگی شخصی و حرفهای ریحانه پارسا که پس از شش سال به سینما بازگشته، با فضای فیلم یکی میشود و فیلم اساسا به اثری درباره او بدل میشود که گویی یک روز از زندگی پرتنشاش را به عنوان یک مهاجر در ترکیه ثبت میکند؛ روزی که خودبهخود بار یک زندگی، گذشته، وقایع سیاسی و اجتماعی و جنگ و تبعید را در دل خود دارد و این در دل دیالوگهای او با دوست ترکیهایاش هم عیان میشود، جایی که در حین دعوای تلفنی ریحانه تاکید داد که همه این مصائب و مشکلات بخشی از «ایرانیبودن» است.
در نتیجه این ایرانی بودن با پیگیری مستمر اخبار در شبکههای اجتماعی و حتی مرور وقایع اخیر ایران همراه است، جایی که ریحانه با عدم موفقیت در تماس با مادرش، به گوشه دریا پناه میبرد و بعد در موترش به تماشای کلیپهایی مینشیند که چند ماه پر تعلیق ایران امروز را روایت میکنند: دقایقی که شاید طولانی به نظر برسد اما فیلمساز عامدانه برای تماشاگری که جزئیات وقایع را نمیداند، همه چیز را با همین کلیپها خلاصه میکند: از کشتار دی ماه و عزاداری با رقص برای جانباختگان اعتراضات تا آغاز جنگ.
ریحانه پارسا در صحنهای از فیلم «فقط میخوام با مامانم حرف بزنم»
فیلم اساسا گسترش طولی ندارد و به تمامی در عرض گسترش پیدا میکند: اتفاق خاصی نمیافتد و فیلمساز تنها برشهایی از زندگی روزمره را روایت میکند که حالا این روز با وقایع بیرونی سهمگینی همراه شده که جدای از زندگی هر روزه با ترسها و اضطرابهایش نیست.
همه چیز در کلوزآپ رخ میدهد و فیلمساز از تماشاگر میخواهد که با نماهای نزدیک صورت و دستهای بازیگر، در تب و تاب درونی او شریک شود.
فیلمهای جادهای از این نوع معمولا به نماهای بلند پناه میبرند، اینجا اما با نماهای کوتاهی روبهرو هستیم که بهطور مرتب از زاویهای به زاویهای دیگر قطع میشود.
نبود قصه میتواند تماشاگر عام را به سرعت خسته کند، اما به نظر نمیرسد که سازندگان علاقه خاصی به جذب تماشاگر انبوه داشته باشند و از ابتدا مشخص است که این فرم و شیوه روایت تماشاگر عادی را جذب نخواهد کرد.
با این حال فیلمساز این جسارت را به خرج میدهد تا به تجربه متفاوتی دست بزند که شبیه دیگر تجربههای فیلمسازان ایرانی در غربت نیست.
هر چند تدوین فیلم در نیم ساعت اول، به نوعی تکرار میرسد که تماشاگر حرفهای را هم خسته میکند، اما با جلو رفتن فیلم این مشکل کمتر حس میشود و تماشاگر باحوصلهتر میتواند به تماشای بازیگری بنشیند که قرار است تک نفره جهان تصاویر فیلم را پیش ببرد.
فیلم در این راه بهتمامی موفق نیست و بهویژه نماهای اضافهای دارد که میتوانند به راحتی حذف شوند و ریتم روانتری را نصیب فیلم کنند، اما در مجموع پیشنهاد جالب و متفاوتی است برای فیلمسازی کم خرج با امکانات بسیار محدود و تلاش برای خلاقیت از طریق محدودیت که میتواند بهعنوان یک راه میانبر در جهان پرآشوب صنعت سینما مورد استقبال فیلمسازان ایرانی در غربت قرار بگیرد.
استفاده از هوش مصنوعی در میان اخترشناسان آماتور برای یافتن سیارههای خارج از منظومه شمسی رو به افزایش است، هرچند یافتههای این کاوشها از نظر اعتبار علمی یکسان نیستند.
وبسایت نیچر گزارش داد افراد علاقهمند به اخترشناسی دهههاست به کمک ابزارهایی که ناسا و پژوهشگران در دسترس عموم گذاشتهاند، به جستوجوی سیارهها میپردازند.
اکنون مدلهای هوش مصنوعی میتوانند این ابزارها را در اینترنت پیدا کنند و با آنها حجم بزرگی از دادههای رصدی را مورد بررسی قرار دهند.
با این حال، میشل کونیموتو، پژوهشگر سیارههای فراخورشیدی در دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا، هشدار داد برخی از جویندگان سیارهها با نحوه کار این ابزارها آشنایی کافی ندارند و نمیتوانند اعتبار یافتههایشان را بسنجند.
دو سرنخ در نور یک ستاره
پاول رابتسویچ، متخصص هوش مصنوعی در اسپانیا که آموزش رسمی اخترشناسی ندیده است، در ماه سپتامبر از «کلود کد»، ابزار برنامهنویسی شرکت آنتروپیک، خواست دادههای بیش از ۱۲۰ هزار ستاره را بررسی کند.
ماهواره «تِس» ناسا این ستارهها را در اواخر ۲۰۲۵ و اپریل ۲۰۲۶ رصد کرده بود.
رابتسویچ از کلود خواست در دادههای تلسکوپ به دنبال ستارههایی بگردد که در فواصل منظم اندکی کمنور میشوند.
کمنور شدن دورهای یک ستاره میتواند نشانه گردش سیارهای به دور آن باشد. هر بار که سیاره از میان ستاره و ناظر میگذرد، بخش کوچکی از نور ستاره به ناظر نمیرسد.
حدود دو هفته بعد، کلود در نور ستارهای در فاصله ۱۱۶ سال نوری از زمین به دو الگوی جداگانه رسید. در یکی از این چرخهها، ستاره تقریبا هر سه روز یکبار کمنور میشد و در دیگری، هر ۱۱ روز یکبار.
این دو چرخه میتوانست نشانه گردش دو سیاره به دور همان ستاره باشد. در این صورت، سیارهای که به ستاره نزدیکتر است، مدارش را در زمان کوتاهتری طی میکند.
از بایگانی تِس تا رصدهای تازه
رابتسویچ از کلود خواست دادههای قدیمیتر تِس را نیز بررسی کند. هر دو الگو در رصدهای سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ هم دیده میشدند.
کلود سپس به راهنمایی رابتسویچ این نشانهها را با الگوریتمی سنجید که کونیموتو برای شناسایی سیارهها نوشته و در دسترس عموم گذاشته بود.
رابتسویچ ۲۵ سپتامبر یافتههایش را در پایگاه «زنودو» منتشر کرد. مقاله او هنوز داوری علمی نشده است.
اخترشناسان پروژه تِس پس از بررسی مستقل این نشانهها، هر دو مورد را به فهرست رسمی سیارههای احتمالی این پروژه افزودند.
کونیموتو نیز اوایل سال جاری همین نشانهها را یافته بود، اما هنوز نتایج کارش را منتشر نکرده است.
انتظار میرود رصدهای تکمیلی تا دسامبر یا جنوری روشن کند که آیا گذر دو سیاره باعث کمنور شدن دورهای این ستاره میشود یا خیر.
تردید درباره یک یافته دیگر
در ماه اکتبر، نویسندهای در یک مقاله ۲۱ صفحهای در پایگاه arXiv، یک سیاره فراخورشیدی احتمالی را معرفی کرد.
او در توضیح نقش هوش مصنوعی در پژوهش خود نوشت: «نویسنده تحلیلها را بهطور مستقل مورد بررسی قرار نداده و تخصص لازم را برای تایید تکتک جزییات فنی ندارد.»
آدینا فاینستاین، اخترشناس رصدی دانشگاه ایالتی میشیگان، گفت این بسیار نگرانکننده است که نویسنده مقالهای را منتشر کرده که خود نمیتوانسته درستی یافتهاش را بسنجد.
او افزود: «از مشارکت مردم استقبال میکنیم و خوشحال میشویم که شهروندان با شور و شوق به پژوهش علمی میپردازند. در عین حال، میخواهیم مطمئن شویم که از این ابزارها درست استفاده میکنند.»
مدیران arXiv آخرین نسخه مقاله را بهدلیل ناسازگاری با معیارهای این پایگاه برای استفاده از هوش مصنوعی مولد حذف کردند.
کونیموتو از صراحت نویسنده درباره محدودیت دانش خود استقبال کرد و گفت هر جا شیوه تحلیل دادهها برای جویندگان سیارهها روشن نیست، باید از متخصصان کمک بگیرند.