روزنامه واشنگتنپست در گزارشی میگوید که تولید ماده مخدر متامفتامین، معروف به «شیشه»، به شکل سرسامآوری در افغانستان افزایش یافته و هر ماه کارخانههای بیشتر تولید آن ایجاد میشود. کارشناسان هشدار میدهند که با این روند، افغانستان به مرکز تولید شیشه در جهان تبدیل خواهد شد.
تولید شیشه پس از آن رونق گرفته که قاچاقچیان مواد مخدر یک گیاه بومی به نام «اِفِدرا» را کشف کردند.این گیاه که در میان قاچاقبران مواد مخدر در افغانستان به نام «اومان» شناخته میشود، به صورت وحشی رشد میکند و مهمترین عنصر در تولید کریستال یا شیشه است.
این روزنامه با یکی از عمدهفروشان مواد مخدر به نام عبدالودود گفتگو کرده است که در دکانش در ولسوالی بکواه ولایت فراه به صورت آزادانه شیشه را میفروشد. عبدالودود خریطههای نیمکیلویی شیشه را که در بازارهای اروپا تا دهها هزار دالر قیمت دارد، در بدل ۲۵۰ دالر امریکایی میفروشد.
او که ترجیح میدهد تنها با نام اولش یاد شود، به واشنگتنپست میگوید: «هر سال فروش و تولید [شیشه] افزایش مییابد.» به گزارش این روزنامه، او انتظار دارد تا ۲۰ کیلو شیشه را فقط در چند روز بفروشد.
شماری از کارشناسان، مقامات حکومتی پیشین و تاجران مواد مخدر به این روزنامه گفته اند که طی ۶ سال گذشته، صدها کارخانه تولید شیشه در افغانستان ایجاد شده است و هر ماه کارخانههای بیشتری نیز ساخته میشود. ظاهراً، بحران اقتصادی در افغانستان، افغانها را مجبور کرده تا منابع جدید درآمد پیدا کنند.
گرچه اکثر متامفتامین تولیدشده برای صادرات است، اما تعداد فزایندهای از افغانها به استفاده از شیشه روی آوردهاند.
افزایش تولید شیشه در افغانستان نگرانی شماری از کارشناسان و مقامهای غربی را برانگیخته است. به گفته این روزنامه، با افزایش تقاضا برای متامفتامین در سطح جهان، کارشناسان نگران اند که افغانستانِ تحت کنترول طالبان به تولیدکننده عمده شیشه در جهان تبدیل شود.
افدار، گیاه محلی تازه کشفشده، باعث شده که تولید شیشه در افغانستان با سرعت سرسامآوری در حال رشد باشد.
دیوید مانسفیلد، کارشناس اقتصاد جرمی در افغانستان که گزارشهایی در مورد کوکنار و موادمخدر افغانستان برای بانک جهانی و کمیسیون اروپا تهیه کرده است، گفت: «در نتیجه رسیدن مقدار زیاد افدرا، فعالیت کارخانههای تولید شیشه در افغانستان ظرف ماههای اخیر افزایش شدید داشته است.»
فروشندگان شیشه در غرب افغانستان مدتهاست که آزادانه تجارت خود را انجام میدهند. عبدالودود میگوید که دولت قبلی تا حد زیادی چشم خود را بر این تجارت بسته بود و طالبان نیز از زمان به قدرت رسیدن همین رویکرد را در پیش گرفتهاند. اگرچه جنگجویان طالبان گاهگاه بازارهای فروش موادمخدر را بازرسی میکنند، اما تلاشی برای بستن آن نکردهاند.
عبدالودود گفت: «تنها دلیلی که ما در این تجارت هستیم این است که شغل دیگری وجود ندارد. البته، اگر اقتصاد بدتر شود، افراد بیشتری شروع به تولید شیشه خواهند کرد.»
طالبان اولین اعلامیه رسمی در پیوند به ممنوعیت رشد، تولید و توزیع مواد مخدر را چند هفته پیش صادر کرد. با این حال، شک و تردید فراوانی وجود دارد که رهبری جدید در وضعیتی که کشور تقریباً به طور کامل از سیستم مالی جهانی محروم شده، منبع پول نقد را از بین ببرد.
اندرو کانینگهام، یکی از مسئولان مرکز نظارت بر مواد مخدر و اعتیاد اتحادیه اروپا گفت: «بخش قابلتوجه درآمد طالبان از مالیات بر کالاهای غیرقانونی است و مواد مخدر یکی از این موارد است.»
کانینگهام خاطرنشان کرد: «ارائه حتی ابتداییترین خدمات غیرممکن است مگر اینکه پولی به خزانه حکومت واریز شود. بنابراین، انجام کاری علیه تجارت موادمخدر که بخشی از درآمدها را ایجاد میکند، چیزی است که ما حداقل در حال حاضر آن را بعید میدانیم.»
معاون جدید وزیر مبارزه با مواد مخدر طالبان بر خلاف این امر اصرار دارد. عبدالحق همکار در مصاحبهای گفت، قبل از تسلط بر کشور، طالبان منابع لازم برای توقف تجارت مواد مخدر را نداشتند.
همکار افزود: «اجازه بدهید واضح بگویم که از این پس هیچکس در هیچ نقطهای از کشور اجازه کشت یا تولید اومان، هیروئین، چرس یا تریاک را نخواهد داشت.»
اما به گزارش این روزنامه، بخش عمده تامین مالی جنگ طالبان علیه سربازان امریکایی و دولت پیشین افغانستان را عواید مواد مخدر تشکیل میداد؛ چنان که تنها در سال ۲۰۱۹ بالغ بر ۱۱۳ میلیون دالر درآمد مالیاتی برای طالبان داشته است.
شمار اندکی از نمازگزاران که به نظر میرسد عمدتاً افراد خود طالبان هستند، در صفوف نماز ایستادهاند.
برخی از افراد و چهرههای مذهبی از جمله حسامالدین حسام، رییس پیشین علمای افغانستان، این اقدام طالبان را خلاف شرع و بازی سیاسی با عقاید مردم افغانستان دانسته است. با این حال، طالبان چرا برخلاف رویه غالب در افغانستان امسال سنتشکنی کرد و عید را یک روز زودتر از عربستان اعلام کرد؟
سیاسیشدن عید
با آن که هنوز حکومت طالبان رسمیت و مشروعیت سیاسی پیدا نکرده است اما این گروه نگاه سنتشکنانه به نظام سیاسی و مسایل مذهبی دارد. نکته اصلی در نگاه این گروه به قدرت سیاسی، مذهبی وانمودکردن دستگاه و نظام سیاسیشان است.
به لحاظ سیاسی، طالبان دوست دارند با بسیاری از کشورهای اسلامی و به خصوص عربستان سعودی به عنوان یک کشور با نفوذ و با اعتبار در سطح جهان اسلام رابطه نزدیک داشته باشد. این رابطه نزدیک در دور اول حکومت طالبان بسیار مشهود بود. پس از تصرف کابل از سوی طالبان در سال ۱۳۷۵ عربستان در به رسمیتشناختن این گروه پیشگام شد.
به لحاظ مذهبی اما طالبان خود را متمایز از همه کشورهای اسلامی قلمداد میکند. این گروه خود را صاحب امارت اسلامی میداند. مفهومی که بار عمیق الهیاتی دارد و به لحاظ نظری در چارچوب مدرن دولت- ملت محدود نمیشود.
طالبان رهبر خود را «امیرالمومنین» میخواند که از نظر آنها رهبر همه مسلمانان جهان به شمار میآید. پیروی مذهبی طالبان از سایر کشورها و حتا نهادهای مذهبی در جهان اسلام از جمله نهادهای مذهبی مستقر در عربستان سعودی و مصر با رویکرد این گروه به نظام سیاسی و فلسفه تأسیس «امارت اسلامی» در تضاد است.
این گروه میخواهد ابتکار عمل مذهبی را در کل جهان اسلام به عهده گیرد. در نگاه ایدهآل این گروه به وضعیت، کشورهای اسلامی و از جمله عربستان باید از طالبان پیروی کنند.
از این زاویه، استقلال عمل طالبان در امور مذهبی برای استقرار حکومت این گروه حیاتی است. مسأله اعلام «عید فطر» هم مسأله مذهبی است و هم مسأله سیاسی. برای طالبان بعد سیاسی عید مهمتر از بعد مذهبی آن است. اعلام عید زودهنگام جنبه سنتشکنانه دارد و استقلال عمل این گروه را در برابر یکی از قطبهای مذهبی در جهان اسلام به رخ هوادارانش میکشاند.
چه گروههایی از اعلام عید طالبان پیروی کردند؟
به رغم آنکه مردم افغانستان از اعلام عید زودهنگام استقبال نکردند، اما برخی از گروهها از این اعلام عید پیروی کردند. تحریک طالبان پاکستان (TTP) با انتشار اعلامیهای روز یکشنبه را عید اعلام کرد و گزارشهای رسیده از مناطق تحت نفوذ طالبان پاکستان در وزیرستان نشان میدهند که در این مناطق نماز عید برگزار شده است.
با آنکه این استقبال زیاد چشمگیر به نظر نمیرسد، اما نشانهای است از اینکه طالبان به لحاظ مذهبی چشمانداز پیچیده و دشواری را برای خود تعریف کردهاند.
سنتشکنی این گروه در امور مذهبی به همان اندازه که ممکن است با اقبال مردمی همراه نباشد و حتی در سطح منطقهای و بینالمللی مشکلساز شود به همان میزان ممکن است در میان گروههایی که نگاه رادیکال و افراطی به آموزههای مذهبی دارند و میخواهند متمایزتر از نهادهای مذهبی مستقر عمل کنند جذاب جلوه کند.
این پیچیدگی طالبان را در وضعیت تناقضآمیز قرار داده است. از یک سو، به شدت نیازمند مشروعیتیافتن و برقراری رابطه با کشورهای اسلامی است و از سوی دیگر مرجع و منبع الهام گروهها و نیروهایی است که میخواهند نظامهای سیاسی و مذهبی مستقر در جهان اسلام را با خشونت تغییر دهند.
تا این جای کار جدا از مشکلات داخلی، رابطه نزدیک طالبان با گروههایی که از سوی کشورهای اسلامی "گروههای تروریستی" قلمداد میشوند، مانع اصلی بر سر راه تعامل این گروه با کشورهای اسلامی بوده است. شواهدی وجود ندارد که این رابطه در آینده نزدیک تغییر کند.