سقوط جمهوریت؛ حاکمیت طالبان و سراب امنیت سرتاسری

فرمانده ارتش ایران به خبرگزاری فارس گفته است که با تغییر حکومت در افغانستان هنوز نظم لازم در آن کشور برقرار نشده و گاهی به‌دلیل سو تفاهم، درگیری‌های کوچکی رخ می‌دهد و به سرعت تمام می‌شود.

او افزود:" امیدواریم هرچه زودتر مسئولان سیاسی این اختلافات را برطرف کنند."

فرمانده ارتش ایران از کشته شدن یک نیروی مرزی این کشور در درگیری با طالبان اظهار بی اطلاعی کرد اما افزود که گاهی در درگیری‌های مرزی تیر اندازی پراکنده وجود دارد.

موسوی می‌گوید که دشمنان ایران، دوستی ایران و افغانستان را نمی‌خواهند از همین رو در تلاش ایجاد اختلاف بین دو کشور اند.

این درحالیست رسانه‌های ایران در ماه سرطان امسال به نقل از فرماندار شهرستان هیرمند استان سیستان و بلوچستان گزارش داد که یک نیروی مرزی این کشور به نام محمد صیادی در درگیری در مرز افغانستان کشته شده است.

پس از به‌ قدرت رسیدن طالبان، افراد این گروه بارها با مرزباران ایرانی درگیر شدند.

رویترز می‌گوید برخی از مردم در کابل به مناسبت یک سالگی پیروزی طالبان، تیراندازی شادیانه کردند، اما شهر ۴.۵ میلیون نفری یک سال پس از ورود این گروه آرام بود.

تهیه کنندگان این گزارش می‌گویند از زمانی که طالبان روی کار آمده، افغانستان امن‌تر است، اگرچه شاخه محلی داعش چندین حمله انجام داده است.

با این حال، به باور رویترز این امنیت نسبی نمی‌تواند ابعاد چالشی را که طالبان برای قرار دادن افغانستان در مسیر رشد اقتصادی و ثبات با آن مواجه است، بپوشاند. فشارهای زیادی بر اقتصاد وجود دارد که عمدتاً ناشی از انزوای این کشور است زیرا دولت‌های خارجی از به‌رسمیت شناختن حاکمان آن خودداری می‌کنند.

علاوه بر این، کمک‌های انکشافی که افغانستان به شدت به آن متکی بود، قطع شده است. جامعه جهانی برای ادامه این کمک‌ها از طالبان تقاضا کرده‌است که به حقوق افغان‌ها، به ویژه دختران و زنانی که دسترسی‌شان به کار و تحصیل محدود شده است، احترام بگذارند.

در همان حال، طالبان خواستار آزادسازی ۹ میلیارد دالر ذخایر بانک مرکزی در خارج از افغانستان هستند، اما مذاکرات با ایالات متحده با موانع برخورده است. از جمله اینکه امریکا خواستار آن است که یکی از اعضای تحریم شده طالبان از سمت خود به عنوان معاون بانک مرکزی افغانستان کناره گیری کند.

اما طالبان از تسلیم شدن به این خواسته‌ها خودداری می‌کنند و می‌گویند که آنها به تمام حقوق افغان‌ها در چارچوب تفسیر خود از قوانین اسلامی احترام می‌گذارند.

رویترز به این باور است تا زمانی که یک تغییر عمده در موضع هر یک از طرفین رخ ندهد، هیچ راه حلی فوری برای قیمت‌های رو به افزایش، افزایش بیکاری و گرسنگی که با فرا رسیدن زمستان بدتر می شود، وجود ندارد.

چشم‌انداز تیره و تار آینده

آمنه آرزو، یک داکتر از ولایت غزنی در جنوب شرقی به رویترز گفت: "ما همه به سوی تاریکی و بدبختی می‌رویم." مردم آینده‌ای ندارند، به ویژه زنان."

حدود ۲۵ میلیون از شهروندان افغانستان در حال حاضر در فقر زندگی می کنند، بیش از نیمی از جمعیت، و سازمان ملل تخمین می‌زند که به‌دلیل رکود اقتصادی، ممکن است در سال جاری تا ۹۰۰ هزار شغل از بین برود.

فاطمه که در ولایت هرات در غرب افغانستان زندگی می‌کند، هم گفت که در طول یک سال گذشته متوجه بهبود امنیت شده است، اما با ناراحتی خاطرنشان کرد که مکاتب دخترانه بسته شده و فرصت‌های شغلی برای زنان وجود ندارد.

مانند بسیاری از افغان‌ها، او از ترس انتقام خواست که فقط از نام کوچکش استفاده شود.

جاوید، اهل ولایت جنوبی هلمند، که در گذشته شاهد نبردهای شدید بود، گفت که از زمانی که طالبان به‌ قدرت بازگشتند، امنیت به طرز چشمگیری بهبود یافته است، اما تورم به‌طور افسارگسیخته افزایش یافته است.

آخرین باری که طالبان در اواخر دهه ۱۹۹۰ بر افغانستان حکومت کردند، زنان نمی‌توانستند کار کنند، دختران از تحصیل منع شدند و قوانین سختگیرانه اسلامی به طرز وحشیانه‌ای از جمله از طریق اعدام در ملاء عام اجرا شد.

جامعه مدنی و رسانه‌های مستقل نیز کاهش یافته و بسیاری از اعضای آن افغانستان را ترک کرده‌اند. نمایندگی سازمان ملل در افغانستان در بررسی اخیر خود گفت که این گروه با دستگیری روزنامه نگاران، فعالان و معترضان، زمینه مخالفت را محدود کرده است.

اما سخنگوی طالبان با رد گزارش سازمان ملل می‌گوید که بازداشت‌های خودسرانه را اجازه نمی‌دهند.

نویسندگان گزارش می‌گویند که طالبان از طریق یک اداره موقت با وزرای سرپرست افغانستان را اداره می‌کنند که تصمیمات آن از سوی رهبر معنوی این گروه که در شهر جنوبی قندهار مستقر است، ممکن است لغو شود.

هنوز هیچ تصویر که مشخص کند رهبر این گروه زنده است، منتشر نشده است.

برخی از کارشناسان حقوق می‌گویند که روشن نیست قوانین حقوقی و اخلاقی شریعت چگونه در عمل تفسیر و اعمال می‌شود.

زلمی نشاط، کارشناس قانون اساسی افغانستان که قبلا به عنوان مشاور دولت کار می‌کرد، به رویترز گفت: "بدیهی‌ترین مشکل این است که قانون یکسانی ندارد."

تاجیکستان اما چنین درخواستی را نشنیده گرفت و هیچ پاسخی به پیام‌های مکرر این چرخبال‌ها نداد. بالاخره ساعتی بعد، ازبیکستان پیام‌های مکرر چرخبال‌هایی را که سوخت شان در حال تمام‌شدن بود، شنید و به آن‌ها اجازه نشست در میدان کوچکی در ترمذ داد.

پیش از این اتفاق، چیزی که تاجیکستان را نگران کرده بود، سقوط ولایات افغانستان و به خصوص مناطق هم‌مرز با این کشور بود. در ۲۲ جون، طالبان شیرخان‌بندر، گذرگاه مرزی اصلی تاجیکستان - افغانستان را تصرف کرده بودند. قبل از این حادثه و در فاصله کوتاه زمانی، ۱۳ولسوالی به دست طالبان سقوط کرده بود. همزمان، نیروهای طالبان کنترل بلخ را هم بدست گرفته بودند و شهر مزار شریف را محاصره کرده بودند که این‌ها همه برای تاجیکستان خبرهای خوشی نبودند.

شامگاه روز پانزدهم اگست که خبر فرار اشرف غنی سرخط رسانه‌های جهان شد، در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان با اشتراک اعضای ارشد حکومتی جلسه مهم امنیتی برگزار گردید. در این جلسه دو تصمیم صریح و مهم اتخاذ گردید. قبولی ورود نیروهای مخالف طالبان و ارسال نیروی محافظی بیشتر به مناطق هم‌مرز با افغانستان.

رویترز بعدها نوشت که ۴۶ هواپیمای ارتش افغانستان به ازبیکستان و ۱۷ فروند دیگر به تاجیکستان انتقال داده شده‌اند. اما این تنها انتقال هواپیماها به این دو کشور نبود، هزاران تن از افسران و نیروهای مسلح و حتی فرماندهان و رهبران سیاسی و جهادی افغانستان نیز به این دو کشور پناه بردند.

شاید یگانه کشوری که در میان کشورهای همسایه در قبال طالبان، سیاست روشن و انعطاف‌ناپذیری داشته باشد، تاجیکستان باشد. این کشور راه‌حل بحران افغانستان را مشارکت تمامی اقوام افغانستان و به خصوص تاجیکان افغانستان را در ساختار حکومت می‌داند و بنا برهمین سیاست، حمایت از جبهه مقاومت ملی، به رهبری احمد مسعود را هم پنهان نکرده است. این کشور دلیل اجازه ورود نظامیان افغان به خاک این کشور را "آیین همسایه‌داری" و "نجات جان" افغان‌های آسیب‌پذیر خوانده است.

اما نگرانی تاجیکستان از پیروزی طالبان چیست؟ شاید پاسخ این سوال بیشتر در عملکرد طالبان نهفته باشد. سال‌ها می‌شود که تعداد زیادی از مخالفان حکومت تاجیکستان در زیر چتر طالبان قرار دارند، که گاه و ناگاه در مناطقی علیه آن کشور، دست به حمله می‌زنند. این مخالفان اکثراً در نوار مرزی تاجیکستان و در بدخشان افغانستان پایگاه و فعالیت دارند. از سوی دیگر قاچاق مواد مخدر به تاجیکستان یک چالش دیرینه است که طالبان افغان در آن دخیل اند.

خبر ناگوار و بد دیگر شاید برای حکومت تاجیکستان اعلام رسمی موجودیت جنبشی به نام «جنبش طالبان تاجیکستان» باشد. چند ماه بعد از حاکمیت طالبان و تنش در روابط با این کشور، مهدی ارسلان، معروف به "محمد شریپوف" شهروند تاجیکستان، اعلام کرد که چنین جنبشی تشکیل شده و وی درصدد آغاز مبارزه مسلحانه علیه دولت تاجیکستان است. ارسلان در لیست تروریست‌های تحت تعقیب تاجیکستان قرار دارد. آگاهان می‌گویند که این گروه علاوه بر روابط تنگی که با طالبان دارد، با القاعده و داعش نیز دوستی و اتحاد دارد، که این امر نگرانی حکومت تاجیکستان را مضاعف کرده است. برخی منابع محلی بدخشان می‌گویند که طالبان اداره امنیت پنج ولسوالی بدخشان را به این گروه واگذار کرده است.

طالبان هرچند بارها اعلام کرده‌اند که از خاک افغانستان هیچ تهدیدی متوجه کشورهای همسایه نیست، اما به روز هفدهم ماه ثور سال جاری چهار موشک از منطقه خواجه غار ولایت تخار به خاک تاجیکستان شلیک شد. هرچند تاجیکستان بعد از این حمله به مانور نظامی در مناطق مرزی پرداخت؛ اما این حمله دولتمردان تاجیکستان را حالی کرد که تهدید از خاک افغانستان یک تهدید واقعی و درازمدت است.

روزنامه ولکس کرانت گزارش داده است که ششصد نفر در لیست تخلیه هستند با این حال برنامه خروج این افراد متوقف خواهد شد.

به نوشته این روزنامه صدها نفر دیگر هم که در لیست نیستند و مستحق تخلیه‌اند، در بلاتکلیفی بسر می‎‌برند.

از زمان سقوط کابل به‌دست طالبان بیش از دو هزار نفر به هالند منتقل شده‎‌اند. بیشتر این افراد به‌دلیل کمبود مسکن، در کمپ‌های ویژه پناهندگان زندگی می‌کنند.

به گزارش این روزنامه جمعه گذشته در یک پرواز اختصاصی ۱۸۴از پاکستان به هالند منتقل شدند. مجموع افرادی که از اسلام‌آباد به هالند انتقال یافته‌اند به حدود هفتصد نفر می‌رسد.

وزارت خارجه هالند گفته که نداشتن مدارک سفر بزرگترین مشکل تخلیه افغان‌های در معرض خطر از افغانستان است.

آمار و اطلاعاتی که توسط نهادهای بین‌المللی و رسانه‌های مستقل در یک سال گذشته منتشر شده، از یک فاجعه تمام‌عیار بشری در افغانستان خبر می‌دهد.

طالبان در یک سال گذشته نتوانستند از حملات خونین داعش در شهرهای مختلف افغانستان جلوگیری کنند و منازعه مسلحانه میان طالبان و جبهات مخالف این گروه در بخش‌هایی از افغانستان ادامه یافت.

برخلاف وعده طالبان مبنی بر عفو عمومی این گروه بازداشت گسترده و کشتار کارمندان دولت پیشین و مخالفان خود را به راه انداختند. قتل، کشتار و شکنجه دولتی در یک سال گذشته به یک رویه معمول بدل شد، صدها هزار فرصت شغلی از بین رفت، بخش‌های اقتصاد، آموزش و پرورش و نهادهای ارائه‌کننده خدمات عامه با فروپاشی روبر شده‌اند.

خبرها از شهرهای افغانستان می‌رساند که هر روز صف گداهای نشسته در کنار نانوایی‌ها طویل‌تر می‌شود. آمار نوزادانی که از گرسنگی جان می‌دهند با سرعت بالا می‌رود و مردم در این یک سال به فروش اعضای بدن و فرزندان خود روی آورده‌اند.

طالبان همچنین با لغو قانون اساسی مصوب ۱۳۸۲ محدودیت‌های گسترده‌ای علیه حقوق مدنی و سیاسی شهروندان وضع کردند و حقوق بشری مردم را به گستردگی نقض کردند.

از امارت اسلامی طالبان به عنوان تنها دولتی در جهان نام برده می‌شود که آپارتاید جنسیتی را علیه زنان به اجرا درمی‌آورد.

طالبان در این یک سال مانع بازگشایی مکتب‌های دخترانه در افغانستان شدند و در بسیاری از مکاتب پسرانه درس جریان ندارد.

با این حال این گروه در یک سال گذشته دیده می‌شود که ۲۴ اسد، منبع یک ثروت انبوه را در دسترس گروه طالبان قرار داده است.

یک گزارش کانگرس امریکا نشان می‌دهد که پس از خروج نیروهای امریکا از افغانستان، تجهیزات نظامی به ارزش حدود ۷ میلیارد دالر در این کشور به دست طالبان افتاده است.

۷۸ هواپیمای ساخت امریکا به دست طالبان افتاده که ارزش آن‌ها حدود یک میلیارد دالر برآورد شده است.

در گزارش پنتاگون، وزارت دفاع امریکا آمده است که پس از ۲۴ اسد مجموعا بیش از ۹ هزار مهمات هوا به زمین به ارزش بیش از شش و نیم میلیون دالر در افغانستان باقی مانده است.

طالبان در حال حاضر در مجموع به بیش از ۹۶ هزار موتر نظامی دسترسی دارند.

در همین حال یک گزارش فارین پالیسی نشان می‌دهد که سراج‌الدین حقانی، رهبر شبکه حقانی و وزیر دفاع طالبان در حال گسترش کنترول خود بر معادن افغانستان است.

در این گزارش آمده است که سراج‌الدین حقانی مدت‌هاست که بر منبع عظیمی از کرومیت که از نزدیک کابل تا پاکستان امتداد دارد، تسلط داشته و می‌داند زیر زمین چه چیزی وجود دارد.

تسلط حقانی بر آنچه در بالای زمین اتفاق می‌افتد برای او اهمیت دارد. تسلط بر لاری‌ها، جاده‌ها، مالیات و افرادی که به عنوان مسئولین مرزها تعیین می‌شوند.

این روزنامه به نقل از کارشناسی نوشته است: شبکه حقانی در حال حاضر بسیاری از درآمدهای بخش معدن را نگه می‌دارد. ممکن است بسیاری از آن در نهایت به خلیج فارس منتقل شود.

گروه طالبان در یک سال گذشته در حال مذاکره با کشورهای چین، پاکستان و ایران بوده است تا چگونه منابع سرشار معدنی افغانستان را در اختیار آنها قرار دهد. در این سال مقامات این کشورها بارها به کابل رفت‌وآمد کرده‌اند و در مورد گسترش مبادلات اقتصادی با رهبران طالبان گفتگو کردند.

در همین راستا پاکستان واردات زغال سنگ از افغانستان را در بدل کلدار به جای دالر آغاز کرده است تا با این اقدام، ارز گران‌بها را ذخیره کند و به منبع برق ارزان دسترسی داشته باشد.

بانک مرکزی افغانستان تحت مدیریت طالبان در این مدت از دریافت ده‌ها بسته پول نقد مجموعاً به ارزش نزدیک به یک میلیارد دالر از سوی جامعه جهانی خبر داده است.

این گروه در سالی که گذشت با استفاده از خشونت و اجبار، دست به جمع‌آوری عشر و ذکات از کسبه‌کاران، زمین‌داران، دکان‌داران و طبقات مختلف جامعه زده‌اند.

این گروه با زور اسلحه، از مردمی که زیر خط فقر زندگی می‌کردند، "زورگیری" کردند.

نشریه اکانمیست چاپ لندن در ماه جوزا گزارش داد که طالبان "در جمع‌آوری مالیات" موفق‌تر از حکومت پیشین افغانستان عمل کرده‌اند.

این نشریه نوشت که طالبان در زمینه جمع‌آوری پول از مردم چنان موفقانه عمل کرده‌ که کسی از آن‌ها انتظار نداشت.

اکانمیست می‌گوید تجربه طالبان به عنوان یک نیروی شورشی در ۲۰ سال گذشته در زمینه جمع‌آوری سهمی از محصول کشاورزان را به عنوان عشر و زکات و دیگر صدقات مذهبی به این گروه کمک کرده تا از سرتاسر کشور پول جمع‌آوری کنند.

در این تصویر،‌ طالبان همانند یک اژدها بر ویرانی‌های سرشار از گنج و ثروت چنبره زده است، در حالی که مردم افغانستان در یک دشت بی‌آب و علف در جستجوی لقمه‌ای نان دست نیاز دراز کرده‌اند و در حسرت اندک آزادی‌های ممکن، زانوی غم در بغل گرفته‌اند.