بحران مشروعیت و دست و پا زدن طالبان برای شکستن بن‌بست

اما سخنان او بیش از آنکه بازتاب‌دهنده سیاست وحدت‌بخش شبکه حقانی با هسته اصلی طالبان قندهاری باشد، به نظر می‌رسد، بیانگر این نگرانی است که تفکیک و چندپارچگی در شرایطی که شبه‌نظامیان اسلام‌گرا به نام طالبان و تحت عنوان «امارت اسلامی افغانستان» ارکان قدرت در کابل را به دست گرفته‌اند، به نفع مخوف‌ترین شبکه تروریستی منطقه نیست.

طالبان در بیست سال شورش گذشته از جبهه‌های مختلف تحت رهبری افراد و فرماندهان گوناگون تشکیل شده که از خودمختاری زیادی برخوردار بودند، اما سرانجام خود را پیرو رهبری «شورای کویته» و شخص رهبر می‌دانستند.

جبهه‌های ملا دادالله، ملا منصور، ملا قیوم ذاکر، ملا صدر ابراهیم مطرح‌ترین جبهات نظامی دوران شورشگری بود، اما در همان زمان هم دو جریان شورشگر دیگر علیه دولت به حمایت جامعه جهانی فعالیت می‌کردند: شبکه حقانی و حزب اسلامی گلبدین حکمتیار که هر دو تشکیلات مستقل و مجزا از طالبان داشتند، اما یکجا با این گروه متحدانه ولی مستقلانه علیه دولت افغانستان می‌جنگیدند.

هرچند حزب اسلامی حکمتیار وزن و ظرفیت عملیاتی شبکه حقانی را نداشت و به مرور زمان به گروه تحت کنترول دولت سابق و سپس حکومت طالبان درآمد، اما مشخصات خود را به عنوان یک حزب سیاسی جدا از طالبان حفظ کرده است.

برعکس، محاسبات شبکه حقانی حساب شده‌تر از حزب اسلامی بود و خود را تا آخر زیر پوست طالبان نگهداشت.

در واقع، شبکه حقانی از بنیان که در سال ۲۰۰۱ به رهبری جلال‌الدین حقانی، پدر رهبری کنونی این شبکه پایه‌گذاری شد، به دلایل امکانات مالی مستقل، وابستگی شدید به سازمان استخبارات پاکستان و خشونت و درندگی در بدترین حملات در شهرهای افغانستان شهره شد، اما حیاتش با طالبان همسو بود.

هسته اصلی شبکه حقانی را جلال‌الدین و پسران و برادرانش تشکیل دادند. آنها جدا از شورای کویته، که رهبری طالبان سنتی را تشکیل می‌داد، فعالیت می‌کردند. مولوی حقانی هرچند در اداره اول طالبان، وزیر اقوام و قبایل بود، اما نه خودش و نه گروه طالبان او را به گونه جدی عضو طالبان می‌دانستند.

بعد از جلال‌الدین حقانی، فرزندان و برادران او - سراج‌الدین حقانی، ابراهیم حقانی، خلیل حقانی، حمزه حقانی، یحیی حقانی و انس حقانی، که اکنون چهره نرم و تبلیغاتی شبکه را دارد و پیشتر در زندان دولت سابق افغانستان بود، ذبیح‌الله حقانی و احمد حقانی - راه او را ادامه دادند و در این مسیر تلفاتی هم دیدند.

منابع امنیتی می‌گویند که این افراد را سازمان اطلاعات ارتش پاکستان آموزش داده است، اما از گذشته به دلیل فعالیت علیه ارتش شوروی در زمان اشغال افغانستان در ولایت‌های جنوب‌شرقی افغانستان همانند خوست، پکتیا و پکتیکا از محبوبیت برخوردار بودند و نفوذ سنتی پدر تاکنون همچنان در این مناطق باقی ‌است که به شبکه حقانی امکان داده است برای سربازگیری، بیشتر بر این مناطق تمرکز کند و گاهی موفقیت بیشتر از طالبان واقعی هم به دست آورد.

در سپتامبر ۲۰۱۸، که جلال‌الدین حقانی در گذشت، دو اتفاق جالب افتاد: اول بیانیه طالبان بود که او را همچنان عضو طالبان اصلی نمی‌دانست. در این بیانیه آمده بود: مولوی جلال‌الدین حقانی، «شخصیت بزرگ جهادی عصر، عالم دین و رهنمای با ابتکار» بود که در ساختار طالبان موقعیتی مشابه «خالد ابن ولید» در صدر اسلام داشت.

مورخان مسلمان خالد بن ولید را از فرماندهان برجسته صدر اسلام می‌دانند که در کمتر نبردی شکست خورده بود، اما او دیرتر مسلمان شده بود و هیچگاه به خلافت که جایگاه سیاسی داشت، نرسید.

اتفاق دیگر اما، گردهمایی برادران و پسران جلال‌الدین حقانی برای تعیین «خلیفه» خود بود. آنها روی سراج‌الدین حقانی به عنوان جایگزین پدر توافق کردند و سراج که پیشتر نقش عملیاتی داشت، دیگر خلیفه خوانده می‌شد و با اعتبار رهبری به حملات به شهرهای افغانستان بیشتر تاخت و چهره خطرناکی از خود در افغانستان جامعه جهانی ارایه داد. به همین دلیل هم بود که سازمان ملل متحد و ایالات متحده امریکا نام او را در فهرست تحریم‌های افراد تروریست قرار دادند.

شبکه حقانی بزرگ‌ترین عملیات را در افغانستان علیه دولت به حمایت جامعه جهانی، ناتو و امریکا انجام داد. به گفته دولت افغانستان، خونین‌ترین حمله این گروه انفجار تانکر مملو از مواد انفجاری در منطقه چهار راه زنبق در مرکز کابل بود که حدود ۱۵۰ نفر کشته و دست‌کم ۴۰۰ زخمی داشت.

حمله به هتل اینترکانتیننتال کابل در سال ۱۳۹۰، حمله به سفارت امریکا در کابل نیز در همان سال، از حملات تروریستی بود که شبکه حقانی مسئولیت آنها را به عهده گرفت. بیشتر این حملات بدون تاییدی یا فرمان ملا عمر، ملا اخترمحمد منصور یا ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان انجام می‌شد.

شبکه سراج‌الدین در یک کار دیگر هم مهارت داشت: آدم‌ربایی افراد مهم و خارجی‌ها. آنها با ربودن دو استاد دانشگاه امریکایی توانستند زمینه آزادی انس حقانی را فراهم کنند و علاوه بر آن، منبع مهم درآمد برای خود بسازند. بو برگدال، سرباز امریکایی که در سال ۱۳۹۳ با پنج عضو کابینه کنونی طالبان تبادله شد نیز از گروگان‌های شبکه حقانی بود. ماموریت دیگر شبکه ترور مقام‌های مهم دولت سابق افغانستان بود.

شبکه حقانی علاوه بر آن، در معامله برای سود اقتصادی نیز دست بالایی دارد و بیشتر تعاملات اقتصادی در پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز در کارنامه این شبکه است.

با تمام این اوصاف، سراج‌الدین حقانی حرکت‌های سیاسی حساب شده‌ای برای این روزهای افغانستان هم انجام داد. او می‌دانست که شبکه حقانی بدنام‌ترین گروه تروریستی است که بیشترین خون غیرنظامیان در کابل و دیگر شهرهای افغانستان را به گردن دارد و مردم افغانستان حتی در دورترین روستاهایی که با طالبان به خاطر فعالیت‌هایشان علیه باندهایی که زیر نام جهاد غارت و آدم‌ربایی می‌کردند، همدلی داشتند، حاضر نیستند که زیر کنترول شبکه مانند حقانی درآیند که از یک سو بازوی عملیاتی آی‌اس‌آی دانسته می‌شود و از سوی دیگر عامل اکثر حملات تروریستی در شهر کابل است.

مهم‌ترین حرکت او در سال ۱۳۹۵ بود که بعد از کشته شدن ملا اخترمحمد منصور، برای نخستین بار رسما عضو تشکیلات طالبان شد و به عنوان معاون رهبر طالبان که او نیز تازه تعیین شده بود، درآمد. در واقع ملا هبت‌الله آخندزاده، نقش معنوی را بازی می‌کرد و سراج‌الدین حقانی، که دیگر در میان هوادارانش عنوان «خلیفه» را داشت، بیشترین بخش نظامی را رهبری می‌کرد. او تا سقوط کابل که آن را نیز بخشی از فتوحات خود می‌داند، یک قدم از رهبری طالبان فاصله داشت.

با روی کار آمدن اداره طالبان و با میانجی‌گری رئیس سازمان استخبارات ارتش پاکستان، سراج‌الدین حقانی به وزارت داخله رسید و در واقع، رئیس تمام والی‌ها و فرماندهان پولیس ولایات شد. علاوه بر او، دست‌کم دو عضو دیگر خانواده حقانی نیز عضو کابینه شدند و بیشتر ادارات در کابل در کنترول اعضای شبکه حقانی و نزدیکان و حواریون سراج‌الدین حقانی و برادرانش قرار گرفت.

شبکه حقانی هنوز هم فعال است و در سطوح مختلف نماینده، والی، وزیر، رئیس و مسئول دارد. در واقع، حکومت طالبان از افراد و گروه‌های آنها تشکیل شده است که به عنوان یک شبکه کار می‌کنند. یک وزیر برحال اداره طالبان رئیسی را که از گروه دیگر معرفی شده است، نمی‌تواند برکنار یا تنبیه کند و افراد شبکه حقانی کماکان با توجه به نفوذ، منابع و قدرت نظامی که دارند، متقدرانه عمل می‌کنند.

اکنون از سخنان اعضای حقانی، موضع‌گیری‌های انعطاف‌پذیر این شبکه در تعامل با جامعه جهانی، سفرهای سراج‌الدین حقانی به ولایت‌های مختلف از هرات تا بلخ و از قندهار تا دایکندی، به نظر می‌رسد که شبکه حقانی با تغییر نام و ماهیت، در پی تصاحب گروه طالباناست تا بلکه زمینه صعود سراج‌الدین حقانی را به بالاترین مقام معنوی و نظامی طالبان فراهم کند، اما با توجه به تشدید اختلافات قومی درون طالبانی، روشن نیست که طالبان واقعی حاضر شوند جایگاه ملاعمر را برای فردی که حتی از حلقه اول طالبان نیست، واگذار کنند.

اما چرا بوسیدن مهم است و بالقوه، بسیار هیجان‌انگیز؟

وب‌سایت «مدرسه زندگی» در گزارشی به این سوال و پاسخ‌هایش پرداخته است.

هر چند صحبت کردن راجع به آن عجیب به نظر می‌رسد اما بوسیدن واقعا یک رفتار حیاتی است. بوسیدن فقط از نقطه نظر فیزیکی تجربه‌ای خوشایند محسوب نمی‌شود و فشار دادن لب‌‌های خود بر لب‌‌های شخص دیگر از نظر حس لامسه، تجربه‌ای لذت‌‌بخش‌‌تر از ماساژ پوست سر نیست. بلکه لیسیدن زبان شخص دیگر از نظر فیزیکی یک انفجار متوسط از تحریک حسی مثبت را ایجاد می‌کند.

بنابراین بوسیدن می‌تواند یکی از زیباترین کارهایی باشد که ما انسان‌ها انجام می‌دهیم.

100%

حریم خصوصی من

بوسیدن می‌تواند هیجان روانی زیادی ایجاد کند. لذتی که ما از بوسیدن تجربه می‌کنیم از این ایده منشا می‌گیرد که ما اجازه انجام یک کار بسیار خصوصی را به شخص دیگری و در یک منطقه بسیار محافظت شده و خصوصی می‌دهیم؛ در حالی‌که رفتن به سمت یک غریبه و لمس کردن گونه‌ها و لب‌های او بسیار توهین‌آمیز است.

بنابراین، این که به شما اجازه داده شود صورت خود را به چهره فرد دیگری بسیار نزدیک کنید و در واقع زبان خود را داخل دهان او بلغزانید، بسیار مهم است.

در حالی‌ که این گونه بوسیدن می‌تواند چندش‌آور باشد، تجربه‌ای لذت‌بخش است؛ همین تناقض هم هست که بوسیدن را بسیار هیجان‌انگیز می‌کند.

اجازه متقابل برای یک بوسه، مهیج است. ما به طور ضمنی از طریق بوسه خود به شخص دیگر می‌گوییم که او در یک دسته کوچک و به شدت ممتاز از افراد قرار گرفته است.

100%

برانگیختگی

هیجانات جنسی جنبه روانی دارند. آنچه که بدن‌های ما انجام می‌دهند علت اصلی برانگیختگی ما نیستند بلکه آنچه در مغز ما اتفاق می‌افتد مهم است.

اگرچه معمولا این تجربیات را بیان نمی‌کنیم اما پذیرفته شدن از طرف شخص دیگر در مرکز این‌گونه تجربیات قرار دارد که در مجموع به آن‌ها «برانگیختگی» می‌گوییم.

در بُعد فیزیکی، ما این احساس را از طریق سریع‌‌تر پمپ شدن خون، تغییر در متابولیسم و داغ شدن پوست تجربه می‌کنیم اما در پس همه این‌ تجربه‌ها، نوع بسیار متفاوتی از تغییر نهفته است که به درستی می‌‌تواند «متافیزیکی» توصیف شود زیرا این تغییر به ویژگی اصلی ما یعنی «انسان بودن» و «رابطه بین خود و دیگری» مربوط می‌‌شود.

تو را می‌‌پذیرم

به‌طور معمول، «خود» جدا و تنهاست. ما عمیقا از فاصله بین وجود خود و وجود هر کس دیگری آگاه هستیم. همه ما از احساس عدم پذیرش و شرم رنج می‌بریم و این‌جاست که بوسیدن شخص دیگر، شروعی برای غلبه بر این احساس عمیق انسانی است.

این خود عمیق‌تر و تنها، در یک بوسه جدی مشارکت دارد. احساسی که در این خودِ عمیق‌تر به آن دسترسی پیدا می‌کند.

در بوسه، دهان ما به مکانی ممتاز تبدیل می‌شود که در آن، دفاع از خود را فراموش و خود را به دیگری تقدیم می‌کنیم و کاملا بی‌دفاع و در دسترس قرار می‌گیریم.

بوسیدن تجربه‌ای بسیار هیجان‌انگیزتر از ارگاسم را نوید می‌دهد: یک فرار کوتاه از احساس تنهایی.

با قرار گرفتن لب‌ها روی یکدیگر، آمادگی متقابل را برای از بین رفتن مرزها به شخص دیگر نشان می‌دهیم. آنچه لب‌ها و زبان ما انجام می‌دهند فقط نشانه‌‌های ظاهری یک تغییر درونی مهم‌تر است: «من تو را می‌‌پذیرم. آن‌قدر تو را می‌‌پذیرم که ریسک بزرگِ بی‌دفاع بودن با تو را قبول می‌کنم.»

در آخر، هیجان جنسی همان احساس تنهایی خود عمیق‌تر است که به‌طور قدرتمند و موقتی می‌خواهد تسکین پیدا کند.

با این حال، منابع رسمی هنوز مرگ پريگوژین را اعلام نکرده‌اند.

پریگوژین از معدود چهره‌های مطرح در جنگ اوکراین است که تصور می‌شد حضور گروه نظامی او مسیر این جنگ را به نفع روسیه تغییر دهد. ارتش خصوصی او که در میان آنها هزاران زندانی محکوم در زندان‌های روسیه نیز شامل اند، به عنوان نیروهای اجیر وارد شهرهای اوکراین شده‌اند.

اما به رغم سر و صداهای زیادی که گروه تحت رهبری او بپا کرد، جنگجویانش در شهر باخموت گیر کردند. هرچند پریگوژین اعلام کرد که این شهر را تصرف کرده،‌ اما کنترل او بر این شهر که سکوی حملات بر دیگر شهرهای اوکراین توصیف می‌شد، تحولی را در این جنگ دو ساله رقم نزد.

انتقاد پريگوژین از رهبری نظامی

پریگوژین ۶۲ ساله، پس از تهاجم روسیه به اوکراین در ۴ دلو ۱۴۰۰ به شهرت بیشتر رسید. مشارکت جنگجویان او در حمله روسیه به شهر باخموت، نقطه عطفی در طولانی‌ترین و خونین‌ترین نبرد گروه تحت رهبری او بود.

اما حضور چشم‌گیر پریگوژین در رسانه‌های اجتماعی بیشتر به انتقاد از رهبری نظامی در مسکو خلاصه می‌شد و در مواردی باعث هدر رفتن موفقیت‌های واگنر شد. پریگوژین خود را عملا درگیر جنگ لفظی با مقام‌های ارشد نظامی در مسکو کرد و آن‌ها را به بی‌کفایتی و حتا خیانت متهم کرد. او می‌گفت که وزارت دفاع روسیه از نظامیان او حمایت نمی‌کند و برای آنها مهمات نمی‌فرستد.

اما ادعای پریگوژین درباره هدف قرار گرفتن هزاران جنگجوی تحت فرمانش توسط ارتش روسیه،‌ این چهره شناخته شده جنگ اوکراین را وارد رویارویی تازه با مسکو کرد.

شورش علیه مسکو

در ماه سرطان، پریگوژین شورشی را رهبری کرد که در آن جنگجویان گروه او کنترول شهر جنوبی روستوف-آن-دون را به‌دست گرفتند و به گزارش رویترز، تعدادی هلیکوپتر نظامی را سرنگون کردند و پیلوت‌های آنها را هنگام پیشروی به سمت مسکو کشتند.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، این اقدام را «خیانت‌» خواند که عواقب شدیدی خواهد داشت.

در میان گمانه‌زنی‌ها درباره برخورد مسکو با شورش واگنر، در آنچه معامله توصیف شد، پریگوژین از ادامه راهپیمایی به سوی مسکو صرف نظر کرد. طبق توافقی که صورت گرفت، کرملین اعلام کرد که برای جلوگیری از خونریزی، پریگوژین و افرادش به بلاروس می‌روند و پرونده جنایی علیه او به‌دلیل شورش مسلحانه، کنار گذاشته می‌شود.

اما درباره تطبیق این توافق (معامله) و آینده پریگوژین سردرگمی وجود داشت. کرملین اعلام کرد که پریگوژین پنج روز پس از شورش، در نشستی با پوتین شرکت کرده است. با این همه،‌ در ۱۴ سرطان، تلویزیون دولتی روسیه گزارش داد که تحقیقات علیه او همچنان در حال پیگیری است و فیلمی را پخش کرد که نشان می‌دهد پول نقد، گذرنامه، اسلحه و سایر اقلام در حمله به یکی از املاک او کشف و ضبط شده است.

100%

برخلاف این گزارش،‌ در اواخر جولای، تصویری از پریگوژین در سن پترزبورگ در حاشیه نشست روسیه و کشورهای افریقایی در این شهر نشر شد. این هفته او در ویدیویی ظاهر شد که ادعا می‌کند در افریقا فیلم‌برداری شده است، جایی که جنگجویان گروه واگنر در عملیات در چندین کشور مشارکت دارند.

سابقه پريگوژین

پریگوژین در اول جون ۱۹۶۱ در سن پترزبورگ به دنیا آمد. او به‌دلیل «جنایاتی از جمله سرقت و کلاهبرداری» نه سال را در زندان‌های شوروی گذراند. پریگوژین در سال ۱۹۹۰ در بحبوحه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی آزاد شد و به عنوان رستوران دار در زادگاهش فعالیت کرد. تصور می‌شود که او در این زمان با ولادیمیر پوتین، که در آن زمان یکی از دستیاران ارشد شهردار سن پترزبورگ بود، ملاقات کرد.

پریگوژین با استفاده از ارتباطات سیاسی، قراردادهای بزرگ دولتی را از آن خود کرد و پذیرایی او از مهمانی‌های کرملین باعث شد که او به عنوان "آشپز پوتین" معروف شود. اخیراً او به شوخی گفت که عنوان "قصاب پوتین" مناسب‌تر است.

100%

تاسیس گروه واگنر

پریگوژین در سال ۲۰۱۴ شرکت نظامی خصوصی واگنر را تاسیس کرد. جنگجویان این گروه برای حمایت از متحدان مسکو در کشورهایی از جمله سوریه، لیبیا و جمهوری افریقای مرکزی وارد عمل شدند.

امریکا گروه واگنر را به جنایت متهم و آنرا تحریم کرده است.اما پریگوژین این اتهام را رد کرده است.

پایه‌گذاری آژانس تحقیقات اینترنتی

پریگوژین اذعان کرده است که آژانس تحقیقات اینترنت را تاسیس و تامین مالی کرده است، شرکتی که واشنگتن می‌گوید یک "کارخانه آزارگران سایبری" است که در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۶ امریکا به نفع دونالد ترامپ و جمهوری‌خواهان دخالت کرده است.

پریگوژین در عقرب ۱۴۰۱ تایید کرد که در انتخابات ریاست جمهوری امریکا دخالت کرده و دوباره این کار را انجام خواهد داد.

با این حال، گروهی از سیاستمداران و کارشناسان افغان و خارجی دولت‌های جهان را تشویق می‌کنند که روند عادی‌سازی روابط با طالبان را آغاز کنند و در صورتی که این گروه مطالبات جهان را پذیرفت، به رسمیت شناخته شود. آنها باور دارند که دیپلوماسی می‌تواند طالبان را تغییر دهد.

آنها الزاماً حامیان طالبان نیستند و دستکم برخی از آنان به روابط طالبان با گروه‌های تروریستی و ممنوعیت آموزش زنان انتقاد دارند. اما، برخلاف گروه اول فکر نمی‌کنند تحریم و انزوا به تغییر طالبان یا حتا آن طور که حامیان تحریم باور دارند، به تغییر رژیم در افغانستان کمک کند. برعکس، آنها با اشاره به کوریای شمالی و جمهوری اسلامی می‌گویند که مردم عادی بیشتر از دولتمردان حاکم، از تحریم‌ها آسیب خواهند دید.

فارن افیرز، دوماهنامه معتبر در حوزه سیاست خارجی، روز دوشنبه(۳۰ اسد) دیدگاه تعدادی از دیپلومات‌ها، مقامات و کارشناسان افغان و خارجی درباره عادی‌سازی روابط امریکا با حکومت طالبان را نشر کرد. این نظرسنجی نشان می‌دهد که تعداد چشمگیری از کارشناسان و مقامات از ادامه فشار و تحریم علیه طالبان به علت نقض حقوق بشر و روابط با گروه‌های تروریستی حمایت می‌کنند.

اردوگاه موافقان

در این بررسی، موافقان عادی‌سازی روابط امریکا با طالبان می‌گویند که بحران بشری و اقتصادی افغانستان، موفقیت طالبان در آوردن ثبات و امنیت، مبارزه با داعش و اتکا بر دیپلوماسی برای حل اختلافات با طالبان، ایجاب می‌کند که امریکا روند عادی‌سازی روابط با طالبان را آغاز کند.

ژاکلین هزلتون، از دانشگاه هاروارد در فارن افیرز نوشت که امریکا با رژیم‌های «ناخوشایند» دیگر نیز ارتباط دارد. گریم اسمیت از گروه بین‌المللی بحران افزود که امریکا و اروپا با طالبان منافع مشترک دارند، از جمله در مورد آمدن ثبات در افغانستان، کاهش کشت کوکنار، جلوگیری از مهاجرت و غیره.

به گفته او، تحریم‌های اقتصادی به زنان و دختران در افغانستان آسیب می‌زند. او مقامات دولت پیشین افغانستان را متهم کرد که به دنبال کشاندن پای امریکا در یک جنگ دیگر اند.

برخی دیگر مانند عبدالقادر سینو، از دانشگاه ایندیانا در امریکا، طالبان را «همکار مفید در جنگ با داعش و مهار القاعده» توصیف کرده است. او استدلال می‌کند که نقض حقوق بشر در افغانستان با تحریم و انزوای بیشتر طالبان بدتر خواهد شد. زیرا، «طالبان احساس خواهند کرد که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند.»

مسعوده سلطان، «فعال حقوق زنان»، گفت که غرب نه تنها با جنگ و حداکثر فشار نتوانست طالبان را وادار به پذیرش خواسته‌های خود کند بلکه به مردم عادی آسیب نیز رسانده است.

اردوگاه مخالفان

با این که موافقان عادی‌سازی روابط از ناکارایی تحریم‌های غرب انتقاد می‌کنند، مخالفان نیز اعتقاد دارند که عادی‌سازی روابط به تغییر طالبان کمک نمی‌کند، برعکس این گروه را متقاعد می‌سازد که غرب کوتاه آمده و حالا نیازی به تغییر سیاست‌های خود ندارند.

نادر نادری، پژوهشگر ارشد مرکز ویلسون که جز تیم مذاکرات اشرف غنی با طالبان بود، در فارن افیرز نوشت که به رغم علاقه شدید طالبان به شناسایی بین‌المللی، این گروه به هیچ وجه از مواضع خویش کوتاه نیامده است. به گفته او، طالبان حتا در موقعیت‌های ضعیف نیز به خواسته‌های کشورهای غربی تن نداده است.

جنرال جان آلن، فرمانده پیشین نیروهای ناتو در افغانستان به حکومت امریکا هشدار داد که نباید فراموش کند طالبان همچنان یک گروه «تروریست و قاچاقچی» است. بلقیس احمدی، پژوهشگر افغان می‌گوید که به رسمیت شناسی پاداش دادن به طالبان است و «پیام نادرست به گروه‌های افراطی اسلام‌گرا در سراسر جهان می‌فرستد.»

برای همین، ست جونز، معاون مرکز مطالعات استراتژیک در واشنگتن اعتقاد دارد که یکی از پیش‌شرط‌های عادی سازی، قطع روابط طالبان با القاعده باشد. با این حال، شیوشنکر منون، دیپلومات سابق هندی، بانگاهی بدبینانه اعتقاد دارد که طالبان به قول‌های خود وفادار نمی‌ماند.

معمای طالبان

خروج نیروهای امریکایی طالبان را در موقعیت برتری قرار داده است. این گروه احساس می‌کند که با صبر استراتژیک و بدون دادن امتیاز به غرب، نهایتاً به عنوان رژیمی مشروع پذیرفته خواهد شد.

موافقان عادی‌سازی روابط اعتماد بیش از حد به تاثیر دیپلوماسی بر طالبان دارند و فکر می‌کنند که برجسته کردن بحران انسانی در افغانستان، سیاستمداران غربی را به تغییر سیاست وادار خواهد کرد. ولی، نباید فراموش کرد تلفات انسانی و آسیب‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها در عراق و ایران برخورد سخت امریکا با این کشورها را تغییر نداد.

اما از جانب دیگر، مخالفان عادی‌سازی روابط نتایج سنگین تحریم‌ها بر مردم افغانستان را دستکم می‌گیرند. آنها حتا مخالف کمک مالی به سازمان‌های خیریه خارجی در افغانستان نیز هستند. مخالفان امیدوارند قطع کامل کمک‌های مالی و روابط جهان با طالبان، منجر به فروپاشی این رژیم شود. ولی به نظر نمی‌آید که سیاستمداران غربی پیامدهای این سناریو -جنگ داخلی دیگر و راه افتادن سیل مهاجران افغان به سوی کشورهای غربی- را دستکم بگیرند.

آقای حقانی، رهبر شبکه حقانی، پیش از چیرگی طالبان بر افغانستان، معاون رهبر این گروه بود و اکنون از نظر بسیاری از ناظران او فراتر از حوزه کاری وزارت داخله، کلاه نایب رهبری پوشیده است.

اما هدف از این سفرها، که از شمال شروع شد و به جنوب رسید و بعد هم پایش به هرات کشیده شد و همین امروز هم در غور است، چیست؟
در اداره طالبان، که به گونه نظام‌مند کار نمی‌کند، تصمیم‌گیری‌ها دور افراد می‌چرخد و نمادها و شخصیت‌ها اهمیت فراوانی پیدا می‌کنند.
هواداران آقای حقانی از جمله محمد جلال و انس حقانی، برادرش، عکس‌های دیدارهای او را منتشر می‌کنند تا چهره و جایگاه رهبر مرموز شبکه حقانی را بازسازی کنند. در بسیاری از این عکس‌ها دیده می‌شود که مقام‌های عمده طالبان از جمله یوسف وفا، والی بلخ، که از او پیشتر در برخی محافل به نام جایگزین احتمالی سراج‌الدین حقانی در وزارت داخله یاد می‌شد، دستان آقای حقانی را به نشانه احترام می‌بوسد یا هم ویدیوی او در حالی منتشر می‌شود که لبخند بر لب دارد و کودکان را مورد شفقت قرار می‌دهد.

در حالی که او خود اعتراف کرده است که بیش از ۱۰۵۰ حمله انتحاری را سازمان‌دهی کرده است که بیشتر مهاجمان یا نوجوان بوده‌اند یا هم پیامدهای ویرانگر این حملات جان بسیاری از کودکان و زنان و پدران را گرفته است.

از سوی دیگر، آقای حقانی ادبیات مسالمت‌جویانه در پیش گرفته و کوشیده است که برای مردم امید خلق کند. مثلا در نشستی در ارزگان گفت که افغانستان به سوی توسعه حرکت می‌کند، در حالی که سازمان ملل در بهار امسال گفت که شمار افغان‌هایی که در فقر زندگی می‌کنند از ۱۹ میلیون نفر در ۲۰۲۰ به ۳۴ میلیون نفر در ۲۰۲۲ افزایش یافته است.

خبرگزاری باختر تحت کنترول طالبان، وزارت داخله و دیگر نهادهای وابسته به آقای حقانی هم گزارش داده‌اند که سراج‌الدین حقانی به ساکنان ولایت ارزگان وعده داده است که در بازسازی این ولایت تلاش خواهد کرد، اما او نگفت که این کمک‌ها از طریق کدام برنامه و چه زمانی انجام می‌شود.

او پیشتر از این، در سفر به ولایت‌های دیگر از جمله ولایت ننگرهار در شرق هم وعده‌های سرخ و سبز داده بود.

احمد طارق، استاد دانشگاه در دیدار با سراج‌الدین حقانی گفت مردم ننگرهار، مسلمان‌اند و آنها نه تنها آموزش دختران را می‌پذیرند، بلکه در زمینه اجرای آن نیز همکاری خواهند کرد.
براساس خبرنامه وزارت داخله طالبان، سراج‌الدین حقانی در پاسخ به این درخواست گفته پیام مردم ننگرهار را با هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان در میان خواهد گذاشت.

بیش از ۷۰۰ روز است که مکاتب دخترانه و دانشگاه‌ها به روی دختران بسته‌اند.

کارشناسان سیاسی اکنون این سفرها را هدفمند و در راستای بازسازی وجهه وزیر داخله طالبان می‌دانند.

خالد سادات، تحلیلگر مسائل سیاسی، می‌گوید: «این سفرها و دیدارهای سراج‌الدین حقانی بالاتر از وظایف کاری یک وزیر کشور است و معمولاً چنین سفرها فقط به دیدار رئیسان پولیس و مراکز پولیس می‌روند و در این زمینه روی توانایی آنها کار می‌کنند، اما حقانی فراتر از آن، به دنبال حمایت عمومی است.«
آقای سادات می‌گوید که سفرهای کنونی سراج‌الدین حقانی نشان می‌دهد که او در حال رقابت با دیگر رهبران طالبان است.

علاوه بر ملا هبت‌الله آخندزاده، از کسانی مانند ملا یعقوب مجاهد و ملا برادر نیز به عنوان رقیبان احتمالی برای آینده رهبری طالبان یاد می‌شود.
به گفته آقای سادات، سراج حقانی می‌خواهد خود را به‌عنوان رهبر بین گروه‌های کوچک و بزرگ طالبان در ولایات معرفی کند، زیرا اگر بحث انتخاب رهبر آنها در آینده پیش بیاید یا بحث انتقال قدرت سیاسی پیش بیاید، پس حقانی می‌تواند ریشه‌های خود را در ولایت‌ها گسترش دهد.
در نبود فعالیت آشکار ملا هبت‌الله آخندزاده، فضای مانور برای آقای حقانی باز شده است.
اما نام او همچنان برخلاف ملا هبت‌الله در فهرست سیاه تحریم سازمان ملل متحد قرار دارد و امریکا همچنان جایزه ده میلیون دالری برای اطلاعات برای بازداشت یا کشتن او را بر نداشته است.
بنابرین به نظر نمی‌رسد که جایگزینی یک غیرطالبان وابسته به شبکه حقانی که در آخرین سال‌های شورش وارد بدنه اصلی طالبان شد و بعد هم مورد تحریم‌های گسترده جهانی قرار دارد، خیلی هم آسان باشد. واکنش طالبان اصلی به حرکت‌های سراج جالب خواهد بود.
اما سادات می‌گوید که یکی از اهداف این سفرها ممکن است جمع‌آوری حمایت و افزایش نفو بر گروه‌های ولایتی طالبان باشد، زیرا اختلافات بین طالبان در حال افزایش است و سراج‌الدین حقانی می‌خواهد خود را برای بازی آینده آماده کند.