رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی افغانستان
در سومین سال حاکمیت طالبان بر افغانستان، شاهد تراکم بحران هستیم. دامنه بحران سیاسی، حقوق بشری و اقتصادی امسال نسبت به دو سال گذشته عمیقتر و وسیعتر شده است.
بیش از ۲۷ میلیون انسان به نان شب روز محتاجاند، هشت میلیون نفر کشور را ترک کرده و اکثرشان آواره کشورهای همسایه شدهاند که هیچ حقی برای مهاجران قایل نیستند.
نزدیک به چهار میلیون دختر از آموزش بازماندهاند و رژیم آپارتاید جنسیتی به تمام معنی حاکم شده است. محاکم صحرایی و مجازات در ملاء عام به امری تکراری و روزمره بدل شده و مردم حتی در خانههای خود از همدیگر میترسند تا مبادا یکی از آنها جاسوس طالبان باشد.
این فهرست طولانی است. تاراج معادن، وضع مالیات سنگین بدون ارایه خدمات، تبعیض قومی، زبانی و مذهبی، ایدیولوژیک شدن نظام آموزشی و انزوای مطلق بینالمللی از دیگر نمونههای این بحران عمیق است، بحرانی که دلیل اصلی آن حاکمیت نامشروع یک گروه تندرو ایدیولوژیک و نا آشنا با نظم جهانی و ملزومات زمان و زندگی کنونی است؛ حاکمیت طالبان.
در بعد منطقهای نیز، اوضاع نابسامان و ناامن است. پاکستان روزمره با حملات رو به افزایش طالبان پاکستانی مواجه است که همه روزه از نیروهای امنیتی و دفاعی پاکستان قربانی میگیرد. تورخم و اسپین بولدک در سه سال گذشته دستکم ده بار شاهد درگیری مرزی و بسته شدن مرز میان دو کشور بودهاند.
جمهوری اسلامی ایران، شاهد حملات تروریستی در شاهچراغ و کرمان بوده و حداقل هشت مرزبان ایرانی در این سه سال در درگیری مرزی با طالبان و یا هم در نتیجه حملات گروه جیش العدل کشته شدهاند و در حال حاضر این کشور در تدارک کشیدن دیوار، سیم خاردار و حفر تونل در امتداد مرز خود با افغانستان است.
درحالیکه هر دو کشور پاکستان و ایران با امارت طالبانی رابطه دارند، سفارتهای افغانستان را در اختیار طالبان گذشتهاند و در زمان جمهوریت با حمایتهای مستقیم و غیرمستقیم خود از طالبان حمایت کردند.
جامعه بینالمللی علیالظاهر طالبان را تحریم کرده است. رهبران این گروه در فهرست سیاه شورای امنیت سازمان ملل متحد است، هیچ کشوری طالبان را به رسمیت نشناخته است و در سه سال گذشته به صورت مستمر از طالبان خواستهاند حقوق بشر را آنهم در مقیاس حداقلی - حق آموزش و کار زنان ـ رعایت کنند تا به رسمیت شناخته شوند.
شماری از کشورها هم تشکیل حکومت همهشمول را پیششرط رسمیت طالبان تعیین کردهاند اما طالبان نه به مطالبات مردم برای رعایت حقوق اساسی شان پاسخ مثبت دادهاند نه به مطالبات سیاسی منطقه مبنی بر تشکیل حکومت همهشمول اعتنایی کردهاند و نه تاکید مداوم غرب و سازمان ملل متحد مبنی بر رعایت حداقلی حقوق بشر را جدی گرفتهاند.
در چنین شرایطی و با چنین رژيمی چه میشود کرد؟
کنشگران سیاسی و اجتماعی افغانستان پس از سقوط سه رویکرد متفاوت را در پیش گرفتهاند. نقطه مشترک این رویکردها یا به عبارت دیگر هدف این کنشگریهای متفاوت، واحد است و آن چیزی نیست جز رهایی خود و مردم افغانستان از شری به نام طالب و عامل اصلی بحران روبه گسترش افغانستان.
الف: رویکرد سیاسی
شمار قابل ملاحظهای از رهبران سیاسی شناخته شده که حوادث چهار دهه اخیر در افغانستان را رقم زدهاند، از رهبران جهادی گرفته تا مسئولان رده اول نظام جمهوریت در ۲۰ سال گذشته، طرفدار رویکرد سیاسی یا به اصطلاح گفتوگو و مذاکره با طالبان هستند و در سه سال گذشته مدام تکرار کردهاند که راهحل معضل افغانستان سیاسی است و همه طرفها از جمله طالبان باید با همدیگر گفتوگو و مذاکره کنند. لازم به یادآوری است که بیشتر این چهرهها در ۲۰ سال جمهوریت و در زمانی که طالبان کنترول هیچ ولایتی را هم در اختیار نداشتند، با تلطیف طالبان به برادر ناراضی و مخالف سیاسی، کمیسیونهای متعدد صلح ساختند و از طالبان دعوت به گفتوگو کردند. طالبان اما توجهی نکردند.
بخشی از حامیان رویکرد سیاسی و مذاکره با طالبان چهرههایی است که از آدرس نظام جمهوریت (دولت+جریانهای سیاسی) برای گفتوگو با طالبان به دوحه رفتند و ماهها با طالبان در یک هتل اقامت کردند. نظام جمهوریت برقرار بود، نیروهای امنیتی بودند و ناتو هنوز در افغانستان حضور داشت و بخشی از توافقنامه طالبان با امریکا نیز مشروط به برگزاری مذاکرات بینالافغانی برای رسیدن به یک توافق بود. اما طالبان تنها دو جلسه با این هیئت نشستند. با این آجندا که مبنای گفتوگو چه باشد؟ شرع یا قانون اساسی. اما به رغم انتظار هیئت جمهوریت، مردم افغانستان و ناتو، طالبان حاضر نشدند جلسه سوم را با هیئت جمهوریت برگزار کنند.
طرفداران رویکرد سیاسی و مذاکره، به رغم این تجارب در سه سال گذشته بازهم به مذاکره تاکید کردهاند اما طالبان حتی به خود زحمت پاسخ دادن به آنها را در حد یک توییت سخنگو، ندادهاند، انگار نه انگار که چنین جماعتی یا چنین مطالبهای وجود دارد.
ب: رویکرد مدنی
سکاندار رویکرد مدنی و عاری از خشونت در سه سال گذشته، زنان شجاع و قهرمان افغانستان بودهاند. آنها از فردای حاکمیت طالبان به خیابانها برآمدند و شعار «نان، کار و آزادی» سر دادند. این کنشگری که کاملا خودجوش و طبیعی بود و آنچه مطالبه میشد حداقل حق برای زنده ماندن بود، اما به شدت سرکوب شد. اعتراضات مدنی زنان علیه طالبان در داخل از خیابانها به فضاهای بسته رفت اما حتی در آنجا نیز از شر استبداد طالبانی در امان نماند.
این اعتراضات در بیرون از افغانستان و در خیابانها و ستیژهای بینالمللی ادامه یافت ولی به دلیل نبودن گوش شنوا و درگیری جهان با اوکراین و بعد غزه، کمرنگ شد. هرچند این اعتراضها توانست دستکم از به رسمیت شناخته شدن طالبان جلوگیری کند یا حداقل در این راستا موثر باشد.
چالش عمدهای که فراروی مبارزات مدنی در افغانستان قرار دارد، علاوه بر بیگانه بودن امارت طالبانی با مدنیت و اعتراضات مدنی و سرکوب شدید آن، این است که بخش عمده نیروهایی که باورمند به اعتراضات مدنیاند و قادر به شکلدهی تظاهرات و نافرمانی مدنی و هدایت و دوام آن بودند، کشور را ترک کردهاند و این امر سبب شده است که راهاندازی حتی تظاهرات ۱۰۰۰ نفری در افغانستان ناممکن یا حداقل دشوار شود.
سرکوب شدید فیزیکی، بازداشت و شکنجه و مهمتر از همه نشانه گرفتن عزت و آبروی خانوادهها از طریق بازداشت زنان و دختران در جامعهای مثل افغانستان، بخش اعظم از جامعه را به نیروی نامریی کنترول و مخالفت با فعالیت مدنی به نفع طالبان تبدیل کرده است.
رویکرد سیاسی ـ نظامی
در عرض سه سال، چندین تشکل و جبهه یا سازمان با رویکرد سیاسی و نظامی عرض وجود کردهاند و از این میان جبهه آزادی و جبهه مقاومت در عمل نیز عملیاتهای کوچک و بزرگ نظامی را علیه نیروهای طالبان انجام دادهاند که گزارشهای آن به صورت روزمره در رسانهها بازتاب یافته و دستکم در دو مورد دبیرکل سازمان ملل متحد در گزارشهای ربعوار خود به شورای امنیت از فعالیتهای این جبههها گزارش داده است.
در این رویکرد، اصل بر نظامیگری صرف و کور نیست و جنگ نه به لحاظ فردی و نه به لحاظ سازمانی و جمعی، انتخاب اولی هیچ فرد یا جمع نیست. بلکه آخرین گزینه است و زمانی اتفاق میافتد که تمامی راههای دیگر بسته شده باشد.
چنانچه در فوق یاد شد، طالبان به اعتراضات مدنی پاسخ مثبت ندادند و همینطور به مطالبات سیاسی. در چنین وضعیتی دو راه بیشتر باقی نمی ماند: تسلیم محض و بیعت با نظام امارتی، یا ایستادن با تمامی ظرفیت برای شکست طالبان و وادار کردن آن به نشستن پای میز مذاکره و گفتوگوی معنادار و جدی.
قرار گرفتن در چنین وضعیتی به شدت ناخوشایند و دشوار است. زیرا هیچ کدام از این گزینهها مطلوب و آسان نیستند اما همه واقعیتهای پیرامون مان نشان میدهد که راه سومی وجود ندارد. مگر اینکه نخواهیم این واقعیت تلخ و موقعیت دشوار را بپذیریم. هرچقدر پذیریش این ناگزیری و دشواری در میان کنشگران سیاسی ـ مدنی و اجتماعی افغانستان در بیرون و خارج طول بکشد، به همان اندازه حاکمیت طالبان طولانی میشود.
اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که جمهوری اسلامی با پیگیری چند پروژه همزمان، همچنان فعالانه در حال ادامه و تکمیل برنامه ساخت تسلیحات هستهای خود است.
به گفته سه منبع مستقل در ایران که به دلیل حساسیت موضوع، نامشان نزد ایراناینترنشنال محفوظ است، جمهوری اسلامی با ایجاد تغییرات ساختاری در سازمان پژوهشهای نوین دفاعی (سپند)، ابقای محمد اسلامی در ریاست سازمان انرژی اتمی ایران و ازسرگیری آزمایشها برای تولید چاشنی انفجار بمب هستهای، برنامه سری تسلیحات هستهای خود را پیش میبرد.
آژانسهای اطلاعاتی امریکا در گزارشهای سالانه خود همواره تاکید میکردند که «ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست»، اما در گزارش امسال خود که هفته پیش منتشر شد، این عبارت را حذف و به جایش نوشتند «جمهوری اسلامی فعالیتهایی را دنبال میکند که این کشور را درموقعیت بهتری برای تولید تسلیحات هستهای قرار میدهد.»
اطلاعاتی که به تازگی به دست ایراناینترنشنال رسیده نشان میدهد که جمهوری اسلامی اقدامات خود را برای تکمیل چرخه تولید تسلیحات هستهای، شامل غنیسازی با غلظت بالا، تولید چاشنی مولد انفجار هستهای و توسعه موشکهای قادر به حمل کلاهک هستهای شدت بخشیده است.
تغییر ساختار سپند
کمتر از یک ماه پیش از مرگ ابراهیم رئیسی، لایحه تشکیل سازمان پژوهشهای نوین دفاعی (سپند) در مجلس شورای اسلامی تصویب و به قانون تبدیل شد.
سپند که در سال ۱۳۸۹ تاسیس شده است، از زیرمجموعههای وزارت دفاع بود اما طبق قانونی که یک هفته پیش از مرگ ابراهیم رئیسی به سرعت تصویب و ابلاغ شد، به یک سازمان مستقل تبدیل شد.
محسن فخریزاده، از برجستهترین چهرههای برنامه هستهای نظامی ایران، پیشتر مدیریت سپند را برعهده داشت و در آذر ماه (قوس) سال ۱۳۹۹ در منطقه آبسرد به ضرب گلوله کشته شد. حذف محسن فخریزاده به موساد نسبت داده شده است.
در قانون جدید، سپند به یک سازمان مستقل تبدیل شده است که قرار است با دو ویژگی منحصر به فرد در جهت تثبیت و تداوم دستاوردهای فخریزاده فعالیت کند.
در ماده دو این قانون آمده است که سازمان جدید، دارای استقلال مالی خواهد بود و الزامی به رعایت قانون دیوان محاسبات کشوری ندارد و در واقع قرار است به کسی جواب ندهد که با بودجه اختصاصیاش چه میکند.
در بند هفت این قانون نیز آمده که سپند براساس اساسنامه ابلاغی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود.
چرا تشکیل سازمان مستقل سپند مهم است؟
۳۰دی ماه (جدی) سال گذشته، جمهوری اسلامی با استفاده از یک ماهوارهبر سهمرحلهای سوخت جامد به نام قائم-۱۰۰، ساخت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ماهوارهای به نام ثریا را به مدار زمین پرتاب کرد.
چند روز بعد، آلمان، بریتانیا و فرانسه در بیانیهای مشترک این اقدام را محکوم کردند و گفتند موشک قائم-۱۰۰ که سوخت جامد دارد از تکنولوژی موشکهای بالستیک دوربرد ایران استفاده میکند.
جمهوری اسلامی پس از خروج امریکا از برجام، غنیسازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد افزایش داده است و مقدار زیادی اورانیوم غنیسازی شده دارد که برای ساخت چندین بمب هستهای کفایت میکند.
توانایی ساخت سلاح هستهای، چرخهای پیچیده است که سه وجه اساسی دارد: اورانیوم غنیسازی شده با غلظت بالا، ساخت چاشنی انفجاری و تولید و آزمایش وسیلهای که بتواند کلاهک هستهای حمل کند.
گفته میشود تلاشهای تهران برای پرتاب ماهوارههای سپاه پاسداران در راستای ساخت موشکهایی است که بتواند کلاهک هستهای حمل کند.
سازمان سپند نیز ادامهدهنده تولید یکی دیگر از اجزای اصلی برنامه هستهای جمهوری اسلامی یعنی تلاشها برای ساخت چاشنی انفجاری است که پس از افشای «پروژه آماد» در سال ۲۰۰۳ ظاهرا متوقف شد.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، پس از آن سال، این پروژه مخفیانه و در قالب پروژه ۱۱۰ ادامه پیدا کرد.
بر اساس اسناد فاش شده، تهران پس از سال ۲۰۰۳ هم در سایت آباده، جایی که ایران قبلا چاشنیهای انفجاری را تست کرده بود، روی چاشنیهای نوترونی قابل استفاده در کلاهک هستهای کار میکرده است.
منابع ایراناینترنشنال میگویند از سال ۲۰۱۱، سپند، پروژهای به نام «متفاض» را در تاسیسات آباده با یکی از سه چهره کلیدی برنامه فعلی هستهای نظامی ایران آغاز کرده است. جمهوری اسلامی قبلا ادعا میکرد که این برنامه را متوقف کرده است.
تصویری که متعلق به سال ۲۰۱۸ است نشان میدهد تهران در دو سال منتهی به این تاریخ، یعنی زمانی که برجام برقرار بود، مشغول تست چاشنی انفجاری مورد نیاز برای کلاهک هستهای بوده است.
سعید برجی کیست؟
سعید برجی، دانشآموخته دانشگاه مالک اشتر، وابسته به وزارت دفاع و کارشناس مواد منفجره و فلزات گروه «شهید کریمی» سپند، مدتی در پوشش شرکت آذر افروز سعید، به نام ساخت مخازن کروی برای صنایع پتروشیمی، به برنامه هستهای نظامی تهران کمک میکرد.
پس از سرقت اسناد هستهای جمهوری اسلامی به دست موساد، وقتی تهران متوجه شد که سایت آباده لو رفته است، این سایت را بلافاصله تخریب کرد اما آثارش در تصویرهای ماهوارهای پیداست.
طبق اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال، سعید برجی در پوشش شرکت آروین کیمیا ابزار، اخیرا با پوشش پتروشیمی، دوباره فعالیتهایش را از سر گرفته است.
او بخشی از سهامش در این شرکت را در شهریور (سنبله) سال ۱۴۰۱ به مرکز رشد واحدهای فنآور نوین دفاعی متعلق به سپند واگذار کرد.
شریک او، اکبر مطلبیزاده، که پیشتر مشاور محسن فخریزاده و رئیس گروه «شهید کریمی» سپند بود، نیز این کار را انجام داده است.
سعید برجی و اکبر مطلبیزاده که هر دو تحت تحریم امریکا هستند در حال حاضر، برنامه ساخت چاشنی انفجاری را زیر نظر سردار رضا مظفرنیا پیش میبرند.
سردار رضا مظفرینیا، رئیس پیشین دانشگاه مالک اشتر متعلق به وزارت دفاع و معاون پیشین تحقیقات صنعتی این وزارتخانه است که از سه سال پیش، جانشین محسن فخریزاده در سپند شد.
او از سالها قبل جزو ساختار برنامه هستهای نظامی جمهوری اسلامی بوده است.
یک منبع مطلع در وزارت دفاع به ایراناینترنشنال گفت تشکیل سازمان مستقل سپند با بودجهای مستقل و بدون نظارت، بخش مهمی از برنامه اخیر جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح هستهای است.
چرا محمد اسلامی ابقا شد؟
این برنامه یک بازیگر کلیدی دیگر هم دارد.
اول همین هفته مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری جدید ایران، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی را در سمت خود ابقا کرد.
اسلامی، چهرهای مهم در برنامه هستهای نظامی ایران و کاملا متفاوت با روسای پیشین سازمان انرژی اتمی است.
او با مسوولیت معاونت طرحهای توسعه سازمان صنایع دفاعی، ماموریتی حساس را در فاصله سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۸ مدیریت میکرد.
اسلامی از طرف جمهوری اسلامی تیمی را به دبی فرستاد تا دیداری محرمانه با عبدالقدیرخان، دانشمند هستهای پاکستان داشته باشند.
عبدالقدیرخان بعدها پذیرفت که دانش هستهای و تجهیزات غنیسازی را به ایران فروخته است.
در چارت یکی از اسناد هستهای به سرقت رفته جمهوری اسلامی، نقش اسلامی پررنگ دیده شده است.
او در مقام رئیس موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی بر تمام ابعاد برنامه هستهای نظامی ایران احاطه داشت؛ از جمله پروژه آماد که زیر نظر فخریزاده انجام میشد.
اسلامی تا دو سال پس از برجام هم معاون امور صنعتی و تحقیقاتی وزارت دفاع بود.
یک منبع در وزارت دفاع و یک منبع نزدیک به سپند به ایراناینترنشنال گفتند ابقای اسلامی با دستور خامنهای و برای حفظ تیم سه نفره جدید برنامه هستهای نظامی ایران شکل گرفته است.
تلاش برای تغییر در سیاست بازدارندگی جمهوری اسلامی
یک دیپلمات غربی به ایراناینترنشنال گفت بخشهای مشکوک فعالیتهای هستهای ایران، موجب نگرانی امریکا، اسرائیل و کشورهای اروپایی شده است.
پس از فعل و انفعالات رخ داده در خاورمیانه و آخرینش، ترور اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران، سیاست بازدارندگی جمهوری اسلامی که با اتکا به نیروهای نیابتی طراحی شده بود، کارایی خود را از دست داده است و خامنهای و دیگر کارگزاران نظام به آن واقفاند.
این واقعیت شاید جمهوری اسلامی را به این نتیجه رسانده باشد که سراغ یک عامل بازدارنده دیگر برود.
محمدرضا صباغیان، نماینده مهریز در مجلس شورای اسلامی، در روزی که پزشکیان لیست وزیران پیشنهادی خود را به مجلس فرستاد، گفت: «کدام عقل و قانون میگوید زورگویان باید سلاح هستهای داشته باشند اما ایران نه؟»
او افزود: «از شورای عالی امنیت ملی میخواهیم شرایط جدید را بررسی کند و به رهبر انقلاب پیشنهاد دهد با توجه به فقه پویای اسلامی، راه را برای ساخت سلاح هستهای باز کنند.»
این موضوع آخرین و شاید خطرناکترین تیر ترکش خامنهای باشد.
طالبان با وعده احیای ثبات، سرکوب داعش و محو مواد مخدر به امریکا و قدرتهای منطقه، امیدوار بود که به رسمیت شناخته شود. اما، پافشاری کشورهای غربی بر آجندای حقوق بشر و تاکید قدرتهای منطقه بر تشکیل حکومت فراگیر قومی مانع خواست طالبان شده است.
امریکا برخلاف روسیه و چین که از شبهنظامیان آسیای میانه احساس تهدید میکنند، تاکیدی بر مهار و اخراج گروههای تروریستی و شبهنظامی از افغانستان نکرده است. به نظر میرسد که واشنگتن به این قول طالبان در موافقتنامه دوحه اعتماد دارد که این گروه به القاعده و دیگر سازمانهای تروریستی اجازه حمله به منافع امریکا را نمیدهد.
افغانستان تحت حاکمیت طالبان تنها کشوری در جهان است که هیچ دولتی آن را به رسمیت نمیشناسد. حتا قره باغ کوهستانی، منطقه مورد مناقشه میان ارمنستان و آذربایجان و قبرس شمالی، دستکم از سوی ارمنستان و ترکیه به رسمیت شناخته میشوند.
این فقدان مشروعیت بینالمللی به این دلیل نیست که طالبان قدرت را به زور غصب کرده است. بلکه، به این دلیل است که این گروه در فهرست سازمانهای تروریستی شورای امنیت سازمان ملل و بسیاری از قدرتهای دیگر از جمله روسیه قرار دارد. همچنین، این گروه ابتداییترین هنجارهای بینالمللی مانند رعایت حق آموزش زنان را نادیده گرفته است.
قدرتهای عمده از به رسمیتشناختن همچون ابزاری برای تغییر رفتار طالبان استفاده میکنند. تعامل با گروهی خشن و بدوی که حقوق و هنجارهای اساسی نظام بینالمللی مانند حق آموزش زنان را نادیده میگیرند، برای دولتهای غربی دشوار است. این دولتها این تعامل را به دشواری میتوانند برای رایدهندگان و احزاب سیاسی فرصتطلب اپوزیسیون توجیه کنند.
با اینحال، به نظر میرسد طالبان خیلی امیدوار است که فقدان مشروعیت بینالمللی معضلی زودگذر باشد. این گروه سعی کرده است تصویرش را از یک سازمان تروریستی و انتحاری به یک دولت عادی ملیگرای بیطرف و خواهان روابط حسنه با تمام کشورها از جمله دشمن خونینش ایالات متحده، تغییر دهد.
خشوبش ملاها و دیپلوماتهای غربی
دیدارهای طالبان با دیپلوماتهای غربی در قطر و کابل و دعوت از این گروه در نشست سازمان ملل در دوحه، این سوال را به وجود آورده است که مشروعیت نداشتن طالبان چه معنایی دارد؟
رفتار مقامها و دیپلوماتهای خارجی نشان میدهد که کشورها با طالبان به عنوان تنها قدرت حاکم برخورد میکنند. سراج الدین حقانی، تروریست سرشناس با محمد بن زاید آلنهیان، رئیس دولت امارات متحده عربی، در کاخ الشطی در ابوظبی دیدار کرد.
به نظر میرسد که استراتژی عادیسازی طالبان، دستکم از فشارهای بیشتر بر این گروه کاسته است. ایالات متحده با این که میداند طالبان از میلیونها دالر کمک مالی بشردوستانهاش به افغانستان سوءاستفاده میکند، ولی در سیاست کمک مالی خود تغییری نیاورده است.
ایالات متحده و قدرتهای غربی دیگر از دادوستد سیاسی شماری از کشورهای منطقه با طالبان انتقاد نمیکنند. چین و روسیه با این که طالبان را به رسمیت نشناختهاند، اما روابط خود را با آن گسترش دادهاند. حتا کشورهای کوچکتر به خصوص آنانی که از حمایت روسیه برخوردار اند، نیز از این الگو پیروی میکنند.
منافع ناخواسته
احتمالاً، علت این رفتار این است که امریکا و اروپا مایل اند طالبان روند استحاله از یک گروه تروریستی به یک دولت عادی مستحکم را بپیماید. زیرا، طالبان با کنترول افغانستان و سرکوب داعش منافع امنیتی کشورهای غربی، به ویژه امریکا را تامین میکنند. افغانستان بیثبات مولد بحرانهای چندگانه امنیتی و بشری است که کشورهای غربی را به دردسر میاندازد.
تصویر افغانستان گرسنه و دچار بحران انسانی، ناکامی پروژه دولتسازی غرب در افغانستان و عراق را برجسته تر میکند. راه افتادن موج مهاجرت انسانهای ناامید و گرسنه از افغانستان، به بحران سیاسی ناشی از واکنش نیروهای دستراستی به پذیرش پناهندگان در اروپا، بیشتر دامن میزند.
طالبان و قدرتهای عمده جهان به تفاهم تاریخیای دست یافتهاند که پیش از آن کمتر گروه حاکم در افغانستان در تاریخ معاصر از آن برخوردار بوده است. امریکا، چین، روسیه و دیگر کشورهای بر موجودیت رژیم مستحکمی که افغانستان مملو از آشوب داخلی را کنترول بتواند، تفاهم نظر دارند. از این منظر، پوتین و شیجین پینگ همان قدر نگاه مثبت به طالبان دارند که جو بایدن.
در عین حال، رقابت قدرتهای بزرگ در تفاهم بینالمللی روی منزوی کردن طالبان شکاف ایجاد کرده است. این شکاف تبدیل به فرصتی برای طالبان شده که از آن برای گسترش روابط خود با قدرتهای منطقه مانند روسیه و چین استفاده کنند و تا حدی انزوای خود در میان کشورهای غربی را جبران کنند.
مخالفان طالبان، به ویژه زنان، فشار بر دولتهای غربی برای به رسمیت نشناختن طالبان را به طور موثری حفظ کردهاند. جامعه مدنی افغانستان، به ویژه کنشگران زن، متحدان قوی در جامعه مدنی غربی دارند که با عادیسازی روابط طالبان امریکا و اروپا مخالف اند و در آن مانع جدی ایجاد کردهاند.
نیروهای سیاسیای که پس از سقوط کابل، به کشورهای غربی و منطقه پناهنده شدهاند، نقش موثری در بازداشتن دولتها از روابط عادی با طالبان ندارند. زیرا، یکی، به علت مشارکت در دولت پیشین مشروعیت و اعتبارشان به شدت صدمه دیده است. دوم، مقاومت نظامی و سیاسی آنان هنوز بدیل صلحآمیز برای طالبان نیست.
در حالیکه مخالفان سیاسی و مدنی طالبان بر براندازی رژیم طالبان تاکید دارند، کشورها از بیم بیثباتی و جنگ دیگر در افغانستان، روابط کژدار و مریز با طالبان فعلا ادامه میدهند.