اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که جمهوری اسلامی با پیگیری چند پروژه همزمان، همچنان فعالانه در حال ادامه و تکمیل برنامه ساخت تسلیحات هستهای خود است.
اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که جمهوری اسلامی با پیگیری چند پروژه همزمان، همچنان فعالانه در حال ادامه و تکمیل برنامه ساخت تسلیحات هستهای خود است.
به گفته سه منبع مستقل در ایران که به دلیل حساسیت موضوع، نامشان نزد ایراناینترنشنال محفوظ است، جمهوری اسلامی با ایجاد تغییرات ساختاری در سازمان پژوهشهای نوین دفاعی (سپند)، ابقای محمد اسلامی در ریاست سازمان انرژی اتمی ایران و ازسرگیری آزمایشها برای تولید چاشنی انفجار بمب هستهای، برنامه سری تسلیحات هستهای خود را پیش میبرد.
آژانسهای اطلاعاتی امریکا در گزارشهای سالانه خود همواره تاکید میکردند که «ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست»، اما در گزارش امسال خود که هفته پیش منتشر شد، این عبارت را حذف و به جایش نوشتند «جمهوری اسلامی فعالیتهایی را دنبال میکند که این کشور را درموقعیت بهتری برای تولید تسلیحات هستهای قرار میدهد.»
اطلاعاتی که به تازگی به دست ایراناینترنشنال رسیده نشان میدهد که جمهوری اسلامی اقدامات خود را برای تکمیل چرخه تولید تسلیحات هستهای، شامل غنیسازی با غلظت بالا، تولید چاشنی مولد انفجار هستهای و توسعه موشکهای قادر به حمل کلاهک هستهای شدت بخشیده است.
تغییر ساختار سپند
کمتر از یک ماه پیش از مرگ ابراهیم رئیسی، لایحه تشکیل سازمان پژوهشهای نوین دفاعی (سپند) در مجلس شورای اسلامی تصویب و به قانون تبدیل شد.
سپند که در سال ۱۳۸۹ تاسیس شده است، از زیرمجموعههای وزارت دفاع بود اما طبق قانونی که یک هفته پیش از مرگ ابراهیم رئیسی به سرعت تصویب و ابلاغ شد، به یک سازمان مستقل تبدیل شد.
محسن فخریزاده، از برجستهترین چهرههای برنامه هستهای نظامی ایران، پیشتر مدیریت سپند را برعهده داشت و در آذر ماه (قوس) سال ۱۳۹۹ در منطقه آبسرد به ضرب گلوله کشته شد. حذف محسن فخریزاده به موساد نسبت داده شده است.
در قانون جدید، سپند به یک سازمان مستقل تبدیل شده است که قرار است با دو ویژگی منحصر به فرد در جهت تثبیت و تداوم دستاوردهای فخریزاده فعالیت کند.
در ماده دو این قانون آمده است که سازمان جدید، دارای استقلال مالی خواهد بود و الزامی به رعایت قانون دیوان محاسبات کشوری ندارد و در واقع قرار است به کسی جواب ندهد که با بودجه اختصاصیاش چه میکند.
در بند هفت این قانون نیز آمده که سپند براساس اساسنامه ابلاغی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود.
چرا تشکیل سازمان مستقل سپند مهم است؟
۳۰دی ماه (جدی) سال گذشته، جمهوری اسلامی با استفاده از یک ماهوارهبر سهمرحلهای سوخت جامد به نام قائم-۱۰۰، ساخت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ماهوارهای به نام ثریا را به مدار زمین پرتاب کرد.
چند روز بعد، آلمان، بریتانیا و فرانسه در بیانیهای مشترک این اقدام را محکوم کردند و گفتند موشک قائم-۱۰۰ که سوخت جامد دارد از تکنولوژی موشکهای بالستیک دوربرد ایران استفاده میکند.
جمهوری اسلامی پس از خروج امریکا از برجام، غنیسازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد افزایش داده است و مقدار زیادی اورانیوم غنیسازی شده دارد که برای ساخت چندین بمب هستهای کفایت میکند.
توانایی ساخت سلاح هستهای، چرخهای پیچیده است که سه وجه اساسی دارد: اورانیوم غنیسازی شده با غلظت بالا، ساخت چاشنی انفجاری و تولید و آزمایش وسیلهای که بتواند کلاهک هستهای حمل کند.
گفته میشود تلاشهای تهران برای پرتاب ماهوارههای سپاه پاسداران در راستای ساخت موشکهایی است که بتواند کلاهک هستهای حمل کند.
سازمان سپند نیز ادامهدهنده تولید یکی دیگر از اجزای اصلی برنامه هستهای جمهوری اسلامی یعنی تلاشها برای ساخت چاشنی انفجاری است که پس از افشای «پروژه آماد» در سال ۲۰۰۳ ظاهرا متوقف شد.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، پس از آن سال، این پروژه مخفیانه و در قالب پروژه ۱۱۰ ادامه پیدا کرد.
بر اساس اسناد فاش شده، تهران پس از سال ۲۰۰۳ هم در سایت آباده، جایی که ایران قبلا چاشنیهای انفجاری را تست کرده بود، روی چاشنیهای نوترونی قابل استفاده در کلاهک هستهای کار میکرده است.
منابع ایراناینترنشنال میگویند از سال ۲۰۱۱، سپند، پروژهای به نام «متفاض» را در تاسیسات آباده با یکی از سه چهره کلیدی برنامه فعلی هستهای نظامی ایران آغاز کرده است. جمهوری اسلامی قبلا ادعا میکرد که این برنامه را متوقف کرده است.
تصویری که متعلق به سال ۲۰۱۸ است نشان میدهد تهران در دو سال منتهی به این تاریخ، یعنی زمانی که برجام برقرار بود، مشغول تست چاشنی انفجاری مورد نیاز برای کلاهک هستهای بوده است.
سعید برجی کیست؟
سعید برجی، دانشآموخته دانشگاه مالک اشتر، وابسته به وزارت دفاع و کارشناس مواد منفجره و فلزات گروه «شهید کریمی» سپند، مدتی در پوشش شرکت آذر افروز سعید، به نام ساخت مخازن کروی برای صنایع پتروشیمی، به برنامه هستهای نظامی تهران کمک میکرد.
پس از سرقت اسناد هستهای جمهوری اسلامی به دست موساد، وقتی تهران متوجه شد که سایت آباده لو رفته است، این سایت را بلافاصله تخریب کرد اما آثارش در تصویرهای ماهوارهای پیداست.
طبق اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال، سعید برجی در پوشش شرکت آروین کیمیا ابزار، اخیرا با پوشش پتروشیمی، دوباره فعالیتهایش را از سر گرفته است.
او بخشی از سهامش در این شرکت را در شهریور (سنبله) سال ۱۴۰۱ به مرکز رشد واحدهای فنآور نوین دفاعی متعلق به سپند واگذار کرد.
شریک او، اکبر مطلبیزاده، که پیشتر مشاور محسن فخریزاده و رئیس گروه «شهید کریمی» سپند بود، نیز این کار را انجام داده است.
سعید برجی و اکبر مطلبیزاده که هر دو تحت تحریم امریکا هستند در حال حاضر، برنامه ساخت چاشنی انفجاری را زیر نظر سردار رضا مظفرنیا پیش میبرند.
سردار رضا مظفرینیا، رئیس پیشین دانشگاه مالک اشتر متعلق به وزارت دفاع و معاون پیشین تحقیقات صنعتی این وزارتخانه است که از سه سال پیش، جانشین محسن فخریزاده در سپند شد.
او از سالها قبل جزو ساختار برنامه هستهای نظامی جمهوری اسلامی بوده است.
یک منبع مطلع در وزارت دفاع به ایراناینترنشنال گفت تشکیل سازمان مستقل سپند با بودجهای مستقل و بدون نظارت، بخش مهمی از برنامه اخیر جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح هستهای است.
چرا محمد اسلامی ابقا شد؟
این برنامه یک بازیگر کلیدی دیگر هم دارد.
اول همین هفته مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری جدید ایران، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی را در سمت خود ابقا کرد.
اسلامی، چهرهای مهم در برنامه هستهای نظامی ایران و کاملا متفاوت با روسای پیشین سازمان انرژی اتمی است.
او با مسوولیت معاونت طرحهای توسعه سازمان صنایع دفاعی، ماموریتی حساس را در فاصله سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۸ مدیریت میکرد.
اسلامی از طرف جمهوری اسلامی تیمی را به دبی فرستاد تا دیداری محرمانه با عبدالقدیرخان، دانشمند هستهای پاکستان داشته باشند.
عبدالقدیرخان بعدها پذیرفت که دانش هستهای و تجهیزات غنیسازی را به ایران فروخته است.
در چارت یکی از اسناد هستهای به سرقت رفته جمهوری اسلامی، نقش اسلامی پررنگ دیده شده است.
او در مقام رئیس موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی بر تمام ابعاد برنامه هستهای نظامی ایران احاطه داشت؛ از جمله پروژه آماد که زیر نظر فخریزاده انجام میشد.
اسلامی تا دو سال پس از برجام هم معاون امور صنعتی و تحقیقاتی وزارت دفاع بود.
یک منبع در وزارت دفاع و یک منبع نزدیک به سپند به ایراناینترنشنال گفتند ابقای اسلامی با دستور خامنهای و برای حفظ تیم سه نفره جدید برنامه هستهای نظامی ایران شکل گرفته است.
تلاش برای تغییر در سیاست بازدارندگی جمهوری اسلامی
یک دیپلمات غربی به ایراناینترنشنال گفت بخشهای مشکوک فعالیتهای هستهای ایران، موجب نگرانی امریکا، اسرائیل و کشورهای اروپایی شده است.
پس از فعل و انفعالات رخ داده در خاورمیانه و آخرینش، ترور اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس در تهران، سیاست بازدارندگی جمهوری اسلامی که با اتکا به نیروهای نیابتی طراحی شده بود، کارایی خود را از دست داده است و خامنهای و دیگر کارگزاران نظام به آن واقفاند.
این واقعیت شاید جمهوری اسلامی را به این نتیجه رسانده باشد که سراغ یک عامل بازدارنده دیگر برود.
محمدرضا صباغیان، نماینده مهریز در مجلس شورای اسلامی، در روزی که پزشکیان لیست وزیران پیشنهادی خود را به مجلس فرستاد، گفت: «کدام عقل و قانون میگوید زورگویان باید سلاح هستهای داشته باشند اما ایران نه؟»
او افزود: «از شورای عالی امنیت ملی میخواهیم شرایط جدید را بررسی کند و به رهبر انقلاب پیشنهاد دهد با توجه به فقه پویای اسلامی، راه را برای ساخت سلاح هستهای باز کنند.»
این موضوع آخرین و شاید خطرناکترین تیر ترکش خامنهای باشد.
طالبان با وعده احیای ثبات، سرکوب داعش و محو مواد مخدر به امریکا و قدرتهای منطقه، امیدوار بود که به رسمیت شناخته شود. اما، پافشاری کشورهای غربی بر آجندای حقوق بشر و تاکید قدرتهای منطقه بر تشکیل حکومت فراگیر قومی مانع خواست طالبان شده است.
امریکا برخلاف روسیه و چین که از شبهنظامیان آسیای میانه احساس تهدید میکنند، تاکیدی بر مهار و اخراج گروههای تروریستی و شبهنظامی از افغانستان نکرده است. به نظر میرسد که واشنگتن به این قول طالبان در موافقتنامه دوحه اعتماد دارد که این گروه به القاعده و دیگر سازمانهای تروریستی اجازه حمله به منافع امریکا را نمیدهد.
افغانستان تحت حاکمیت طالبان تنها کشوری در جهان است که هیچ دولتی آن را به رسمیت نمیشناسد. حتا قره باغ کوهستانی، منطقه مورد مناقشه میان ارمنستان و آذربایجان و قبرس شمالی، دستکم از سوی ارمنستان و ترکیه به رسمیت شناخته میشوند.
این فقدان مشروعیت بینالمللی به این دلیل نیست که طالبان قدرت را به زور غصب کرده است. بلکه، به این دلیل است که این گروه در فهرست سازمانهای تروریستی شورای امنیت سازمان ملل و بسیاری از قدرتهای دیگر از جمله روسیه قرار دارد. همچنین، این گروه ابتداییترین هنجارهای بینالمللی مانند رعایت حق آموزش زنان را نادیده گرفته است.
قدرتهای عمده از به رسمیتشناختن همچون ابزاری برای تغییر رفتار طالبان استفاده میکنند. تعامل با گروهی خشن و بدوی که حقوق و هنجارهای اساسی نظام بینالمللی مانند حق آموزش زنان را نادیده میگیرند، برای دولتهای غربی دشوار است. این دولتها این تعامل را به دشواری میتوانند برای رایدهندگان و احزاب سیاسی فرصتطلب اپوزیسیون توجیه کنند.
با اینحال، به نظر میرسد طالبان خیلی امیدوار است که فقدان مشروعیت بینالمللی معضلی زودگذر باشد. این گروه سعی کرده است تصویرش را از یک سازمان تروریستی و انتحاری به یک دولت عادی ملیگرای بیطرف و خواهان روابط حسنه با تمام کشورها از جمله دشمن خونینش ایالات متحده، تغییر دهد.
خشوبش ملاها و دیپلوماتهای غربی
دیدارهای طالبان با دیپلوماتهای غربی در قطر و کابل و دعوت از این گروه در نشست سازمان ملل در دوحه، این سوال را به وجود آورده است که مشروعیت نداشتن طالبان چه معنایی دارد؟
رفتار مقامها و دیپلوماتهای خارجی نشان میدهد که کشورها با طالبان به عنوان تنها قدرت حاکم برخورد میکنند. سراج الدین حقانی، تروریست سرشناس با محمد بن زاید آلنهیان، رئیس دولت امارات متحده عربی، در کاخ الشطی در ابوظبی دیدار کرد.
به نظر میرسد که استراتژی عادیسازی طالبان، دستکم از فشارهای بیشتر بر این گروه کاسته است. ایالات متحده با این که میداند طالبان از میلیونها دالر کمک مالی بشردوستانهاش به افغانستان سوءاستفاده میکند، ولی در سیاست کمک مالی خود تغییری نیاورده است.
ایالات متحده و قدرتهای غربی دیگر از دادوستد سیاسی شماری از کشورهای منطقه با طالبان انتقاد نمیکنند. چین و روسیه با این که طالبان را به رسمیت نشناختهاند، اما روابط خود را با آن گسترش دادهاند. حتا کشورهای کوچکتر به خصوص آنانی که از حمایت روسیه برخوردار اند، نیز از این الگو پیروی میکنند.
منافع ناخواسته
احتمالاً، علت این رفتار این است که امریکا و اروپا مایل اند طالبان روند استحاله از یک گروه تروریستی به یک دولت عادی مستحکم را بپیماید. زیرا، طالبان با کنترول افغانستان و سرکوب داعش منافع امنیتی کشورهای غربی، به ویژه امریکا را تامین میکنند. افغانستان بیثبات مولد بحرانهای چندگانه امنیتی و بشری است که کشورهای غربی را به دردسر میاندازد.
تصویر افغانستان گرسنه و دچار بحران انسانی، ناکامی پروژه دولتسازی غرب در افغانستان و عراق را برجسته تر میکند. راه افتادن موج مهاجرت انسانهای ناامید و گرسنه از افغانستان، به بحران سیاسی ناشی از واکنش نیروهای دستراستی به پذیرش پناهندگان در اروپا، بیشتر دامن میزند.
طالبان و قدرتهای عمده جهان به تفاهم تاریخیای دست یافتهاند که پیش از آن کمتر گروه حاکم در افغانستان در تاریخ معاصر از آن برخوردار بوده است. امریکا، چین، روسیه و دیگر کشورهای بر موجودیت رژیم مستحکمی که افغانستان مملو از آشوب داخلی را کنترول بتواند، تفاهم نظر دارند. از این منظر، پوتین و شیجین پینگ همان قدر نگاه مثبت به طالبان دارند که جو بایدن.
در عین حال، رقابت قدرتهای بزرگ در تفاهم بینالمللی روی منزوی کردن طالبان شکاف ایجاد کرده است. این شکاف تبدیل به فرصتی برای طالبان شده که از آن برای گسترش روابط خود با قدرتهای منطقه مانند روسیه و چین استفاده کنند و تا حدی انزوای خود در میان کشورهای غربی را جبران کنند.
مخالفان طالبان، به ویژه زنان، فشار بر دولتهای غربی برای به رسمیت نشناختن طالبان را به طور موثری حفظ کردهاند. جامعه مدنی افغانستان، به ویژه کنشگران زن، متحدان قوی در جامعه مدنی غربی دارند که با عادیسازی روابط طالبان امریکا و اروپا مخالف اند و در آن مانع جدی ایجاد کردهاند.
نیروهای سیاسیای که پس از سقوط کابل، به کشورهای غربی و منطقه پناهنده شدهاند، نقش موثری در بازداشتن دولتها از روابط عادی با طالبان ندارند. زیرا، یکی، به علت مشارکت در دولت پیشین مشروعیت و اعتبارشان به شدت صدمه دیده است. دوم، مقاومت نظامی و سیاسی آنان هنوز بدیل صلحآمیز برای طالبان نیست.
در حالیکه مخالفان سیاسی و مدنی طالبان بر براندازی رژیم طالبان تاکید دارند، کشورها از بیم بیثباتی و جنگ دیگر در افغانستان، روابط کژدار و مریز با طالبان فعلا ادامه میدهند.