وزیر معادن طالبان در سفر به ولایت هلمند و نیمروز دستور داد تا روند بررسی و ارزیابی معادن لیتیوم و اورانیوم در این دو ولایت آغاز شود. هدف از این ارزیابیها، امکانسنجی بهمنظور استخراج این معادن اعلام شده است.
کارشناسان حوزه معادن، اما هشدار دادهاند که استخراج اورانیوم میتواند تهدید جدی برای محیطزیست باشد، بهویژه در شرایطی که افغانستان ظرفیت کافی برای مدیریت و استخراج معیاری این معدن را ندارد.
وزارت معادن طالبان روز یکشنبه اعلام کرد که هدایتالله بدری، وزیر معادن این گروه، هنگام بازدید از معادن لیتیوم در منطقه گودزره ولسوالی چهاربرجک در ولایت نیمروز، تیم مهندسی این وزارت را وظیفه سپرد تا بررسی این معادن را آغاز کند.
به گفته این وزارت، هدایتالله بدری همچنین از معادن اورانیوم در ولسوالیهای خانشین و دیشو در ولایت هلمند بازدید کرده و دستور بررسی این معادن را صادر کرده است.
اورانیوم و فقدان ظرفیت فنی در افغانستان
کارشناسان معادن معتقدند که طالبان در حال حاضر ظرفیت لازم برای مدیریت معادن را ندارد و تقلا برای استخراج اورانیوم در چنین شرایطی، بهنوعی ایجاد یک فاجعه زیستمحیطی است.
این موضوع را سخنگوی وزارت معادن طالبان نیز تایید کرد. او گفت که تخصص، زیرساخت و دانش برای استخراج را ندارند.
دکتر محمد تنها، پژوهشگر فناوری هستهای در آلمان، میگوید که در گذشته روسها و امریکاییها بررسیهایی در مورد ذخایر اورانیوم و لیتیوم در افغانستان انجام دادهاند و تمام اطلاعات آنها ثبت شده است.
او میگوید: «لیتیوم در جهان بسیار مورد نیاز است و افغانستان یکی از کشورهایی است که ذخایر زیادی از آن دارد و نیاز به استخراج آن احساس میشود.»
بااینحال، وی تاکید دارد که میزان اورانیوم موجود در افغانستان آنقدر نیست که استخراج آن از نظر اقتصادی توجیهپذیر باشد.
او توضیح میدهد: «در سطح جهانی، صد درصد اورانیوم استخراجی از ۲۰ کشور تامین میشود. ۵۰ درصد اورانیوم جهان تنها از پنج کشور و ۵۰ درصد دیگر از ۱۵ کشور دیگر تامین میشود. من هیچ اطمینانی ندارم که اورانیوم افغانستان ارزش استخراج داشته باشد.»
محمد تنها تاکید میکند که فرآیند استخراج اورانیوم پیچیده است، آسیبهای زیستمحیطی شدیدی به همراه دارد و افغانستان هیچ ظرفیت تخصصی برای مدیریت این روند ندارد.
او میگوید: «آسیبهای زیستمحیطی آن بسیار زیاد است، به حدی که محیطزیست را برای صدها، هزاران یا حتی میلیونها سال آلوده نگه خواهد داشت و مردم را در معرض سرطانها و بیماریهای مختلف قرار خواهد داد.»
او همچنین هشدار میدهد که اقدامات طالبان در زمینه استخراج معادن افغانستان کاملا فاقد شفافیت است: «صحبت از شفافیت در مورد حکومتی که خود بر پایه دروغ و غارت بنا شده، کاملا بیمعناست.»
معادن و تقلای طالبان برای مهار بحران مالی
عبدالقدیر مطفی، سخنگوی پیشین وزارت معادن افغانستان، میگوید که طالبان با بحران مالی روبهرو شدهاست و برای مهار این بحران به استخراج معادن روی آوردهاست.
او میگوید: «اورانیوم، لیتیوم و سایر معادن اغلب مواد معدنی استراتژیک و حیاتی هستند که در سطح جهانی مورد نیاز است. اما اینکه این منابع در افغانستان چگونه استخراج میشوند و تا چه اندازه استخراج صورت میگیرد، جای نگرانی دارد.»
وی درباره تجربه دو دهه گذشته میگوید: «در ۲۰ سال گذشته کارهای زیادی انجام شده و افغانستان این ظرفیت را داشت که منابع معدنی خود را شناسایی کند.»
اما او هشدار میدهد که در حال حاضر استخراج معادن در افغانستان به شکل بیرحمانهای انجام میشود و این نوع استخراج میتواند یک فاجعه زیستمحیطی عظیم به بار آورد.
او میگوید: «در شرایط فعلی، استخراج منابع معدنی افغانستان، چه آلومینیوم باشد، چه لیتیوم، در وضعیتی که ما یک نظام قانونی و ملی نداریم، کشور ما را به سمت یک بحران بزرگ سوق میدهد. آثار منفی این استخراج هنوز آشکار نشدهاند، اما با گذشت زمان، این اثرات منفی روشن خواهد شد.»
کارشناسان حوزه معادن هشدار میدهند که اگر روند خودسرانه استخراج معادن در افغانستان متوقف نشود، در آینده جلوگیری از آسیبهای ناشی از آن بسیار دشوار خواهد شد.
افزایش قراردادها، نبود زیرساختها و ضعف مدیریتی
طالبان با ادعای تأمین امنیت، تلاش میکند سرمایهگذاران داخلی و خارجی را برای استخراج ذخایر معدنی افغانستان جذب کند. بر اساس ارزیابیهای امریکا و سازمان ملل، ارزش منابع طبیعی افغانستان حدود یک تریلیون دالر برآورد شده است. زمرد، یاقوت، مرمر، طلا و لیتیم ازجمله منابعی هستند که در اعماق کوههای افغانستان قرار دارند.
جاوید نورانی، کارشناس معادن، به خبرگزاری فرانسه گفت که طالبان «بیش از ده برابر ظرفیت مدیریتی خود قرارداد امضا کرده است که میتواند مشکلات مدیریتی جدی ایجاد کند.»
همایون افغان، سخنگوی وزارت معادن افغانستان گفته که فقدان تخصص و مدیریت یک چالش در برابر این گروه است.
آقای افغان به خبرگزاری فرانسه گفت: ما نه متخصص، نه زیرساخت و نه دانشی داریم».
او افزود که مقامات طالبان «از هر کسی که بخواهد سرمایهگذاری کند، به ویژه کسانی که تجربه معدن دارند، استقبال خواهند کرد.»
کارشناسان هشدار دادهاند که بسیاری از این قراردادها هنوز در مرحله اکتشاف قرار دارند، که تکمیل آنها ممکن است سالها طول بکشد و بازدهی محدودی داشته باشد.
با وجود تحریمهای بینالمللی و عدم به رسمیت شناختن طالبان، برخی کشورها از جمله چین، ایران، ترکیه، اوزبیکستان و قطر برای سرمایهگذاری در بخش معادن افغانستان وارد عمل شدهاند.
شرکتهای چینی در این میان نقش پررنگی دارند و تاکنون چندین قرارداد مهم، از جمله استخراج مس و طلا را با حکومت طالبان امضا کردهاند.
شرکتهای چینی در حال تبدیلشدن به بازیگران کلیدی بخش معدن افغانستان هستند.
بر اساس گزارشها، شرکت دولتی چینی به نام امسیسی فعالیتهای خود را در معدن مس عینک، دومین معدن بزرگ مس جهان، از سر گرفته است.
همچنین، مقامهای طالبان اعلام کردهاند که این قراردادها تاکنون باعث ایجاد ۱۵۰ هزار شغل در افغانستان شده است.
خطرات زیستمحیطی و عدم نظارت بر استخراج معادن
یکی از نگرانیهای عمده در افزایش فعالیتهای معدنی، عدم رعایت استانداردهای زیستمحیطی است.
طبق گزارشهای منتشرشده، تنها یک درصد از مواد استخراجشده مورد استفاده قرار میگیرد و باقیمانده آن ممکن است حاوی مواد سمی باشد که در صورت تماس با آب، منابع زیرزمینی را آلوده کند.
درعینحال، نبود قوانین سختگیرانه باعث شده است که برخی شرکتها بدون رعایت استانداردهای زیستمحیطی اقدام به استخراج کنند که میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به منابع طبیعی افغانستان وارد کند.
مقامهای طالبان ادعا میکنند که به قوانین زیستمحیطی پایبند هستند، اما جزئیات دقیقی از نحوه مدیریت ضایعات معدنی ارائه ندادهاند. کارشناسان هشدار میدهند که دفع غیراصولی این ضایعات میتواند باعث آلودگی منابع آب زیرزمینی شود.
دیوید چیمبرز، کارشناس ژئوفیزیک، به خبرگزاری فرانسه گفت که بسیاری از شرکتها سود را بر ایمنی ترجیح میدهند و هر دالری که برای مدیریت پسماندها یا تصفیه آب هزینه نشود، به سود آنها اضافه میشود. با این حال، این اقدام میتواند خسارات بلندمدتی به همراه داشته باشد.
در حالی که طالبان به استخراج معادن برای افزایش درآمدهای خود تکیه کردهاند، مشکلاتی مانند ضعف نظارت، فساد، آسیبهای زیستمحیطی و کمبود شفافیت میتواند آینده نامشخصی برای این صنعت به همراه داشته باشد.
چشمانداز آینده بخش معادن در افغانستان
اگرچه طالبان تلاش دارند از معادن بهعنوان منبع اصلی درآمد خود استفاده کنند، اما عدم مدیریت صحیح، فساد، ضعف زیرساختها و پیامدهای زیستمحیطی میتواند در بلندمدت هزینههای سنگینی برای کشور به همراه داشته باشد.
درحالیکه برخی کشورها به دنبال بهرهبرداری از این فرصت اقتصادی هستند، آینده بخش معادن افغانستان همچنان با چالشهای فراوانی روبهرو است.
بیشتر بخوانید: اشرف غنی: استخراج معادن توسط طالبان مشروعیت ندارد و معلوم نیست عایدات آن کجا میرود