پنجمین نشست مخالفان طالبان در ویانا آغاز شد

رهبر حزب جمعیت علمای اسلام تاکید کرد که پاکستان باید طالبان افغان را مدیریت کند.

مولانا فضل الرحمان روز دوشنبه، ۲۹ دلو در اظهاراتی تند در مجلس ملی پاکستان از عملکرد حکومت پاکستان در طول چهل سال گذشته در قبال طالبان و افغانستان به شدت انتقاد کرد.

او گفت که پاکستان از چهل سال به این‌سو درگیر جنگ نیابتی‌ای است که دولت و ارتش پاکستان در آن دخیل‌اند. به گفته او، در جریان جنگ‌ها «رد پای تمام جنگجویان و نظامیان دنیا از پاکستان می‌گذشت، چه آنهایی که بسوی افغانستان می‌رفتند و یا از افغانستان می‌آمدند.»

او افزود که پس از حملات یازدهم سپتامبر، پاکستان خاک، فضا و پایگاه‌های هوایی خود را برای حمله به افغانستان در اختیار امریکا قرار داد اما طالبان افغان هیچ وقت نگفت که چرا امریکا از خاک پاکستان به این گروه حمله می‌کند.

مولانا فضل‌الرحمان با انتقاد از حکومت پاکستان پرسید که «آیا هیچگاه طالبان به ما گفته‌اند که چرا جنگنده‌های امریکایی از پایگاه‌های شما به پرواز در می‌آیند و وارد حریم هوایی ما می‌شوند؟»

در اثر این حملات دور اول رژیم طالبان در سال ۲۰۰۱ میلادی در افغانستان سقوط کرد.

این سیاستمدار حامی طالبان گفت: «وقتی یک افغان در جنگ می‌میرد [در درگیری‌ها علیه حکومت پاکستان]، ما تمام خشم خود را بر سر افغانستان خالی می‌کنیم تا ملت اشتباهات ما را نبیند و همچنان کشور همسایه را مقصر بداند.»

مولانا فضل‌الرحمان پس از اشاره به عملکردهای پاکستان در قبال طالبان، گفت: «آنها [طالبان افغانستان] چه ظلم‌هایی را که ندیدند. ما آنها را حامیان پاکستان می‌دانستیم.»

او تاکید کرد: «ما امروز باید بر اساس تجربه خود و به عنوان یک کشور مسئول، آنھا [طالبان افغانستان] را مدیریت کنیم.»

«دو ایالت پاکستان از کنترول حکومت خارج شدند»

رهبر حزب جمعیت العلمای اسلام پاکستان در اظهارات روز دوشنبه‌اش در مجلس ملی پاکستان از حکومت و ارتش این کشور به شدت انتقاد کرد.

او گفت سیاسیون و مقام‌های ملکی از تصمیم‌گیری‌ها کنار گذاشته شده‌اند و تمام تصمیم‌ها در مورد این کشور پشت درهای بسته توسط نهادهای ارتش گرفته می‌شود و حکومت تنها این تصامیم را تایید می‌کند.

آقای فضل‌الرحمان گفت که ایالت‌های خیبر پختونخوا و بلوچستان در «بدترین» وضعیت امنیتی قرار دارند و «در حال حاضر دولت در دو ایالت حاکمیت ندارد.»

او گفت که در حال حاضر مناطق جنوبی خیبر پختونخوا تحت حاکمیت حکومت پاکستان نیستند. او افزود که نیروهای پولیس قبلا از شماری از مناطق خیبرپختونخوا خارج شده و حالا ارتش هم از این مناطق خارج می‌شود.

او گفت که این مناطق حالا در کنترول «گروه‌های مسلح» است.

این رهبر اپوزیسیون حکومت پاکستان تاکید کرد: «با کمال تاسف باید بگویم اگر امروز پنج یا هفت واحد اداری در بلوچستان گردهم بیایند و اعلام استقلال کنند، فردای آن روز درخواست آنها در سازمان ملل پذیرفته خواهد شد و پاکستان تقسیم‌شده تلقی خواهد شد.»

آقای رحمان در حالی این اظهارات را مطرح کرده که روز گذشته پولیس خیبرپختونخوا به او هشدار داده بود که طالبان پاکستان برای ترور این سیاستمدار پاکستانی برنامه‌ریزی کرده است.

پولیس با ارسال یک هشدارنامه امنیتی به آقای رحمان، گفته بود که طالبان پاکستان مسئولیت ترور او را به «آدم‌کشان مسلح» سپرده است.

این گزارش که روز دوشنبه منتشر شد، نشان می‌دهد که با وجود رشد اقتصادی در سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۴، فقر گسترده، بیکاری، منابع محدود و قدرت خرید ضعیف، میلیون‌ها نفر را در وضعیت آسیب‌پذیر نگه داشته است.

کاهش ارزش افغانی

بربنیاد گزارش، در دسمبر ۲۰۲۴، قیمت مواد غذایی و کالا به دلیل کاهش ارزش افغانی افزایش یافت. ارزش افغانی برای سومین ماه متوالی سقوط کرد و بین نومبر ۲۰۲۴ تا جنوری ۲۰۲۵ ،۱۲ درصد کاهش یافت. نرخ مبادله در جنوری ۲۰۲۵ به ۷۴.۸ افغانی در برابر هر دالر رسید، در حالی که این رقم در اکتبر ۲۰۲۴ برابر با ۶۷.۱ افغانی بود.

بانک مرکزی افغانستان برای مقابله با این کاهش، حدود ۱۰۰ میلیون دالر به بازار تزریق کرد، اما روند افت ارزش پول ملی همچنان ادامه دارد. 

کاهش ارزش افغانی در پی تعلیق کمک‌های ایالات متحده امریکا صورت گرفت. با این حال، طالبان برای جلوگیری از سقوط ارزش واحد پولی افغانستان و ثبات نیم‌بند اقتصادی به کنترول شدید بازار ارز روی آورده است. در جریان دو ماه گذشته، این گروه با میله تفنگ، بازار ارز را در سرای شهزاده در کابل کنترول کرده‌ است.

افزایش جمع‌آوری مالیات

براساس این گزارش، میزان جمع‌آوری درآمدهای دولتی در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۱۱.۵ درصد افزایش یافته و ۲ درصد بالاتر از هدف تعیین‌شده در دوره ده‌ماهه اول سال مالی بوده است. با این حال، سایر درآمدهای دولت کاهش یافته که می‌تواند تاثیر منفی بر تامین مالی عمومی داشته باشد.

بانک جهانی گزارش داد که در سال ۲۰۲۴، واردات افغانستان ۴۰ درصد افزایش یافت که عمدتاً ناشی از افزایش واردات مواد غذایی، محصولات کیمیایی، مواد معدنی و تجهیزات حمل‌ونقل بود. در دسمبر ۲۰۲۴، کسری تجاری ۸ درصد افزایش یافت و به ۹۲۶ میلیون دالر رسید که عمدتاً به دلیل کاهش صادرات بوده است.

در این گزارش آمده است که در دسمبر ۲۰۲۴، صادرات افغانستان با کاهش ۱۹.۵ درصدی به ۱۹۱ میلیون دالر رسید. این افت ناشی از کاهش ۲۵ درصدی صادرات مواد غذایی و ۲۳ درصدی صادرات منسوجات بود که هر دو تحت تاثیر شرایط سخت زمستانی قرار گرفتند.

شرکای عمده اقتصادی

بانک جهانی در گزارش خود اعلام کرده است که ایران بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان در سال ۲۰۲۴ بوده و ۳۰ درصد از کل واردات افغانستان از این کشور انجام شده است. امارات متحده عربی (۱۹ درصد)، پاکستان (۱۶ درصد) و چین (۷ درصد) از دیگر شرکای عمده اقتصادی افغانستان هستند.

برخی مقامات ایرانی اعلام کرده‌اند که حجم روابط تجارتی این کشور با افغانستان به بالای چهار میلیارد دالر رسیده است. این رقم در مقایسه با ۲۰ سال گذشته بی‌سابقه است.

ضرورت اصلاحات اقتصادی

بانک جهانی هشدار داده است که به دلیل کاهش سریع کمک‌های خارجی، انزوای اقتصادی و عدم اطمینان در سیاست‌های مالی، اقتصاد افغانستان همچنان در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. کاهش کمک‌های خارجی می‌تواند تقاضای کل را بیشتر تضعیف کرده و فشارهای اقتصادی را افزایش دهد.

ایالات متحده کمک‌های بشردوستانه خود را به افغانستان تعلیق کرده است. ناظران هشدار داده‌اند که اگر تعلیق کمک‌ها دوام‌دار شود و یا این‌که روند ارایه کمک‌ها متوقف شود، احتمال بروز فاجعه انسانی در افغانستان وجود دارد. بالاتر از نصف نفوس افغانستان به کمک‌های جهانی نیازمند هستند. ملل متحد اعلام کرده است که ۲۲ میلیون نفر به کمک‌های بشردوستانه جهانی وابسته‌اند.

بانک جهانی بر ضرورت اجرای اصلاحات اقتصادی، بهبود شفافیت مالی و ایجاد سیاست‌های پایدار برای کاهش وابستگی افغانستان به واردات و کمک‌های خارجی تاکید کرده است.

طالبان در چند هفته گذشته هیچ خبری از فعالیت‌های سراج الدین حقانی منتشر نکرده است.

چندین منبع به افغانستان اینترنشنال گفتند که دلیل بازنگشتن حقانی «نارضایتی از تصمیم‌های یک‌ جانبه» رهبر طالبان است.

طالبان در دوم دلو اعلام کرد که سراج‌الدین حقانی همراه با عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات این گروه به امارات متحده عربی رفته است.

عباس استانکزی، معین سیاسی وزارت خارجه طالبان نیز به علت انتقاد از سیاست‌های هبت الله، به ویژه درباره آموزش زنان مجبور شد که از افغانستان بیرون شود و به امارات متحده پناه بگیرد.

بنا به گزارش‌ها، حقانی و استانکزی بخشی از چهره های عملگرای طالبان اند که نسبت به پیامدهای تصامیم رهبر طالبان نگران اند.

منابع آگاه گفتند که حقانی از دستورات رهبر طالبان در مورد آموزش زنان و دختران ناراضی است.

آنها افزودند که سراج حقانی همچنین انتقال نیروهای ویژه، سلاح‌ها و سایر تجهیزات نظامی به قندهار را تلاش هبت‌الله برای تمرکز قدرت و منزوی کردن چهره‌های پرنفوذ طالبان می‌داند.

هبت‌الله آخندزاده در یک اقدام تازه دستور انتقال قول اردوی ۳۱۳ بدر را که تحت نفوذ شبکه حقانی بود، به قندهار صادر کرده است که این تصمیم بر دامنه اختلافات میان حقانی و هبت‌الله افزوده است.

گفته می‌شود هبت‌الله، عزیزالدین، فرمانده سابق بدر و برادر وزیر داخله را پس از احضار به قندهار، از رهبری این واحد برکنار کرده است.

رهبر طالبان همچنین در غیاب حقانی، فرمانده امنیت قندهار که مسئولیت‌های وزیر داخله را بر عهده داشته، از سمت اش برکنار و در عوض او فرمانده جدیدی منصوب کرده است.

هبت‌الله آخندزاده با تبدیل مقام‌های زیر دست سراج الدین حقانی نشان داده است که حرف اول و آخر را در تعیینات حکومت این گروه می‌زند. هبت الله اخیرا مولوی عبدالاحد طالب، یکی از افراد معتمد خود را به عنوان فرمانده پولیس قندهار تعیین کرد. به نظر می‌رسد که این تعیین برای حفظ هرچه بیشتر امنیت رهبر طالبان در برابر تهدیدهایی چون کودتای داخلی و حمله داعش صورت گرفته است.

حقانی و استانکزی در دبی، ملا برادر در دوحه

منابع به افغانستان انترنشنال گفتند که سراج الدین حقانی در امارات متحده عربی با مادرش که عرب است، زندگی می‌کند.

حقانی در سفر به دبی پس از دیدار با مقامات این کشور، عازم عربستان سعودی برای انجام عمره شد، این در حالیست که او در ماه جوزای سال جاری به حج رفته بود. رفتن دو بار به حج در یکسال تصمیمی غیر معمول توصیف شده است.

در ۲۷ دلو شورای امنیت سازمان ملل اعلام کرد که ملا برادر، معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای طالبان برای درمان یک‌ماهه به قطر سفر کرده است.
سفرهای پیهم و بی‌بازگشت مقامات ارشد طالبان در ماه‌های اخیر، گمانه‌ها را مبنی بر بیشتر شدن نارضایتی در گروه طالبان را تقویت کرده است.
شورای امنیت سازمان ملل در اوایل امسال دستور معافیت تحریم سفر را برای سه مقام بلندپایه طالبان صادر کرد تا آنها برای مقاصد مذهبی و دیپلوماتیک به عربستان سعودی و امارات متحده عربی سفر کنند.

در این میان، کمیته مذکور در دوم دلو سال جاری، معافیت سفر سراج‌الدین حقانی را تصویب کرد و به او اجازه داد که از ۳ تا ۱۴ دلو برای انجام عمره به عربستان سعودی سفر کند.

شورای امنیت سازمان ملل همچنین معافیت سفر برای ملا برادر را از ۲۰ دلو تا ۱۲ حوت تایید کرد و او عازم قطر شد. ملا برادر هفته گذشته با نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر در دوحه ملاقات کرد.

پیشتر، علیرضا بیکدلی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در کابل، گفته بود که موضوع حق‌آبه ایران و افغانستان در گفت‌وگوهای اخیر میان دو طرف حل شده است.

او همچنین افزود که طالبان در سفر اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به کابل، «نسبت به رفع مشکلات آبی» اعلام همکاری کرد.

سخنگوی وزارت خارجه ایران در نشست خبری خود گفت که این اظهارات دقیق نبوده و گفت که منظور سفیر این بود که «ما در موضوع حق‌آبه هیچ‌گونه کوتاهی نخواهیم کرد.»

بقایی با بیان اینکه ایران به‌طور مرتب موضوعات فنی مرتبط با حق‌آبه را پیگیری می‌کند، تاکید کرد که توافق‌نامه مشخصی درباره رود هیرمند میان ایران و افغانستان وجود دارد و این موضوعی ثابت در روابط دو کشور است.

او همچنین گفت: «براساس توافقی که با طالبان داشتیم، آن‌ها وظیفه شرعی و اخلاقی خود را حتی فراتر از قانون و توافق‌نامه، تامین حق‌آبه هیرمند اعلام کرده‌اند.»

مسئله حق‌آبه ایران از رود هیرمند در سال‌های گذشته یکی از محورهای تنش در روابط میان ایران و طالبان بوده است.

پیش‌تر، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از بازگشت از سفر خود به کابل، گفته بود که مقامات طالبان در گفت‌وگو با او «تعبیر زیبایی» درباره حق‌آبه ایران به کار بردند و اظهار داشتند که حتی اگر معاهده‌ای هم وجود نداشت، رساندن آب به ایران را «وظیفه شرعی و انسانی» خود می‌دانند.

عراقچی همچنین رویکرد طالبان در مورد حق‌آبه ایران را «سازنده و مثبت» ارزیابی کرده و گفته بود که هم رئیس‌الوزرا و هم وزیر خارجه طالبان تاکید کردند که حق‌آبه ایران براساس معاهده هیرمند داده خواهد شد.

سازمان همکاری اسلامی روز دوشنبه در بیانیه‌ای گفت طارق علی بخیت در دیدار با امیر خان متقی، درباره «پیگیری اجرای مصوبات اجلاس سران و شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اسلامی درباره افغانستان، که از اولویت‌های این سازمان محسوب می‌شود، تبادل نظر کردند.»

در آخرین اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی در اسلام‌آباد، بر حق برابر دختران و زنان در حوزه آموزش و تحصیل تاکید شد. در بیانیه پایانی سازمان گفته شده بود که ممنوعیت تحصیل دختران و زنان، برخلاف آموزه‌های اسلامی است.

وزارت خارجه طالبان در خبرنامه خود به پیگیری مطالبات سازمان همکاری اسلامی که مهمترین نهاد نماینده کشورهای اسلامی است، اشاره‌ای نکرد.

این وزارت گفت که در این ملاقات درباره امنیت، آموزش، مبارزه با مواد مخدر و کمک‌های بشردوستانه گفت‌وگو شده است.

وزیر خارجه طالبان بار دیگر انتقادهای بین المللی از شیوه حکومتداری و سیاست‌های طالبان را رد کرده و غیر واقعی خوانده است.

متقی به سفیر سازمان همکاری اسلامی گفته است که «کشورهای خارجی به جای در نظر گرفتن واقعیت‌های عینی، افغانستان را از دریچه رسانه‌ها می‌بینند.»

طالبان همچنین به نقل از نماینده سازمان همکاری اسلامی اعلام کرد که این سازمان به‌صورت سلیقه‌ای با طالبان تعامل نمی‌کند.

در سه سال گذشته، مسئله آموزش زنان از نقاط مورد اختلاف سازمان همکاری اسلامی و طالبان بوده است. اما، این گروه برخلاف دیگر کشورهای اسلامی، بر «شرعی و افغانی» بودن محرومیت زنان از کار و آموزش تاکید دارد.

طالبان کوشیده است که دستکم نظر مساعد کشورهای اسلامی را در مورد مشروعیت و حاکمیت حکومت خود جلب کند اما در این کار موفق نبوده است.

تا اکنون هیچ کشوری در خاورمیانه حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است. سران و مقام های کشورهای اسلامی کم و بیش خواسته‌های دیگر کشورهای جهان از طالبان را مطرح می‌کنند. با این حال، طالبان باور دارد که مطالبات کشورها با واقعیت های افغانستان سازگار نیست.

سران کشورهای اسلامی در سه سال اخیر بارها از طالبان خواسته‌اند که حقوق زنان و حقوق بشر را رعایت کنند و درهای مکاتب و دانشگاه‌ها را به روی آنان بگشایند.