ایران می‌گوید در مورد به رسمیت شناختن طالبان از روسیه پیروی نمی‌کند

برنامه جهانی غذا گفت که تقریباً یک‌چهارم جمعیت افغانستان، نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در وضعیت ناامنی شدید غذایی قرار دارند و از هر سه کودک، یکی با اختلال در رشد جسمی مواجه است.
بر اساس این گزارش، کاهش کمک‌های غذایی اضطراری در دو سال گذشته که ناشی از کاهش حمایت‌های مالی اهداکنندگان بین‌المللی بوده، یکی از عوامل اصلی افزایش سوء‌تغذیه در میان کودکان است.
در ماه اپریل، حکومت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، کمک‌های غذایی به افغانستان را متوقف کرد. ایالات متحده در سال گذشته بزرگترین تامین‌کننده مالی برنامه جهانی غذا بود و ۴.۵ میلیارد دالر از مجموع ۹.۸ میلیارد دالر کمک‌های این نهاد را فراهم کرده بود.

در گزارش برنامه غذایی جهان همچنان آمده است که بازگشت گسترده مهاجران افغان از کشورهای همسایه نیز به بحران غذایی در کشور دامن زده است. به‌گفته این نهاد، در دو ماه گذشته تنها به ۶۰ هزار افغان بازگشتی از ایران کمک‌رسانی شده است.

ضیاالدین صافی، مسئول ارتباطات برنامه جهانی غذا به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت که این نهاد در حال حاضر بودجه کافی برای رفع نیازهای مهاجران اخراجی در اختیار ندارد و برای کمک به همه افراد واجد شرایط بازگشت از ایران به ۱۵ میلیون دالر دیگر نیاز است.
به‌گفته او، برای تامین کمک‌های لازم به خانواده‌های آسیب‌پذیر در سراسر افغانستان تا ماه جنوری، در مجموع ۵۳۹ میلیون دالر مورد نیاز است.
مقام‌های طالبان از تأثیرات تغییرات اقلیمی بر زندگی مردم ابراز نگرانی کرده‌اند. مطیع‌الله خالص، رئیس اداره ملی حفاظت محیط زیست طالبان، هفته گذشته اعلام کرد که خشکسالی، کمبود آب، کاهش زمین‌های قابل کشت و سیلاب‌های ناگهانی تاثیر چشمگیری بر معیشت و اقتصاد کشور داشته است.

او روز دوشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «در شرایطی که تجارت دوجانبه، وضعیت امنیتی و مناسبات میان پاکستان و افغانستان نیازمند گفت‌وگوهای مستقیم است، چنین سفری اهمیت زیادی داشت. حکومت نباید اجازه دهد شایعه و ابهام شکل بگیرد، بلکه باید تصویر روشنی از دلایل لغو این سفر به مردم ارائه کند.»

سفر از قبل برنامه‌ریزی‌شده امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، به پاکستان که قرار بود امروز دوشنبه انجام شود. منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که به‌دلیل عدم صدور معافیت سفر از سوی کمیته تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد سفر وزیر خارجه طالبان تعویق افتاده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که نام آقای متقی هنوز در فهرست افراد دارای معافیت سفر درج نشده و کمیته تحریم‌های ۱۹۸۸ سازمان ملل تاکنون مجوز لازم برای انجام این سفر را صادر نکرده است.
براساس مقررات سازمان ملل، مقام‌های طالبان که در فهرست تحریم‌ها قرار دارند، بدون دریافت معافیت رسمی، اجازه سفر به خارج از افغانستان را ندارند.

این معافیت‌ها تنها در شرایط مشخصی چون مذاکرات صلح، نشست‌های رسمی یا فوریت‌های درمانی صادر می‌شود و نیازمند پیشنهاد رسمی کشور میزبان و تصویب کمیته تحریم‌هاست.

هنوز مشخص نیست که آیا پاکستان برای معافیت سفر درخواست کرده بود یا نه.

علاوه بر دارندگان کارت‌های (پی‌او‌آر)، حدود ۸۰۰ هزار افغان دارای کارت‌های «شهروندی افغان» هستند. پولیس می‌گوید این افراد نیز به‌طور «غیرقانونی» در کشور زندگی می‌کنند و در ایالت‌های پنجاب، بلوچستان و ایالت سند بازداشت می‌شوند.

تصمیم روز دوشنبه با انتقاد کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان روبه‌رو شد.

طبق گزارش ماه جون کمیساریای عالی سازمان ملل، دست‌کم ۱.۲ میلیون افغان در سال جاری از ایران و پاکستان به‌طور اجباری به افغانستان بازگردانده شده‌اند. بازگرداندن مهاجران در چنین مقیاسی، می‌تواند وضعیت شکننده افغانستان را بی‌ثبات‌تر کند.

در یک اطلاعیه دولتی به تاریخ ۳۱ جولای که به‌دست خبرگزاری آسوشیتدپرس رسیده، تصمیم پاکستان برای بازگرداندن تمام شهروندان افغان دارای کارت‌های منقضی‌شده (پی‌او‌آر) تأیید شده است.

در این اطلاعیه آمده است افغان‌هایی که پاسپورت معتبر و ویزای پاکستانی ندارند، به‌طور غیرقانونی در کشور حضور دارند و باید طبق قوانین مهاجرتی پاکستان به کشور خود بازگردند.

دو مقام دولتی و امنیتی پاکستان به آسوشیتدپرس گفته‌اند که پولیس در سراسر پاکستان افغان‌ها را برای انتقال به گذرگاه‌های مرزی بازداشت می‌کند. آن‌ها افزودند که پولیس دستور یافته است که خانه‌به‌خانه رفته و افرادی را که به‌طور غیرقانونی زندگی می‌کنند، شناسایی و بازداشت کند.

شکیل‌خان، کمیسار امور مهاجران افغان در ایالت خیبر پختونخواه، گفت: «مهاجران افغان که به‌طور غیرقانونی در پاکستان زندگی می‌کنند، به‌گونه‌ای محترمانه به کشورشان بازگردانده می‌شوند.»

او افزود این عملیات جدید مهم‌ترین گام در راستای اجرای دستور حکومت فدرال است.

رحمت‌الله، یک مرد ۳۵ ساله افغان، گفت خانواده‌اش دهه‌ها پیش به شهر پیشاور در شمال‌غرب پاکستان مهاجرت کرده‌اند و اکنون در حال آماده‌شدن برای بازگشت به افغانستان‌اند.

او گفت: «من پنج فرزند دارم و نگران هستم که آن‌ها از تحصیل باز بمانند. من این‌جا به دنیا آمده‌ام، فرزندانم نیز این‌جا به دنیا آمده‌اند، اما حالا باید برگردیم.»

میلیون‌ها افغان در چهار دهه گذشته برای فرار از جنگ، بی‌ثباتی سیاسی و مشکلات اقتصادی به پاکستان پناه برده‌اند. این دور جدید اخراج‌ها در پی سرکوب سراسری آغاز شده که در سال ۲۰۲۳ علیه اتباع خارجی بدون اسناد اقامت قانونی راه‌اندازی شد.

قیصرخان افریدی، سخنگوی آژانس پناهندگان سازمان ملل، نسبت به اقدامات اخیر حکومت پاکستان عمیقا ابراز نگرانی کرد. او در بیانیه‌ای اخراج اجباری مهاجران افغان را «نقض تعهدات بین‌المللی» خواند و از پاکستان خواست تا «رویکردی انسانی در پیش گیرد و اطمینان حاصل کند که بازگشت افغان‌ها به‌صورت داوطلبانه، تدریجی و همراه با حفظ کرامت انسانی انجام می‌شود.»

افریدی گفت: «ما از حکومت می‌خواهیم که بازگرداندن اجباری را متوقف کند و روند بازگشت را به‌صورت داوطلبانه، تدریجی و با حفظ کرامت انسانی پیش ببرد. بازگشت گسترده و شتاب‌زده می‌تواند زندگی و آزادی مهاجران افغان را به خطر بیندازد و همچنین موجب بی‌ثباتی نه‌تنها در افغانستان، بلکه در سراسر منطقه شود.»

یافته‌های افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که کمیته تحریم‌های ۱۹۸۸ شورای امنیت سازمان ملل تاکنون نام امیرخان متقی را در فهرست افراد دارای معافیت سفر به پاکستان درج نکرده است.

این معافیت‌ها معمولاً به پیشنهاد کشور میزبان صادر می‌شود، اما به نظر می‌رسد پاکستان تاکنون یا درخواست رسمی لازم را ارائه نکرده یا موفق به دریافت آن نشده است.

روز گذشته منابعی در کابل به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که سفر امیرخان متقی، وزیر امور خارجه طالبان به پاکستان به تعویق افتاده است. به‌گفته منابع، «به‌دلیل مشکلات فنی» این سفر در زمان تعیین‌شده انجام نخواهد شد. قرار بود آقای متقی دوشنبه، ۱۳ اسد، برای سفری سه‌روزه به پاکستان برود.

پاکستان در حال حاضر ریاست کمیته تحریم‌های ۱۹۸۸ شورای امنیت برای سال ۲۰۲۵ را نیز بر عهده دارد.

بر اساس قوانین سازمان ملل، مقام‌های طالبان که شامل فهرست تحریم‌ها هستند، بدون معافیت نمی‌توانند به خارج از کشور سفر کنند. این معافیت تنها در مواردی مشخص مانند نشست‌های رسمی، مذاکرات صلح یا درمان‌های فوری و با تایید کمیته تحریم‌ها صادر می‌شود.

امیرخان متقی پیش از این ‌چندین‌بار این مجوز را دریافت کرده و به کشورهای مختلف سفر کرده است.

در ۱۸ جون ۲۰۲۵، آقای متقی برای شرکت در نشست وزیران خارجه سازمان همکاری اسلامی در استانبول ترکیه معافیت تحریم‌ها یا مجوز سفر دریافت کرده بود. همچنین او در ۱۶ می، برای شرکت در «نمایشگاه بین‌المللی غرب چین» اجازه سفر به بیجینگ و چنگدو را گرفته بود.

پیش از آن نیز به تاریخ ۲۵ اپریل مجوز سفر به قطر برای دیدار با مقام‌های قطری برایش صادر شده بود؛ به‌علاوه در ۲۱ مارچ برای حج عمره به عربستان سعودی، در ۷ مارچ به عمان و در ۲۶ جنوری به امارات متحده عربی نیز مجوز دریافت کرده بود.

کمیته تحریم‌های ۱۹۸۸ سازمان ملل همچنین اخیراً برای دیگر مقام‌های طالبان نیز معافیت‌هایی صادر کرده است. در اول اگست برای عبدالسلام حنفی جهت درمان به قطر، در ۱۱ جولای برای خیرالله خیرخواه جهت سفر به روسیه، و در ۱۷ جون بار دیگر برای حنفی جهت سفر به چین معافیت صادر شد.

تاکنون منابع رسمی در پاکستان و طالبان دلیل اصلی تعویق این سفر را به‌صورت رسمی اعلام نکرده‌اند.

هم‌زمان نهادهای حقوق‌بشری هشدار داده‌اند که طالبان به سرکوب نظام‌مند سیاسی و اجتماعی ادامه داده است.

سونیتا (مستعار) فعال حقوق‌بشر افغان، پس از استیلای طالبان در آگوست ۲۰۲۱، با خانواده‌اش به ایران گریخت، اما ماه گذشته مجبور شد با خانواده‌اش به افغانستان بازگردد، جایی که نگران است احتمالا هدف انتقام طالبان قرار گیرد.

سونیتا در گفت‌وگوی تلفنی با واشنگتن‌پست گفت: «می‌ترسم که شناسایی و بازداشت شوم.» او یکی از بیش از یک میلیون افغان است که از ماه جنوری تاکنون از ایران بازگشته‌اند.

برای آنانی که هنوز در ایران هستند، هرچند تداوم سرکوب‌ها زندگی را برایشان دشوارتر کرده، اما بسیاری از آنان باور دارند آنچه در افغانستان در انتظارشان است، بدتر خواهد بود.

به‌گفته گروه‌های حقوق‌بشری، همسو با ورشکستگی اقتصادی افغانستان، حکومت طالبان همچنان به سرکوب اجتماعی و سیاسی ادامه می‌دهد.

گزارش سازمان ملل که ماه گذشته منتشر شد، هشدار داد که برخی از بازگشت‌کنندگان با «نقض شدید حقوق بشر» از جمله «شکنجه و بدرفتاری، بازداشت خودسرانه و تهدیدهای جدی علیه امنیت فردی» مواجه‌اند؛ به‌ویژه زنان، کارمندان دولت پیشین، خبرنگاران و فعالان جامعه مدنی در معرض خطر بیشتری هستند.

بیشتر بخوانید: سازمان ملل: طالبان بازگشت‌کنندگان را شکنجه می‌کند

حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، وجود خطر برای بازگشت‌کنندگان را رد کرده و به «عفو عمومی» اشاره کرده است. او گفت: «ممکن است بعضی موارد ادعایی وجود داشته باشد، اما حکومت اقدامات لازم را انجام داده»، و از افغان‌ها خواست «بدون ترس» به کشورشان بازگردند.

یک افسر پیشین پولیس افغانستان، که یک ماه پیش با همسر و دو پسرش از ایران بازگشته، گفت به وعده عفو طالبان اعتماد ندارد. او اکنون در خانه پدرزنش پنهان شده است و می‌گوید همسایگان در مورد ناپدیدشدن اعضای سابق نیروهای امنیتی، صحبت می‌کنند.

او در گفت‌وگوی تلفنی گفت: «هیچ‌کس نمی‌داند چه بر سرشان آمده است.»

بازگشت‌کنندگان افغان نسبت به شرایط دشوار و چالش‌های فراروی آنان هم در ایران و هم در افغانستان ابراز نگرانی کرده‌اند.

ثریا (مستعار) یک ورزشکار ۲۹ ساله افغان، می‌گوید که زندگی در ایران در آغاز «قابل تحمل» بود، اما مشکلات به‌سرعت پدیدار شد. بیشتر مهاجران بدون دریافت اقامت، قادر به ثبت‌نام در مدارس یا دانشگاه نبودند. نمی‌توانستند سیم‌کارت قانونی بخرند یا حساب بانکی باز کنند.

حکومت ایران پس از نبرد ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه جون، کارزار گسترده اخراج مهاجران افغان را آغاز و تاکنون بیش از یک میلیون نفر را اخراج کرده است؛ روندی که همچنان ادامه دارد.

100%

هرچند رئیس‌جمهور ایران ماه گذشته گفت که این اخراج‌ها باید «با نهایت احترام» انجام شود، اما افغان‌های ساکن ایران از فضای رو‌به‌افزایش خصومت خبر می‌دهند.

ثریا می‌گوید قرارداد اجاره‌اش اخیرا لغو شده و ممکن است در روزهای آینده بی‌خانمان شود. او گفت: «من در ترس دائمی زندگی می‌کنم.»

سونیتا نیز می‌گوید: «مردم با ما طوری رفتار می‌کردند که انگار جاسوس یا قاتل هستیم. حتی ایستادن در صف نانوایی غیرقابل تحمل شده بود.» وقتی شوهرش در اواخر جون توسط پولیس ایران بازداشت و مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت، به گفته خودش، خانواده‌اش دیگر چاره‌ای جز ترک ایران نداشت.

اخراج مهاجران از پاکستان

اخراج افغان‌ها از ایران همزمان با تلاش مشابهی در پاکستان رخ داده است که از سال ۲۰۲۳ آغاز شد. به گفته سازمان ملل، در دو سال و نیم گذشته، بیش از یک میلیون افغان از پاکستان اخراج یا مجبور به ترک شده‌اند.

مقامات پاکستانی نگرانی‌های امنیتی و اقتصادی را دلیل اخراج افغان‌هایی دانسته‌اند که مدارک قانونی ندارند. بسیاری از افراد هدف قرار گرفته، دهه‌ها در پاکستان زندگی کرده‌اند.

در حالی‌که ایالات متحده در آغاز از اسلام‌آباد خواست رویکرد خود را بازنگری کند، اکنون امریکا نیز برخی برنامه‌های حمایتی از پناهجویان افغان را لغو کرده است.

حکومت ترامپ برنامه کمک به بیش از ۲۵۰ هزار افغان برای اسکان مجدد در امریکا را متوقف کرده و وضعیت حفاظتی موقت را از افغان‌های حاضر در امریکا لغو کرده است؛ هزاران نفر ممکن است پس از حکم اخیر دادگاه با اخراج مواجه شوند.

حامیان اخراج استدلال می‌کنند که امنیت در افغانستان پس از بازگشت طالبان بهبود یافته است.

به گزارش واشنگتن‌پست، بازگشت‌کنندگان چالش و فرصت برای طالبان هستند زیرا بسیاری از وزارتخانه‌ها و شرکت‌ها در سال‌های اخیر به‌خاطر فرار مغزها آسیب دیده‌اند و هزاران نیروی متخصص کشور را ترک کرده‌اند. تازه‌واردان می‌توانند این خلأها را پر کنند.

اما اقتصاد وابسته به کمک‌های خارجی افغانستان اکنون در تنگنا قرار دارد، زیرا حکومت ترامپ امسال تقریبا تمام پروژه‌های انسان‌دوستانه و اقتصادی تأمین‌شده توسط امریکا را که بیش از ۴۰ درصد کمک‌های خارجی را تشکیل می‌داد، قطع کرده است.