خبرگزاری فارس با استناد به آمارهای رسمی نوشته که بیش از ۶ میلیون مهاجر افغان در ایران زندگی میکنند که از این میان تاکنون بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار نفر اخراج شدهاند. به گفته این رسانه، هماکنون بیش از ۳ میلیون مهاجر افغان بدون اسناد اقامتی معتبر در این کشور بهسر میبرند.
در گزارش فارس آمده است که «موضوع حضور حدود ۳ میلیون مهاجر غیرمجاز افغان در ایران، چالشی پیچیده با ابعاد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی است.»
نادر یاراحمدی رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی وزارت داخله ایران نیز گفته است که حدود ۲ میلیون مهاجر «غیرمجاز» تا پایان سال ۱۴۰۲ در این کشور حضور داشتند و طی سال گذشته (۱۴۰۳) ۲ میلیون و ۳۴ هزار نفر به این جمعیت افزوده شدند.
اسکندر مومنی، وزیر داخله جمهوری اسلامی، نیز در سخنانی تصریح کرد که این کشور بیش از این ظرفیت پذیرش اتباع بدون اسناد اقامت را ندارد.
وزیر داخله ایران همچنین مدعی شد که بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار مهاجر افغان در این مدت از کشور خارج شدهاند که بیش از ۷۰ درصد آنها بهطور داوطلبانه برگشتهاند.
در همینحال سخنگوی پلیس فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی تصریح کرد که سیاست پولیس در قبال اتباع غیرمجاز تغییر نکرده و ماموریتها با جدیت دنبال میشود. او افزود: «شناسایی اتباع غیرمجاز، بازداشت افراد مشکوک به همکاری با گروههای دشمن و جلوگیری از ورود افراد با هویت جعلی در دستور کار قرار دارد.»
کارشناسان ایرانی معتقدند روند بازگشتها با توجه به فشارهای اقتصادی و امنیتی ادامه خواهد داشت اما موفقیت آن منوط به همکاری طالبان و سازمانهای بینالمللی است.
در همینحال وزیر بهداشت ایران درباره ارائه خدمات پزشکی به مهاجران افغان گفت: «بیماران مهاجری که مدارک اقامت ندارند، طبیعی است که مشمول استفاده بیمه صحی نمیشوند.»
انس حقانی از اعضای شناخته شده طالبان در گفتوگو با یک رادیوی محلی تحت اداره طالبان، در کابل گفت که در جریان مذاکرات طالبان و امریکاییها در دوحه، آنها دریافته بودند که امریکاییها قطعاً از افغانستان خارج میشوند و واشنگتن نیز به دنبال راهی برای خروج بود، اما بهصراحت چیزی نمیگفت.
در آن زمان، نظام به رهبری اشرف غنی همواره ادعا میکرد که از روند مذاکرات کنار گذاشته شده و چنین میپنداشت که امریکاییها از افغانستان خارج نخواهند شد.
به گفته انس حقانی، رهبران طالبان آگاه بودند که نظام به آنها واگذار خواهد شد و تمام تلاششان این بود که با حکومت وقت از راه تفاهم وارد کابل شوند تا روابط با جهان در حالت عادی باقی بماند.
اما به گفته او در آخرین لحظات، زمانی که روی برخی گزینههای احتمالی دیگر نیز کار میشد، خبر رسید که محمداشرف غنی رفته است؛ بنابراین، به دلیل ایجاد خلأ قدرت در کابل و اقتضای شرایط، وارد کابل شدند.
او افزود: «درباره کابل این نظر وجود داشت که مشروعیت حکومت حفظ شود، به ادارهها آسیبی نرسد و غارت صورت نگیرد؛ به همین دلیل رهبران تلاش کردند از راه تفاهم وارد کابل شوند تا روابط با جهان نبز عادی بماند.»
با این حال، آقای حقانی گفت: «ما میدانستیم که امریکاییها حتماً خارج میشوند و آنها هم همین مسیر را دنبال میکردند، اما بهصراحت نمیگفتند. ما وضعیت را درک کرده و به ضرورت آن آگاه بودیم.»
آقای حقانی از معدود اعضای طالبان است که بهجای واژه «فرار» از واژه «رفتن» برای خروج اشرف غنی از کابل استفاده میکند. او همچنان اشرف غنی را «داکتر صاحب غنی» خطاب میکند.
این مقام طالبان درباره روند مذاکرات در دوحه اظهار داشت که تمام تلاش تیم مذاکرهکننده آنها این بود که در برابر جهانیان با امریکا توافقنامه امضا کنند که به گفته او، این در واقع امضای شکست امریکا بود، هرچند غربیها آن را «توافق صلح» نامیدند.
به گفته او، با آغاز گفتوگوهای بینافغانی، نوعی ناامیدی در میان تیم مذاکرهکننده طالبان پدید آمد.
او افزود که تیم اعزامی از کابل میخواست زمانکشی کند تا در امریکا به جای ترامپ، بایدن وارد کاخ سفید شود و پس از آن، توافق را لغو کند.
حقانی افزود: «در کل، رهبران مذاکره کننده [طالبان] ناامید بودند که با آنها به نتیجه برسیم. گفتوگو با تیم افغانی سودی نداشت و تصمیم بر این شد که نشستهای نمایشی با آنها برگزار کنیم.»
این اظهارات در آستانه چهارمین سال حاکمیت طالبان مطرح شده است.
شماری از سیاستمداران افغانستان نیز معتقدند که در مذاکرات صلح، یک نکته مهم «توافق بینافغانی» بود، اما در دوحه، بدون آنکه توافقی میان طرفهای مختلف افغان حاصل شود، امریکا با طالبان توافقنامه امضا کرد و در نتیجه، نظام جمهوری سقوط کرد و افغانستان به طالبان سپرده شد.
انس حقانی، برادر ناتنی سراجالدین حقانی وزیر داخله طالبان است و در میزان ۱۳۹۳ از سوی اداره امنیت ملی بازداشت شد، اما در عقرب ۱۳۹۸ در قبال آزادی دو استاد امریکایی رها شد و بلافاصله به عنوان عضو هیئت مذاکرهکننده طالبان در دوحه فعالیت خود را آغاز کرد.
با آنکه او در ساختار اداره طالبان سمت کلان و رسمی نداشته، اما همواره در بحثها و تصمیمگیریها حضور فعال داشته است.
پس از مذاکرات دوحه، طالبان در سال ۲۰۲۱ برای دومینبار قدرت را در افغانستان به دست گرفتند. با روی کار آمدن دوباره این گروه، قوانین سختگیرانهای در کشور وضع شد؛ فعالیتهای سیاسی و احزاب لغو گردید، رسانهها سانسور شدند، درهای آموزش به روی دختران و زنان بسته شد، مشارکت سیاسی زنان ممنوع اعلام شد و رفتن آنان به پارکهای تفریحی نیز منع شد.
همچنین این گروه پس از به دست گرفتن قدرت، تمام بستهای عالی دولتی را به ملاها سپردند و نیروهای متخصصی که در بخشهای فنی برای حفظ سرمایه ملی افغانستان آموزش دیده بودند، مجبور به ترک کشور شدند.
با توجه به این سیاستها، تا کنون به جز روسیه، هیچ کشوری در جهان حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است.