سازمان حمایت از خبرنگاران در گزارشی نوشت که از ۱۵ اگست ۲۰۲۱ تاکنون ۵۳۹ مورد خشونت علیه خبرنگاران ثبت شده است. این گزارش وضعیت خبرنگاران در افغانستان را وخیم توصیف کرده و حاکمیت طالبان را «یکی از سیاهترین دورههای تاریخ مطبوعات» کشور خوانده است.
سازمان حمایت از خبرنگاران چهارشنبه، ۲۲ اسد در گزارشی به مناسبت چهارمین سالگرد تسلط طالبان بر افغانستان نوشت که در طول حاکمیت این گروه دستکم ۵۲ خبرنگار و کارمند رسانهای زن نیز مورد خشونت قرار گرفتهاند.
به گزارش این سازمان حامی رسانهها، طالبان از آغاز حاکمیت خود تاکنون ۲۵۳ خبرنگار و کارمند رسانهای را بازداشت کرده است. گزارش افزوده که ۲۰ خبرنگار در پی خشونت طالبان زخمی شدهاند و ۵۱ نفر مورد لتوکوب قرار گرفتهاند.
در گزارش این سازمان آمده است که بخش بزرگی از خبرنگاران ناگزیر به ترک کشور شده و دهها رسانه مجبور به توقف کامل فعالیتهای خود شدهاند. نهادهای حامی رسانهها تحت فشار طالبان قرار گرفته و توان گزارشدهی شفاف از وضعیت موجود را ندارند.
این سازمان حامی خبرنگاران نوشت که بسیاری از رسانهها ظرفیتهای انسانی و فنی خود را از دست دادهاند و سانسور گسترده، تهدید و ارعاب فضای مطبوعات کشور را فراگرفته است. گزارش میافزاید که در حال حاضر دستکم ۱۰ خبرنگار در بازداشت طالبان به سر میبرند.
گزارش تاکید دارد که محدودیتها بر فعالیتهای رسانهها و خبرنگاران بهطور روزافزون تشدید شده است.
سازمان حمایت از خبرنگاران در آستانه چهارمین سالگرد تسلط طالبان در کشور نوشت که بسیاری از روزنامهنگاران افغان همچنان در کشورهای همسایه، به ویژه ایران و پاکستان در وضعیت بلاتکلیفی به سر میبرند و خطر بازداشت و اخراج آنها را به شدت تهدید میکند.
این سازمان در بیانیهای نوشت در گزارش جدید امریکا، اطلاعات موثق درباره نقضهای گسترده حقوق بشر از جمله بازداشتهای خودسرانه، شکنجه، بدرفتاری و اعدام در افغانستان وجود دارد و واشنگتن اذعان کرده که این کشور همچنان مکانی «خطرناک» است.
با این حال، دیدهبان حقوق بشر میگوید که سیاستهای اداره ترامپ، با یافتههایش درباره افغانستان سازگار نیست چرا که امریکا وضعیت حفاظت موقت هزاران پناهجوی افغان را لغو کرده است.
ایالت متحده رویکرد مشابهی درباره که پناهجویان کشورهای هائیتی، ونزوئلا، هندوراس، نپال و نیکاراگوئه نیز در پیش گرفته است.
وضعیت حفاظت موقت (Temporary Protected Status) در امریکا به پناهجویانی تعلق میگیرد که به دلیل وضعیت وخیم حقوق بشری، بلایای طبیعی، جنگ و ناآرامی، بازگشت به کشور متبوعشان خطرناک است.
وزارت امنیت داخلی امریکا در ماه حمل اعلام کرد که وضعیت حفاظت موقت هزاران پناهجوی افغان لغو شده است.
در واخر ماه گذشته نیز، یک قاضی فدرال با صدور حکمی با آغاز روند لغو وضعیت حفاظت موقت مهاجران افغان و کامرونی در امریکا موافقت کرد.
وزارت خارجه امریکا روز سهشنبه، گزارش سالانه (۲۰۲۴) خود از وضعیت حقوق بشر در افغانستان را منتشر کرد.
این گزارش به محدودیتهای شدید علیه زنان، بازداشتهای خودسرانه، کشتارهای فراقانونی، سرکوب آزادیهای شهروندان و آزادی بیان بهدست طالبان اشاره کرده است.
صلاحالدین ایوبی روز سهشنبه در مصاحبه با تلویزیون دولتی طالبان اظهار داشت که وقتی نیروهایش وارد ارگ شدند، از شدت خوشحالی گریه میکردند و نمیتوانستند یکدیگر را نگاه کنند. این فرمانده ارشد طالبان افزود که از مسیر لوگر وارد کابل شده و هرگز تصور نمیکرد که حکومت سقوط کرده باشد.
ایوبی در پاسخ به این پرسش که اولین چیزی که در ارگ دید چه بود، گفت: «لنگی و پوستین اشرفغنی را دیدم و خیلی حالم خراب شد. همچنین کتابی را دیدم که او همیشه مطالعه میکرد.» اما افزود که نام کتاب را به خاطر ندارد.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، پیش از ورود طالبان به کابل، ارگ ریاستجمهوری را با عجله ترک کرد و با هلیکوپتر نظامی به اوزبیکستان گریخت. او بعدها اظهار داشت که اگر در کابل میماند، به سرنوشت داکتر نجیبالله، رئیسجمهور پیشین افغانستان، دچار میشد. طالبان در دهه ۹۰ دکتر نجیبالله را در چارراهی آریانا در کابل به دار آویختند.
او گفت که او، یعقوب مجاهد، وزیر دفاع کنونی و فرزند ملا عمر و سراجالدین حقانی، وزیر داخله کنونی و رهبر شبکه حقانی، رهبری جنگ علیه حکومت پیشین را بر عهده داشتند. این فرمانده طالبان اظهارات انس حقانی، عضو ارشد شبکه حقانی را تکرار کرد که این گروه قصد داشت از طریق راهحل سیاسی وارد کابل شود و نه با زور و نظامی.
صلاحالدین ایوبی بیان کرد که صبح روز یکشنبه، مردم با او تماس گرفتند و گفتند که حکومت فرار کرده و خطر غارت و چپاول داراییهای مردم، سفارتخانهها و بانکها وجود دارد. او افزود که پس از آن، به نیروهایش در ولسوالیهای کابل، از جمله چهارآسیاب، پغمان و سروبی، دستور داد که آماده پیشروی شوند، اما تا دریافت دستور بعدی وارد کابل نشوند.
این فرمانده طالبان گفت که در ساعت یک بعدازظهر روز یکشنبه، یعقوب دستور ورود به کابل را صادر کرد. ایوبی افزود که با حدود پنج هزار نیرو وارد کابل شدند. او اظهار داشت که وقتی وارد ارگ شدند، تصور نمیکردند که کسی آنجا نباشد و گمان میکردند افرادی در داخل ارگ حضور دارند.
او همچنین گفت که هماهنگی ورود به کابل از طریق گروه واتساپ انجام شد، زیرا سیستمهای مخابراتی در کابل از دسترس خارج شده بودند.
این فرمانده طالبان گفت که نیروهای این گروه نخستینبار در مسجد پلخشتی در مرکز کابل تجمع کردند. ایوبی افزود که نیروها از مسجد پلخشتی گفتند که حکومت سقوط کرده و پس از آن وارد کابل شده است.
صلاحالدین ایوبی، هنگام جنگ با حکومت پیشین، والی طالبان در ولایت فاریاب بود. او در سال ۲۰۱۵ توسط امنیت ملی سابق بازداشت شد و در سال ۲۰۱۸ با زندانیان ارتش تبادل تبادله و آزاد گردید.
حقانی در مصاحبهای مدعی شد که طالبان قصد داشت پس از تفاهم سیاسی وارد کابل شود تا روابط با جامعه جهانی عادی بماند، اما خروج اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین، این برنامه را تغییر داد.
این اظهارات با واکنشهای متعددی مواجه شده است. اسد رضایی، کاربر فیسبوک، خطاب به حقانی نوشت: «اگر صادق هستید، اکنون روابط خود را با مردم و جامعه جهانی بهبود دهید.»
کامران خراسانی، کاربر دیگر، با اشاره به تناقض در گفتار و رفتار طالبان، گفت: «اگر طالبان به دنبال مشروعیت بود، چرا مکاتب را مسدود کرد، محدودیتها بر زنان اعمال نمود و با جامعه جهانی مقابله کرد.»
پس از چهارسال، تنها روسیه حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است. کشورهای غربی رسمیت یافتن دولت طالبان را منوط به رعایت حقوق بشر اعلام کرده است. اما، رهبر طالبان گفته است که به خاطر به دست آوردن مشروعیت بین المللی حاضر نیست در سیاستهایش تغییر بیاورد.
یک کاربر دیگر به نام فدا محمد ابراهیمی از عدم عملگرایی طالبان انتقاد کرده است. او اظهار داشت که طالبان اگر به دنبال مشروعیت و روابط خوب با جهان بود، میتوانست مانند سوریه عمل کند، اما گفتار و رفتار این گروه هیچگاه همخوان نبوده است.
انس حقانی، برادر سراج الدین حقانی در مصاحبه اش با رادیو حریت گفت که رهبران طالبان آگاه بودند که نظام به آنها واگذار خواهد شد آقای حقانی گفت: «ما میدانستیم که امریکاییها حتماً خارج میشوند و آنها هم همین مسیر را دنبال میکردند، اما بهصراحت نمیگفتند. ما وضعیت را درک کرده و به ضرورت آن آگاه بودیم.»
او نشستهای هیئت طالبان با هیئت حکومت در قطر را «نمایشی» توصیف کرد.
طالبان همواره فروپاشی نظام در اسد ۱۴۰۰ را به گردن دولت پیشین انداخته است، اما ناظران معتقدند این گروه هرگز به دنبال گفتوگو و تفاهم سیاسی نبوده است. طالبان در مذاکرات چندساله خود حاضر به گفتوگو با نمایندگان دولت پیشین نشد و تاکید داشت که طرف اصلی آنها ایالات متحده است. پس از توافق دوحه در ۲۹ فبروری ۲۰۲۰، با وجود تاکید این توافقنامه بر مذاکرات بینالافغانی، طالبان این مذاکرات را جدی نگرفت.
چهار سال پس از به قدرت رسیدن، طالبان همچنان راه گفتوگو با جریانهای سیاسی و اجتماعی را بسته و معتقد است که بحران در افغانستان پایان یافته و نیازی به مذاکره نیست. اما جامعه جهانی تاکید دارد که طالبان برای کسب مشروعیت داخلی و بینالمللی باید با جریانهای سیاسی، اقلیتهای قومی و مذهبی وارد گفتوگو شود.
