سارا آدامز، مامور پیشین سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا)، در اعتراض به ممنوعیت تصاویر زنان در افغانستان، کارزاری را با عنوان «خانهدارهای طالبان» آغاز کرده و تصاویر همسران شماری از مقامهای طالبان را از گذرنامههای دیپلوماتیکشان در شبکه اجتماعی اکس، منتشر کرده است.
آدامز در توضیحی برای انتشار این تصاویر نوشته است که «این اقدام را در اعتراض به ممنوعیت عکس زنان در اسناد هویتی افغانستان زیر کنترول طالبان انجام میدهد.»
به نوشته او، اگر زنان افغان اجازه نداشته باشند عکس در تذکره و سایر اسناد ملی داشته باشند، «همسران طالبان نیز نباید در گذرنامه، نکاحنامه و مدارک رسمی تصویر داشته باشند.»
اوایل این هفته خبری دست به دست شد که بر اساس نقل قولی از هبتالله آخندزاده رهبر طالبان، درج تصاویر زنان در اسناد هویتی و رسمی ممنوع گردید. در خبرها آمده که رهبر طالبان این فرمان را به صورت شفاهی صادر کرده است.
آدامز در رشتهتوئیتهایش، تصاویر زنانی را منتشر کرده که همسرانشان در پستهای دیپلوماتیک طالبان در کشورهایی چون روسیه، ایران، قزاقستان و کویته پاکستان گماشته شدهاند. او از این موضوع انتقاد کرده که چگونه برخی کشورها به طالبان اجازه دادهاند نمایندگیهای رسمی داشته باشند، در حالی که زنان افغان در خانههای خود زندانیاند.
او تأکید کرده است: «این زنان تماشاگر بیگناه نیستند؛ آنان همسر مردانیاند که از نظام طالبان سود میبرند و در کنارشان آزادانه به سفر میروند، در حالی که زنان افغان از ابتداییترین حقوق محروماند.»
آدامز هشدار داده تا زمانی که طالبان تصمیم خود در منع عکس زنان را تغییر ندهد، انتشار تصاویر همسران مقامهای این گروه ادامه خواهد داشت.
با این حال، دیروز دارالافتای طالبان، با صدور حکمی اعلام کرد که درج عکس زنان در شناسنامه اختیاری است. طبق این تصمیم، نصب تصویر در تذکره تنها برای زنان افغان مقیم خارج «اجباری» است.
پیش از این اداره ملی احصائیه و معلومات طالبان گفته بود که نصب عکس برای تثبیت هویت، جلوگیری از جعل و فساد، سهولت سفر و رعایت معیارهای بینالمللی ضروری است و خواستار نصب حتمی عکس در شناسنامهها شده بود، تقاضایی که ظاهرا که مورد تایید رهبر طالبان قرار نگرفته است.
اداره ملی احصائیه و معلومات طالبان قصد داشت درج عکس در تذکرهها را اجباری کند. این اداره تاکید کرده بود که نصب عکس برای تثبیت هویت، جلوگیری از جعل و فساد، سهولت سفر و رعایت معیارهای بینالمللی ضروری است.
در یک یادداشت تفصیلی، این اداره ۱۱ دلیل برای ضرورت درج عکس در تذکرهها ارائه کرده بود اما دارالافتای طالبان ۱۰ مورد از این دلایل را «غیرشرعی» دانسته و تنها یک مورد را پذیرفته است.
این استثنا شامل درج عکس در تذکره زنانی میشود که در خارج از کشور زندگی میکنند یا برای درمان به کشورهای همسایه سفر میکنند. دارالافتای طالبان، نصب عکس بر تذکره زنان داخل افغانستان را «خلاف شرع» اعلام کرده است.
براساس اسنادی که بهدست افغانستان اینترنشنال رسیده، اداره احصائیه و معلومات طالبان درج عکس را یکی از شرایط مهم صدور تذکره دانسته و توضیح داده است که تمامی مراحل مربوط به تذکره زنان توسط کارکنان زن انجام میشود.
با این حال، دارالافتا طالبان تاکید کرده است که برای امور حقوقی، ذکر نام پدر و پدربزرگ کفایت میکند و روشهای دیگری برای جلوگیری از جعل وجود دارد. این مرجع همچنین افزوده است که سفرهای خارجی با پاسپورت و ویزا انجام میشود و تذکره در این زمینه ضرورتی ندارد.
دارالافتای طالبان گفته است: «نصب عکس بدون ضرورت شرعی مجاز نیست، چه تصویر تمامقد باشد و چه تنها صورت.» به باور علمای طالبان، برای تثبیت هویت در داخل کشور ذکر نام، نام پدر، نام پدربزرگ و نشانی محل سکونت کافی است.
بر اساس این فتوا، درج عکس زنان در تذکره ضروری شمرده نمیشود، اما زنانی که بخواهند میتوانند به صورت داوطلبانه عکس خود را در تذکره درج کنند.
این تصمیم با واکنش گسترده فعالان حقوق بشر و زنان معترض روبهرو شده است. بسیاری از زنان اختیاری شدن درج عکس را محدودیت تازهای بر حقوق آنان دانسته و با این تصمیم مخالفت کردهاند.
در شبکههای اجتماعی نیز شماری از کاربران با راهاندازی هشتگ «عکس من، هویت من» از جامعه جهانی خواستهاند در برابر این تصمیم سکوت نکند.
جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان گفت: «این فرمان نهتنها ناقض اصل برابری انسانی و حقوق شهروندی است، بلکه زنان را از حق هویت و شناسایی محروم میسازد.»
زنان معترض خواستار صدور اسناد هویتی بدون تبعیض جنسیتی شدهاند.