رهبران روسیه و پاکستان: کریدور ترنس‌افغان باعث رفاه کشورهای منطقه می‌شود

رویترز در مطلبی مفصل به پرسش فوق پاسخ داده و بر راه‌های کاهش تاثیر آن پرداخته است.

افغانستان که در میان کوه‌های ناهموار محصور شده، در معرض انواع بلایای طبیعی قرار دارد، اما زمین‌لرزه‌ها بیشترین تلفات را بر جای می‌گذارند.

بر اساس پژوهش‌ها، دست‌کم ۳۵۵ زمین‌لرزه با بزرگی بالاتر از ۵ از سال ۱۹۹۰ افغانستان را تکان داده است. آمارها نشان می‌دهد که سالانه صدها نفر بر اثر زمین‌لرزه جان خود را از دست می‌دهند و میلیون‌ها دالر خسارت مالی برجای می‌ماند.

چرا افغانستان مستعد زمین‌لرزه است؟

بخش‌های بزرگی از جنوب آسیا از نظر لرزه‌ای فعال هستند، زیرا صفحه تکتونیکی معروف به صفحه هند در حال هل دادن به سمت شمال به صفحه اوراسیا است.

افغانستان به‌ویژه به‌دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش در محل تلاقی دو صفحه بزرگ تکتونیکی، صفحه هند و صفحه اوراسیا، در برابر زلزله آسیب‌پذیر است.

با حرکت صفحه هند به سوی شمال و برخورد آن با صفحه اوراسیا، فشار ایجادشده میان این دو صفحه سبب فعالیت‌های لرزه‌ای مداوم در منطقه به‌ویژه در ناحیه هندوکش می‌شود. همچنین، صفحه عربستان در جنوب بر آن تأثیر می‌گذارد و این وضعیت یکی از فعال‌ترین مناطق تکتونیکی جهان را ایجاد کرده است.

حرکت شمالی صفحه هند و فشار آن بر صفحه اوراسیا معمولا عامل اصلی زمین‌لرزه‌های متعدد افغانستان است.

کدام مناطق آسیب‌پذیرترند؟

شرق و شمال‌شرق افغانستان، به‌ویژه مناطقی در امتداد مرز با اوزبیکستان، تاجیکستان و پاکستان، به‌طور خاص در برابر زمین‌لرزه آسیب‌پذیرند.

این شامل شهر پرجمعیت کابل نیز می‌شود که طبق یک پژوهش، بالاترین میزان خسارت برآوردی (سالانه ۱۷ میلیون دالر) ناشی از زمین‌لرزه را دارد.

زمین‌لرزه‌ها در کوه‌های افغانستان نیز به‌ویژه خطرناک‌اند، زیرا می‌توانند رانش زمین ایجاد کنند و تلفات جانی و خسارات مالی را تشدید نمایند.

مرگبارترین زمین‌لرزه‌های افغانستان کدام‌اند؟

از سال ۱۹۰۰ تاکنون تاکنون، بیش از ۳۵۵ زمین‌لرزه بزرگ به‌شمول ۱۰۰ زمین‌لرزه «ویرانگر» در افغانستان ثبت شده است.

از جمله بدترین آن‌ها در سال‌های اخیر، زمین‌لرزه‌ای با بزرگی ۶ در سال ۲۰۲۲ بود که جان ۱۰۰۰ نفر را گرفت. همچنین در سال ۲۰۲۳ چند زمین‌لرزه در یک ماه در ولایت هرات رخ داد که در مجموع جان ۱۰۰۰ نفر را گرفت و چندین روستا به‌طور کامل نابود کرد.

یکی از بزرگ‌ترین زمین‌لرزه‌های افغانستان با بزرگی ۷.۵ در سال ۲۰۱۵ رخ داد و ۳۹۹ نفر در افغانستان، پاکستان و هند کشته شدند.

بخش بزرگی از ویرانی‌ها در سال ۱۹۹۸ رخ داد؛ زمانی‌که دو زمین‌لرزه ظرف سه ماه افغانستان را لرزاندند؛ نخستین آن ۲۳۰۰ نفر و دومی ۴۷۰۰ نفر را کشت.

چگونه افغانستان می‌تواند در مقابل زمین‌لرزه تاب‌آوری ایجاد کند؟

پژوهشگران توصیه می‌کنند که ساختمان‌های جدید به شیوه مقاوم در برابر زلزله ساخته شوند و بناهای موجود نیز بازسازی و مقاوم‌سازی شوند تا احتمال فروریزی کاهش یابد.

همچنین، سیستم‌های بهتر پایش و هشدار زودهنگام باید ایجاد شوند تا اطلاع‌رسانی به‌موقع صورت گیرد.

علاوه بر آن، گسل‌ها باید با استفاده از فناوری‌های سنجش‌از دور نقشه‌برداری شوند تا امکان جابه‌جایی جمعیت از مناطق آسیب‌پذیر فراهم گردد.

منابع آگاه در کابل روز سه‌شنبه، ۱۱ سنبله به افغانستان اینترنشنال گفتند که حیدرجان نعیم‌زوی، عضو پیشین ولسی‌جرگه، روز پنجشنبه گذشته به نظارت‌خانه طالبان در کابل منتقل و زندانی شده است.

منابع گفته‌اند وزیر عدلیه طالبان از او خواسته کوچی‌ها زمین‌های مورد مناقشه در لوگر را به طالبان بدهند.

خانواده آقای نعیم‌زوی بازداشت او را تأیید کرده و می‌گویند وزیر عدلیه طالبان به بهانه «غصب زمین‌های دولتی» بزرگان کوچی‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد. آنان می‌گویند: «این دومین‌بار است که او به دستور وزیر عدلیه طالبان زندانی می‌شود. بار نخست او را در زندان شخصی وزارت نگه‌داری کرده بودند، اما این بار در نظارت‌خانه کابل زندانی است.»

براساس اطلاعات به‌دست‌آمده، طالبان پیش‌تر نعیم‌زوی را با ضمانت آزاد کرده بود و شرط گذاشته بود که کوچی‌ها باید زمین‌های مورد مناقشه در لوگر را به طالبان واگذار کنند.

برخی بزرگان کوچی استدلال می‌کنند که وزیر عدلیه طالبان با این رفتار، دشمنی‌های قومی را دامن می‌زند و زمین‌هایی را که بر اساس فرمان‌های مقام‌های حکومت‌های پیشین واگذار شده، غصب می‌خواند.

نزدیک به دو سال پیش، افغانستان اینترنشنال از موجودیت زندان شخصی در داخل وزارت عدلیه طالبان در کابل پرده برداشته بود.

منابع گفته بودند که عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، حیدرجان نعیم‌زوی را در آن زندانی کرده بود.

وزیر عدلیه طالبان در واکنش به گزارش آن زمان گفت که او بر اساس حکم رهبر طالبان صلاحیت دارد تا «غاصبان زمین» را برای ده روز زندانی کند.

سال گذشته شماری از کوچی‌ها با ارایه اسنادی به افغانستان انترنشنال گفته بودند که عبدالحکیم شرعی فرمان‌های حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین، در مورد اقامت کوچی‌ها را نادیده می‌گیرد.

تا کنون وزارت عدلیه طالبان در مورد بازداشت این عضو پیشین پارلمان، اظهار نظر نکرده است.

وقوع احتمالی بارندگی شدید و سرازیرشدن سیلاب‌، نگرانی سازمان‌های بین‌المللی امدادرسان را نیز برانگیخته است.

پیشتر برنامه جهانی غذا نیز با اشاره به پیش‌بینی‌های هواشناسی در روزهای آتی، هشدار داد که وضعیت بشردوستانه در مناطق زلزله‌زده وخیم‌تر خواهد شد.

وقوع زلزله در شرق افغانستان تاکنون بیش از «۱۴۰۰» کشته و بیش از «۳ هزار» زخمی برجای گذاشته است.

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که بیش از «۱۲ هزار نفر» به‌طور مستقیم تحت تأثیر این زلزله قرار گرفته‌اند.

سازمان عفو بین‌الملل روز سه‌شنبه در بیانیه‌ای اندوه خود را نسبت به وقوع زلزله مرگبار در افغانستان ابراز، و با خانواده‌های قربانیان ابراز همدردی کرده است.

این سازمان می‌گوید در زمان بحران‌هایی چون این زلزله، حمایت از حقوق‌‌بشر باید در مرکز پاسخ‌دهی قرار گیرد.

این سازمان در حالی سیاست‌های زن‌ستیزانه‌ای طالبان را مسئول کاهش فعالیت‌های سازمان‌های بین‌المللی می‌داند که پیش‌تر منابع محلی از جان باختن دستکم شش زن باردار در کنر به‌دلیل کمبود کارکنان صحی و امکانات درمانی در شفاخانه‌ها خبر دادند.

پیشتر صندوق جمعیت سازمان ملل اعلام کرد که افغانستان نیاز فوری به ۱۸ هزار قابله ماهر دارد و هشدار داد اگر این نیاز برآورده نشود، زندگی زنان بسیاری به خطر می‌افتد.

پیش از این نیز، گزارش‌های درباره قوانین سخت‌گیرانه طالبان و جان باختن «ده‌ها زن» در زلزله مرگبار ولایت هرات در ماه میزان سال گذشته منتشر شد.

سازمان ملل در آن‌زمان اعلام کرد که بیش از ۹۰ درصد قربانیان آن زلزله، زنان و کودکانند. اسکای‌نیوز با مصاحبه با تعدادی از زنان زلزله‌زده در ولایت هرات دریافت که یکی از عوامل مرگ ده‌ها زن در آن زمین‌لرزه، «ترس از نبود حجاب و محرم» بوده است.

بیشتر بخوانید: اسکای‌نیوز: قوانین سخت‌گیرانه‌ای طالبان باعث مرگ ده‌ها زن در زلزله هرات شده است

روزنامه تلگراف نیز به نقل از نیروهای امداد و نجات گزارش داد که مقررات سخت‌گیرانه طالبان علیه زنان باعث افزایش تلفات و «زنده به‌گور شدن» آنان در زمین‌لرزه هرات شد.

طالبان از بدو حاکمیت علاوه بر منع آموزش دختران و زنان در مکاتب، دانشگاه‌ها و مراکز صحی، اشتغال آنان را نیز منع کرده است. این ممنوعیت‌ها از یک‌سو دامنه چالش‌های صحی به‌ویژه برای دختران و زنان را گسترده‌تر کرده است و از دیگرسو شمار زیادی از مراکز صحی نیز با کمبود شدید نیروی زن مواجه شده است.

دفتر معاون اقتصادی ریاست‌الوزرای طالبان روز سه‌شنبه، ۱۱ سنبله، با نشر خبرنامه‌ای اعلام کرد که ملا عبدالغنی برادر «قربانی‌های دشت لیلی را فراموش‌ناشدنی خواند.»

ملا برادر در حالی به جوزجان و و دشت لیلی رفته است که تنها دو روز از زلزله مرگبار کنر و ننگرهار گذشته است. زلزله‌زدگان این ولایت‌ها همچنان با مشکلات جدی و کمبود کمک‌های فوری روبه‌رو هستند.

دشت لیلی در ولایت جوزجان به‌دلیل درگیری‌های شدید میان طالبان و نیروهای اتحاد شمال در دهه‌های گذشته شهرت یافته است. شماری از جنگجویان طالبان در این منطقه کشته شده‌اند.

آمار دقیق قربانیان این رویداد مشخص نیست، و طبق برخی گزارش‌ها، طالبان خود در تابستان ۱۳۷۷ شماری از اسیران جنگی را در همین دشت کشته بودند. تاکنون هیچ‌گونه تحقیق مستقل و مستندسازی معتبر در این زمینه صورت نگرفته است.