در پی تشدید تنش میان طالبان و پاکستان، افغانستان اینترنشنال شام جمعه، ۲۵ میزان در اسپیس شبکه اکس میزبان شماری از دیپلوماتها و تحلیلگران افغان بود تا درباره ریشه بحران، نقش پاکستان و جایگاه طالبان در معادلات منطقهای گفتوگو کنند.
آصف آشنا فعال سیاسی در این گفتوگو تأکید کرد که طالبان دوبار زمینه بمباران کابل را فراهم کرده است، چون «هر دو بار به تروریستها پناه داده است». به گفته او، تکرار این رفتار نشان میدهد که طالبان از تجربههای گذشته نیاموخته و بار دیگر افغانستان را در معرض تهدید قرار داده است.
نجیبالله علیخیل، دیپلومات پیشین وزارت خارجه افغانستان، یادآور شد که پاکستان در دوران جمهوریت نیز به افغانستان حمله میکرد و در آن زمان هنوز مسئله تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) مطرح نبود. به گفته او پاکستان همیشه علاقهمند مداخله در امور افغانستان بوده است.
او گفت تیتیپی محصول سیاستهای اشتباه پاکستان است و افزود: «پالیسی اسلامآباد فراتر از دیورند است؛ هدف آن کنترول افغانستان است و این کشور میپندارد که افغانستان بخشی از ساحه نفوذ او است.»
لینا روزبه، روزنامهنگار، گفت رابطه طالبان با پاکستان پس از به رسمیت شناخته شدن توسط روسیه و ارتباط با برخی کشورهای دیگر منطقه دگرگون شده است. به باور او طالبان پس از این تحولات «احساس کرد دیگر نیازی به پاکستان ندارد.» روزبه، سفر اخیر امیرخان متقی به ذهلی را «میخ آخر بر روابط دو طرف» خواند. به گفته او، طالبان از تعهدات خود نسبت به پاکستان تخطی کرده و امروز بهدلیل دارا بودن منابع مالی و حاکمیت، خود را مستقل میداند. خانم روزبه همچنان گفت باور نداشت که هند، کشوری که مردم افغانستان همواره دوست تلقیاش میکردند، چنین «فرش سرخی برای طالبان پهن کند» و افزود: «هیچ کشوری دوست یا دشمن ابدی ما نیست.»
غلام جیلانی زواک فعال سیاسی گفت که ایستادن در برابر تجاوز پاکستان به معنای حمایت از طالبان نیست و احتمال داد که اسلامآباد در هماهنگی با امریکا این حملات را در افغانستان انجام داده است.
او افزود مسئله دیورند هنوز حلنشده است و «بدون گفتوگوی ملی، هیچ موضع واحدی درباره آن شکل نخواهد گرفت.»
در مقاب اما، مجیب مهرداد، روزنامهنگار مقیم ایالات متحده، این جنگ را نه جنگ افغانستان، بلکه جنگ طالبان دانست. او گفت: «این درگیری مشروعیت ندارد، چون مردم افغانستان آن را نخواستهاند و جز مرگ و آتش، پیامد دیگری نخواهد داشت.» به باور او، افغانها باید شرایطی بسازند که این کشور «حیات خلوت حملات هوایی دیگران نباشد». مهرداد همچنان گفت ادامهدادن بحث دیورند بیفایده است، زیرا این مسئله «از نظر حقوق بینالملل حل شده است».
شفیق همدرد تحلیلگر سیاسی یادآوری کرد که مشکل پاکستان تنها با طالبان نیست، بلکه با هر نظامی که در افغانستان وجود داشته، مشکل داشته است. او به گونه مثال گفت: «صبغتالله مجددی تنها دو ماه حکومت کرد، اما پاکستانیها به هواپیمای او حمله کردند.» همدرد افزود: «همسایه شریر افغانستان همیشه عمق استراتژیک خود را در ناآرامی افغانستان جستوجو کرده است، فرقی ندارد که کمونیست باشی، مجاهد یا هر حاکم دیگر.»
همچنان سید سلیمان آشنا روزنامهنگار در این اسپیس به موضوع رابطه طالبان افغانستان و تحریک طالبان پاکستان پرداخت و گفت تیتیپی بهدلیل خویشاوندیهای قومی در دو سوی مرز، بهراحتی در افغانستان رفتوآمد کرده است.
او افزود: «تیتیپی و طالبان افغانستان روزگاری دستنشاندههای پاکستان بودند، اما طالبان کنونی بهدلیل احساس استقلال، منابع مالی و گفتوگو با امریکا دیگر مطیع اسلامآباد نیست.» آشنا گفت اگر افغانستان در گذشته قدرتی بزرگ مانند هند میداشت، «میتوانست همانگونه که هند جامو و کشمیر را پس گرفت، خاک خود را بازپس گیرد.»
این گفتوگو در حالی برگزار شد که پاکستان، طالبان را در افغانستان به پناهدادن به گروههای مسلح مخالف خود متهم میکند. پاکستان در دو هفته گذشته حملات هوایی متعددی را از جمله در کابل، پایتخت انجام داده است.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا در جریان سفر شش روزه به افغانستان، روز پنجشنبه، ۲۴ میزان، در یک نشست خبری در کابل، گفت که در این سفر با شماری از مقامات طالبان، یوناما، دیپلوماتها و نهادهای سازمان ملل دیدار و گفتوگو کرده است.
ژیل برتران گفت که در این دیدارها بر رویکرد جامع سازمان ملل مطابق گزارش سال ۲۰۲۴ فریدون سینیریاوغلو، هماهنگکننده ویژه سازمان ملل تاکید کرده است. او میگوید رویکر جامع سازمان ملل شامل شناسایی گامهای اولیه مشترکی است که میتواند مورد توافق همه طرفها قرار گیرد.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا افزود که این اتحادیه «روند چندجانبه را تنها راه برای حل نگرانیهای مشترک جامعه بینالمللی میداند، نگرانیهایی که بر لزوم پایبندی افغانستان به تعهدات بینالمللی خود و حرکت بهسوی فراگیری بیشتر و گفتوگوی بینافغانها برای دستیابی به صلح پایدار تأکید دارد.»
نماینده اتحادیه اروپا تاکید کرد که در دیدار با مقامات طالبان نسبت به حضور مستمر و فعالیتهای فرامرزی گروههای تروریستی با حوزه نفوذ منطقهای در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. او افزود که اتحادیه اروپا کاهش کشت تریاک و مبارزه طالبان با داعش خراسان را به رسمیت میشناسد.
ژیل برتران گفت که با عبدالسلام حنفی، معاون اداری رئیسالوزرا، دینمحمد حنیف، وزیر اقتصاد، عبدالکبیر، وزیر مهاجرین و عودتکنندگان، شیراحمد حقانی، وزیر اطلاعات و فرهنگ، و محمدنعیم وردک، معاون وزارت خارجه طالبان دیدار و گفتوگو کرده است.
سفر نماینده ویژه اتحادیه اروپا به کابل همزمان با افزایش تنشها میان پاکستان و اداره طالبان اتفاق افتاد. او گفت که در دیدار با مقامات طالبان و سفیر پاکستان در کابل، خواستار خویشتنداری، احترام متقابل به تمامیت ارضی، حفاظت از غیرنظامیان و از سرگیری گفتوگوهای امنیتی میان دو طرف شده است.
این نخستین سفر ژیل برتران به عنوان نماینده ویژه اتحادیه اروپا به افغانستان است. او در سالهای نخست حکومت کرزی به عنوان دیپلومات در کابل کار کرده است.
نگرانی اتحادیه اروپا از محدودیت بر زنان
آقای برتران گفت که در دیدار با مقامات طالبان درباره وضعیت حقوق بشر گفتوگو کرده و نسبت به محدودیتهای اعمال شده بر زنان و دختران افغان ابراز نگرانی شدید کرده است. او اضافه کرد که تصمیم اخیر طالبان مبنی بر جلوگیری از فعالیت زنان در دفترهای سازمان ملل «پیام منفی دیگری» را به جامعه بینالملل ارسال کرده است.
این دیپلومات ارشد در دیدار با مقامات طالبان به «حمایت قاطع» اتحادیه اروپا از آزادی رسانهها در افغانستان تاکید کرده است.
کمکهای اتحادیه اروپا
ژیل برتران گفت که اتحادیه اروپا از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ تاکنون به ارزش ۱.۸ میلیارد یورو در زمینههای کمکهای بشردوستانه، تامین نیازهای ضروری، بهداشت، توسعه بخش خصوصی و معیشتهای بدیل هزینه کرده است.
مقامات طالبان در دیدار با ژیل برتران از کمکهای اتحادیه اروپا به افغانستان در چهار سال گذشته ابراز قدردانی کرده و آن را حیاتی توصیف کردهاند.
آقای برتران همچنین از تصویب بسته حمایتی جدید ۸۳ میلیون یورویی کشورهای عضو اتحادیه اروپا به افغانستان خبر داده است. او گفت این بسته کمکی برای حمایت از بخش خصوصی، حمایت مالی از نیازمندان، ایجاد فرصتهای شغلی، توانمندسازی اقتصادی زنان و بخش آموزش و بهداشت هزینه خواهد شد.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا گفت: «متأسفانه، محدودیتهای اعمالشده بر شرکای اجرایی، بر کارایی و هزینه ارائه کمکها تأثیر منفی گذاشته است.»
او تاکید کرد که پس از چهار سال حمایت مستمر و قابلتوجه، باید روشن باشد که اتحادیه اروپا و شرکای اجرایی آن دغدغه بهبود زندگی مردم افغانستان را دارند و این محدودیتها باید مورد بازنگری قرار گیرند.
اخراج مهاجران افغان
ژیل برتران همچنین در دیدارهایی که با مقامات دفترهای سازمان ملل، دیپلوماتها، خبرنگاران، زنان و جامعه مدنی افغانستان داشته است، بازگشت مهاجران را یک «چالش بزرگ و فشار مضاعف بر وضعیت وخیم افغانستان» ارزیابی کرده است.
او افزود که مقامات سازمان ملل، نهادهای بینالمللی و دیگر شرکا، بر تلاش فعال طالبان برای پذیرش بازگشتکنندگان افغان و ارائه خدمات ضروری به آنها تاکید کردند.
مقامات سازمانهای بینالمللی تاکید کردهاند که باید زمینههای ادغام مجدد، تهیه مسکن و فرصتهای شغلی و معیشتی به بازگشتکنندگان فراهم شود.
آقای برتران گفت که حمایتهای اتحادیه اروپا از بازگشتکنندگان افغان در سال ۲۰۲۵ افزایش خواهد یافت. او افزود که کمکهای اتحادیه برای مهاجران بازگشتی از طریق سازمان جهانی مهاجرت و کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد ارائه خواهد شد.
این کمکها بر راهحلهای پایدار، ادغام مجدد، فرصتهای شغلی، توسعه بخش خصوصی و ارائه خدمات پایه در بخشهای حیاتی مانند بهداشت و آموزش تمرکز دارد.
پیششرطهای اتحادیه اروپا
نماینده ویژه اتحادیه اروپا تاکید کرد که «تعامل اتحادیه» با اداره طالبان مبتنی بر اصول، عملگرایی و تمرکز ویژه بر مردم افغانستان است.
این دیپلومات ارشد گفت که هدف اتحادیه اروپا همکاری با تمام افغانهایی است که به دنبال دستیابی به یک افغانستان «صلحآمیز، همهشمول و خودکفا هستند.»
نماینده ویژه اتحادیه اروپا تعهد کرد که بهطور منظم به افغانستان سفر کرده و با مقامات طالبان، نمایندگان جامعه مدنی، زنان و تمامی گروههای اجتماعی دیدار و گفتوگو کند.
