وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که قصد دارد همکاریهای امنیتی با چین را در منطقه آسیا-اقیانوسیه گسترش دهد. طبق خبرنامه این وزارت، مقامهای روسیه و چین روز جمعه ۲۵ میزان درباره گسترش همکاریهای امنیتی در این منطقه و مسائل افغانستان گفتوگو کردند.
گفته شده سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز در این دیدار حضور داشته است.
وزارت امور خارجه روسیه گفت در دیدار با مقامهای چین «ضرورت افزایش هماهنگی با چین در حوزههای منطقهای مانند امنیت در منطقه آسیا-اقیانوسیه و آسیای میانه، اوضاع پیرامون افغانستان و توسعه روابط با آفریقا مورد توجه قرار گرفت.»
روسیه همچنین خواهان تقویت بیشتر همکاری با چین در مجامع بینالمللی از جمله سازمان ملل، شورای امنیت، سازمان همکاری شانگهای، بریکس، اپک، آسهآن، گروه ۲۰ و سایر قالبها شده است.
مسکو میگوید «روسیه و چین از تحکیم تلاشهای کشورهای جنوب و شرق جهان حمایت میکنند و تقویت صدای آنها را در سازوکارهای حاکمیت جهانی ترویج میدهند.»
روسیه و چین روابط نزدیک دیپلوماتیک و اقتصادی با اداره طالبان دارند، اما فقط روسیه طالبان را به رسمیت شناخته است.
در پی تشدید تنش میان طالبان و پاکستان، افغانستان اینترنشنال شام جمعه، ۲۵ میزان در اسپیس شبکه اکس میزبان شماری از دیپلوماتها و تحلیلگران افغان بود تا درباره ریشه بحران، نقش پاکستان و جایگاه طالبان در معادلات منطقهای گفتوگو کنند.
آصف آشنا فعال سیاسی در این گفتوگو تأکید کرد که طالبان دوبار زمینه بمباران کابل را فراهم کرده است، چون «هر دو بار به تروریستها پناه داده است». به گفته او، تکرار این رفتار نشان میدهد که طالبان از تجربههای گذشته نیاموخته و بار دیگر افغانستان را در معرض تهدید قرار داده است.
نجیبالله علیخیل، دیپلومات پیشین وزارت خارجه افغانستان، یادآور شد که پاکستان در دوران جمهوریت نیز به افغانستان حمله میکرد و در آن زمان هنوز مسئله تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) مطرح نبود. به گفته او پاکستان همیشه علاقهمند مداخله در امور افغانستان بوده است.
او گفت تیتیپی محصول سیاستهای اشتباه پاکستان است و افزود: «پالیسی اسلامآباد فراتر از دیورند است؛ هدف آن کنترول افغانستان است و این کشور میپندارد که افغانستان بخشی از ساحه نفوذ او است.»
لینا روزبه، روزنامهنگار، گفت رابطه طالبان با پاکستان پس از به رسمیت شناخته شدن توسط روسیه و ارتباط با برخی کشورهای دیگر منطقه دگرگون شده است. به باور او طالبان پس از این تحولات «احساس کرد دیگر نیازی به پاکستان ندارد.» روزبه، سفر اخیر امیرخان متقی به ذهلی را «میخ آخر بر روابط دو طرف» خواند. به گفته او، طالبان از تعهدات خود نسبت به پاکستان تخطی کرده و امروز بهدلیل دارا بودن منابع مالی و حاکمیت، خود را مستقل میداند. خانم روزبه همچنان گفت باور نداشت که هند، کشوری که مردم افغانستان همواره دوست تلقیاش میکردند، چنین «فرش سرخی برای طالبان پهن کند» و افزود: «هیچ کشوری دوست یا دشمن ابدی ما نیست.»
غلام جیلانی زواک فعال سیاسی گفت که ایستادن در برابر تجاوز پاکستان به معنای حمایت از طالبان نیست و احتمال داد که اسلامآباد در هماهنگی با امریکا این حملات را در افغانستان انجام داده است.
او افزود مسئله دیورند هنوز حلنشده است و «بدون گفتوگوی ملی، هیچ موضع واحدی درباره آن شکل نخواهد گرفت.»
در مقاب اما، مجیب مهرداد، روزنامهنگار مقیم ایالات متحده، این جنگ را نه جنگ افغانستان، بلکه جنگ طالبان دانست. او گفت: «این درگیری مشروعیت ندارد، چون مردم افغانستان آن را نخواستهاند و جز مرگ و آتش، پیامد دیگری نخواهد داشت.» به باور او، افغانها باید شرایطی بسازند که این کشور «حیات خلوت حملات هوایی دیگران نباشد». مهرداد همچنان گفت ادامهدادن بحث دیورند بیفایده است، زیرا این مسئله «از نظر حقوق بینالملل حل شده است».
شفیق همدرد تحلیلگر سیاسی یادآوری کرد که مشکل پاکستان تنها با طالبان نیست، بلکه با هر نظامی که در افغانستان وجود داشته، مشکل داشته است. او به گونه مثال گفت: «صبغتالله مجددی تنها دو ماه حکومت کرد، اما پاکستانیها به هواپیمای او حمله کردند.» همدرد افزود: «همسایه شریر افغانستان همیشه عمق استراتژیک خود را در ناآرامی افغانستان جستوجو کرده است، فرقی ندارد که کمونیست باشی، مجاهد یا هر حاکم دیگر.»
همچنان سید سلیمان آشنا روزنامهنگار در این اسپیس به موضوع رابطه طالبان افغانستان و تحریک طالبان پاکستان پرداخت و گفت تیتیپی بهدلیل خویشاوندیهای قومی در دو سوی مرز، بهراحتی در افغانستان رفتوآمد کرده است.
او افزود: «تیتیپی و طالبان افغانستان روزگاری دستنشاندههای پاکستان بودند، اما طالبان کنونی بهدلیل احساس استقلال، منابع مالی و گفتوگو با امریکا دیگر مطیع اسلامآباد نیست.» آشنا گفت اگر افغانستان در گذشته قدرتی بزرگ مانند هند میداشت، «میتوانست همانگونه که هند جامو و کشمیر را پس گرفت، خاک خود را بازپس گیرد.»
این گفتوگو در حالی برگزار شد که پاکستان، طالبان را در افغانستان به پناهدادن به گروههای مسلح مخالف خود متهم میکند. پاکستان در دو هفته گذشته حملات هوایی متعددی را از جمله در کابل، پایتخت انجام داده است.
سازمان حامی پناهجویان «افغان ایواک» در بیانیهای، از آغاز پروازها برای دارندگان ویزای ویژه مهاجرت به ایالات متحده استقبال کرد و آن را «حیاتی» خواند. این پروازها که با حمایت سازمان بینالمللی مهاجرت انجام میشود، شامل پروندههای مهاجرتی «پی ۱، پی۲ و پی۳» نمیشود.
بر مبنای بیانیه «افغان ایواک» که روز جمعه منتشر شد، این پروازها دارای شروط و محدودیتهایی است، از جمله اینکه از افغانستان انجام نمیشود.
پروازها از سوی سازمان بینالمللی مهاجرت در صورتی اجرا میشود که ویزای پناهجو تایید و در گذرنامه او درج شده باشد. این برنامه تنها برای پناهجویان افغان که در خارج از افغانستان بهسر میبرند، اجرا میشود.
همچنین این حمایت فقط برای دارندگان ویزای ویژه مهاجرت به امریکا «اس آی وی» است و دارندگان ویزاهای «پی یک، پی دو و پی سه» شامل نیستند.
سازمان حامی پناهجویان «افغان ایواک» میگوید هرچند روند انتقال پناهجویان افغان پیشتر با صدور فرمانی از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، متوقف شد، اما شماری از سازمانهای غیردولتی توانستهاند دستکم ۵ هزار نفر را مستقیما به ایالات متحده منتقل کنند.
«افغان ایواک» میگوید این اقدام باید با حمایت مجدد حکومت امریکا برای انتقال هزاران پناهجوی افغان که هنوز در افغانستان منتظرند، از سر گرفته شود.
حکومت آلمان در آستانه توافق با طالبان برای بازگرداندن پناهجویان «غیرقانونی» افغان به افغانستان است و احتمال دارد کشورهای دیگر اتحادیه اروپا نیز از این اقدام پیروی کنند. روزنامه پولیتیکو نوشته است که آلمان در ازای همکاری طالبان، در تلاش مشروعیتدهی به اداره این گروه است.
همزمان با اینکه آلمان و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا کنترول مهاجرت را تشدید کردهاند، رهبران اروپایی در حال بررسی راههایی برای بازگرداندن شماری از پناهجویان افغان به افغانستان هستند.
آلمان در داخل اتحادیه اروپا رهبری تلاشها برای برقراری روابط با حکومت طالبان را بر عهده گرفته است و رهبران این کشور باور دارند که سایر کشورهای اروپایی نیز احتمالا به دنبال آن خواهند رفت.
این تلاش در شرایطی صورت میگیرد که حکومت محافظهکار فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تحت فشار سیاسی از سوی حزب راست افراطی و ضد مهاجرت «آلترناتیو برای آلمان»، بارها وعده داده که شمار بیشتری از پناهجویان بهشمول افغانها را اخراج کند.
اما نبود روابط دیپلوماتیک با طالبان تاکنون مانعی برای اجرای این برنامهها بوده است و حکومت مرتس را وادار کرده گامی بیسابقه بردارد.
الکساندر دوبرینت، وزیر داخله آلمان، اوایل ماه جاری گفته بود: «بهزودی توافقنامهای خواهیم داشت که به ما اجازه میدهد افراد را بهصورت منظم و با پروازهای برنامهریزیشده به افغانستان بازگردانیم.» او افزود که مقامهای این وزارت برای دستیابی به این هدف «گفتوگوهای فنی با مقامهای کابل» انجام دادهاند.
به گفته دوبرینت، در ابتدا آلمان قصد دارد افغانهایی را که مرتکب جرم شدهاند، بازگرداند. با این حال، حکومت احتمال بازگرداندن افغانهایی را که در آلمان وضعیت حمایتی ندارند نیز باز گذاشته است.
حکومت مرتس تاکنون یک پرواز اخراج به افغانستان ترتیب داده است. حکومت پیشین اولاف شولتس نیز سال گذشته یک پرواز مشابه انجام داد و آلمان را به نخستین کشور اروپایی تبدیل کرد که گروه بزرگی از افغانها را به افغانستان تحت کنترول طالبان بازمیگرداند.
هر دو پرواز با میانجیگری مقامهای قطری انجام شده بود. اما اکنون حکومت آلمان در پی آن است که برای افزایش شمار پروازها مستقیما با طالبان وارد معامله شود.
در چارچوب این تعاملات و برای هماهنگی بازگرداندنهای آینده، مقامهای آلمانی به نمایندگان طالبان اجازه دادهاند تا در قنسولگریهای افغانستان در آلمان فعالیت کنند و آلمان نخستین کشور اتحادیه اروپا است که چنین کاری انجام میدهد.
برای اداره طالبان، ورود مقامهای این گروه به قنسولگریهای افغانستان در آلمان یک پیروزی آشکار به شمار میرود.
کارشناسان میگویند طالبان احتمالا پذیرش کارمندان خود در قنسولگریهای آلمان را نخستین گام برای کسب نفوذ بیشتر میداند و ممکن است در آینده امتیازهای بیشتری از آلمان در ازای همکاری در موضوع بازگرداندن مهاجران طلب کند.
ویلیام مالی، استاد بازنشسته دانشگاه ملی استرالیا و کارشناس افغانستان، گفت: «طالبان در تعاملات بینالمللی خود سابقه طولانی در گرفتن امتیاز و سپس مطالبه بیشتر دارند. حکومت آلمان احتمالا در این مسیر آسیب خواهد دید.»
طالبان تاکنون از همکاری تازه شان با حکومت آلمان با لحن مثبتی سخن گفتهاند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، در گفتوگو با شبکه عمومی آلمان در اوایل ماه جاری گفت که مذاکرات با مقام بلندپایه آلمانی درباره بازگرداندن پناهجویان افغان «خوب پیش رفته» و در فضای دوستانه برگزار شده است.
قانع گفت: «شهروندان افغان که در کشورهای دیگر مرتکب جرم میشوند، البته شخصا مسئول اعمال خود هستند، اما آنها نماینده ملت افغان نیز به شمار میروند.» او افزود که پس از بازگشت این افراد به افغانستان، وزارت داخله طالبان با آنها «طبق شریعت اسلامی» برخورد میکند.
گروههای حقوق بشری و سازمان ملل متحد برنامههای آلمان برای بازگرداندن پناهجویان افغان را بهشدت محکوم کردهاند. یک سخنگوی سازمان ملل در ماه جولای گفت: «بازگرداندن افراد به کشوری که در آن در معرض خطر تعقیب، شکنجه، رفتار یا مجازات بیرحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز و یا آسیب جبرانناپذیر دیگر قرار دارند، نقض اصل بنیادی حقوق بینالملل موسوم به عدم بازگرداندن است.»
اما برخی فعالان هشدار دادهاند که حضور طالبان در قنسولگریهای افغانستان در آلمان خطرات گستردهتری برای مخالفان افغان در پی دارد.
حامد ننگیالی کبیری، که از سال ۲۰۱۹ تا سپتامبر امسال سرپرست قنسولگری افغانستان در شهر بن بود، به پولیتیکو گفت: «این وضعیت بسیار خطرناک است.»
او که همراه با تمامی کارمندان قنسولگری در اعتراض به ورود یک مقام طالبان استعفا داده بود، گفت این دفتر برای طالبان اهمیت ویژهای دارد، زیرا دادههای بایومتریک شهروندان افغان ساکن بیش از ۲۰ کشور در آن ذخیره شده است، همچنین اطلاعات شخصی افرادی که از طریق برنامههای اسکان مجدد و بشردوستانه در اروپا، کانادا و ایالات متحده تخلیه شدهاند.
به گفته کبیری، طالبان از طریق دسترسی به این دادهها میتوانند اطلاعات مربوط به محل اقامت مخالفان رژیم و نیز خانوادههای آنان در داخل افغانستان را به دست آورند.
وزارت خارجه آلمان در پاسخ به نگرانیها درباره دسترسی طالبان به این اطلاعات، در بیانیهای کتبی به پولیتیکو گفت: «حکومت آلمان علاقهمند است که نمایندگیهای دیپلوماتیک افغانستان در آلمان فعال باقی بمانند و اتباع افغان در آلمان بتوانند خدمات قنسولی کافی، از جمله صدور اسناد سفر، دریافت کنند.»
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که به دستور ملاهبتالله، رهبر طالبان نشرات تلویزیون شمشاد از شامگاه جمعه بدینسو متوقف شده است. تاکنون علت توقف نشرات این رسانه مشخص نیست. تاکنون اداره طالبان بهطور رسمی توقف نشرات این رسانه را تایید نکرده است.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که استخبارات طالبان به دفتر تلویزیون شمشاد رفته و پخش برنامههای این رسانه را تا مدت نامعلومی متوقف کرده است.
هرچند تاکنون علت توقف نشرات این رسانه مشخص نیست، اما یک منبع دیگر گفت که احتمالا این تصمیم به دلیل انتشار برخی مطالب و برنامههایی بوده که برخلاف سیاستهای طالبان پخش شده است.
این تلویزیون از جمله رسانههای مهم افغانستان به شمار میرود و در مناطق مختلف کشور بینندگان زیادی دارد.
فعالان حامی آزادی بیان و خبرنگاران ابراز نگرانی کردهاند که این اقدام بر فعالیت آزاد رسانهها تأثیر منفی خواهد گذاشت و فشارها بر محیط کاری خبرنگاران را افزایش خواهد داد.
سازمان حمایت از رسانههای افغانستان، تصمیم طالبان مبنی بر توقف نشرات رادیو و تلویزیون شمشاد را محکوم کرد. این سازمان حامی رسانهها با انتشار بیانیهای اعلام کرد که این اقدام طالبان یکبار دیگر نشان میدهد که آنها هیچگونه تحمل در برابر آزادی بیان، رسانههای مستقل و صدای مردم ندارند.
سازمان حمایت از رسانهها همچنین گفته است در بیش از چهار سال گذشته، طالبان با وضع محدودیتهای گسترده، بستن رسانهها، بازداشت و تهدید خبرنگاران، فضای رسانهای کشور را به شدت محدود کردهاند.
طالبان پیش از این نیز نشرات شماری از رسانههای تصویری را متوقف کرده است؛ پیشتر مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرد که دستور طالبان مبنی بر منع تصاویر زندهجان در رسانهها به بیش از ۲۰ ولایت افغانستان اعمال شده است.
مقامات ارشد پاکستان روز جمعه در نشست فوقالعاده به ریاست شهباز شریف، نخستوزیر تصمیم گرفتند که همه مهاجران افغان بدون مدرک اقامت را از این کشور اخراج کنند. نخستوزیر پاکستان به همه ایالتها دستور داد همه مهاجران فاقد مدرک را به طور «سریع و منظم» اخراج کنند.
این نشست روز جمعه، ۲۵ میزان با حضور وزیران اعلای ایالتها، رئیس ستاد ارتش و وزیران دولت فدرال برگزار کرد.
شهباز شریف تأکید کرد که پاکستان همیشه در دوران سخت در کنار افغانستان بوده است. او گفت: «دهههاست که پاکستان میزبان میلیونها مهاجر افغان بوده و هرگونه حمایت ممکن را از برادران و خواهران خود ارائه داده است.»
نخستوزیر پاکستان با ابراز نگرانی از حملات تروریستی اخیر که به باور او از خاک افغانستان انجام شده است، گفت: «دخالت مهاجران افغان در چنین حوادث عمیقاً نگرانکننده است.»
او خاطرنشان کرد که وزیران خارجه و دفاع و دیگر مقامات ارشد پاکستانی بارها در سفر به کابل از مقامات طالبان خواستند به تروریستان اجازه استفاده از خاک این کشور علیه اسلامآباد را ندهند.
آقای شریف تصریح کرد که پاکستان در طول جنگ علیه تروریسم، هزاران کشته و میلیاردها دالر خسارت اقتصادی را متحمل شده است. او افزود: «مردم پاکستان که در مبارزه با تروریسم فداکاریهای بزرگی انجام دادهاند، اکنون میپرسند که این کشور تا چه زمانی باید بار پناهندگان افغان را به دوش بکشد.»
نخستوزیر پاکستان با ابراز نگرانی از درگیریهای اخیر مرزی با طالبان، از «پاسخ قوی و موثر» نیروهای امنیتی پاکستان قدردانی کرد.
مقامات مسئول در این نشست به نخستوزیر گزارش دادند که تا ۲۴ میزان سال جاری، در مجموع یک میلیون و ۴۷۷ هزار و ۵۹۲ مهاجر افغان بهطور مرحلهای به افغانستان بازگردانده شدند. آنها تاکید کردند که اقامت مهاجران افغان تمدید نخواهد شد و روند اخراج «به سرعت» انجام میشود.
با این حال، صرف افغانهایی که ویزای معتبر دارند، اجازه اقامت در پاکستان را خواهند داشت. بربنیاد گزارشها، دولت پاکستان از چند ماه به این سو روند تمدید ویزای مهاجران افغان را متوقف کرده است. مهلت خروج دارندگان کارت اقامت پیاوآر را نیز تمدید نکرده است.
نخست وزیر پاکستان از وزیران اعلای ایالتها خواست تا در امر «تضمین بازگشت آبرومندانه و به موقع مهاجران افغان»، همکاری همهجانبه کنند. او به مقامات دستور داد تا اطمینان حاصل کنند که با سالمندان، زنان، کودکان و اقلیتها در طول فرآیند بازگشت با عزت و احترام رفتار میشود.
در این نشست عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، وزرای فدرال؛ نخستوزیر جامو و کشمیر، وزیران ارشد ایالتهای پنجاب، سند، بلوچستان و گلگت-بلتستان، نماینده وزیر ارشد ایالت خیبرپختونخوا؛ و شماری از مقامهای بلندپایه فدرال و ایالتی حضور داشتند.
