گزارشگران بدون مرز: سانسور بیامان روزنامهنگاری افغانستان را خفه کرده است
سازمان گزارشگران بدون مرز با انتشار گزارش سالانه خود میگوید که روزنامهنگاری در افغانستان تحت کنترول طالبان، با سانسور بیامان خفه شده است.
به گفته این سازمان، از زمان بازگشت طالبان به قدرت، بیش از ۱۶۵ فعال رسانهای بازداشت شدهاند. ۲۵ نفر آنها در سال ۲۰۲۵ بازداشت شدهاند.
روزنامهنگارانی که مجبور به تبعید شدهاند
این سازمان روز سهشنبه، ۱۸ قوس گزارش سالانه خود را منتشر کرد. در این گزارش آمده است که به دلیل جنگها و سیاستهای سرکوبگرانه علیه روزنامهنگاران، تعداد فزایندهای از فعالان رسانهای مجبور به تبعید شدهاند. به گفته این سازمان، کشورهایی مانند افغانستان، روسیه و بلاروس همچنان در حال پاکسازی قلمرو خود از تمام رسانههای مستقل هستند، در حالی که سایر کشورها، مانند السالوادور، در ۱۲ ماه گذشته بهویژه خصمانه عمل کردهاند.
روزنامهنگارانی که بازگردانده یا رها شدهاند
در این گزارش آمده است از زمانی که طالبان پس از سقوط کابل در سال ۲۰۲۱ سرکوب رسانهها را شدت بخشید، روزنامهنگارانی که مجبور به تبعید شدهاند، بیش از پیش با رد ویزا از سوی کشورهایی که به آنها پناه میدهند، مواجه شدهاند.
خبرنگاران بدون مرز گفته است که مقامات پاکستان نه تنها از تمدید ویزای اقامت روزنامهنگاران افغان خودداری کردهاند، بلکه سیاست اخراج را نیز اعمال کردهاند. از میان روزنامهنگاران افغان مقیم پاکستان که توسط سازمان خبرنگاران بدون مرز حمایت میشوند، بیش از ۲۰ نفر در سال ۲۰۲۵ به افغانستان بازگردانده شدند؛ جایی که با خطر پیگرد قانونی، زندان و حتی شکنجه مواجه هستند.
کمک به روزنامهنگارانی که مجبور به تبعید شدهاند
گزارشگران بدون مرز تاکید کرده است بیش از نیمی (۵۱ درصد) از روزنامهنگارانی که در سال ۲۰۲۵ برای دریافت کمکهای اضطراری سازمان خبرنگاران بدون مرز درخواست داده بودند، افرادی بودند که مجبور به تبعید شده بودند. آنها از ۴۴ کشور مختلف بودند. سه کشور شامل افغانستان، روسیه و سودان کشورهای هستند که بیشترین درخواست را داده بودند.
طبق این گزارش، افغانستان با ۱۳۴ مورد جدید بهطور قابل توجهی بیشترین تعداد را داشته است. روسیه (۴۸ نفر) و سودان (۲۱ نفر) کشورهای دوم و سوم هستند.
خبرنگاران بدون مرز گفته است این خبرنگاران با چالشهای عظیمی که با آن مواجهاند. با این وجود، ۵۵ درصد از این روزنامهنگاران همچنان در تبعید به کار خبرنگاری خود ادامه دادهاند. علاوه بر این، از بیش از ۴۰ رسانهای که طی ۱۲ ماه گذشته توسط دفتر کمکهای خبرنگاران بدون مرز حمایت شدهاند، ۱۹ رسانه تولید اخبار را در تبعید ادامه داده و تولید محتوا کردهاند.
در این گزارش آمده است که در حال حاضر دستکم هفت خبرنگار در زندان طالبان به سر میبرند.
گزارش در پایان نتیجهگیری میکند: «سال ۲۰۲۵ بهعنوان سالی در یادها خواهد ماند که آزادی مطبوعات در برابر چشمان ما از میان رفت.»
سازمان گزارشگران بدون مرز خواستار اعمال تحریمهای هدفمند علیه مقامها و نهادهایی شد که مسئول نظارت، سرکوب و بازداشت روزنامهنگارانند.
عبدالله قرلق، سخنگوی شوراى عالى مقاومت ملى براى نجات افغانستان میگوید سه جریان بزرگ سیاسی مخالف طالبان به توافق رسیده و برای عبور از بحران همصدا شدهاند.
به گفته او، شورای عالی مقاومت ملی برای نجات، مجمع ملی برای نجات و حرکت ملی برای صلح و عدالت اعلامیه مشترکی صادر خواهند کرد.
سخنگویان این جریان میگویند برای اولین بار طیف وسیعی از رهبران جهادی و مقامهای تکنوکرات دولت سابق کنار هم آمدهاند. آنان این توافق را «فرصت طلایی برای برقراری صلح پایدار» میخوانند.
در این همصدایی سه جریان سیاسی شامل است؛ حرکت ملی برای صلح و عدالت با رهبری حنیف اتمر، در رهبری شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان چهرههای چون احمد مسعود و عطامحمد نور و یونس قانونی و در رهبری مجمع ملی برای نجات محمد محقق و عبدالرشید دوستم و دیگر رهبران حضور دارند.
این توافق در حالی اعلام میشود که سه روز قبل افغانستان اینترنشنال گزارش داد جمهوری اسلامی ایران در دیدارهایی با مقامات پیشین افغانستان، مخالفان طالبان را به سازش با این گروه تشویق میکند. اخیرا برخی از چهرههای سیاسی مخالف طالبان به ایران رفتهاند.
ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان که از چهرههای نزدیک به هبتالله آخندزاده است نیز به ایران سفر کرده است.
یرکین توکوموف، نماینده ویژه قزاقستان برای افغانستان، در دیدار با سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، بر تقویت امنیت مرزها، مبارزه با موادمخدر و تداوم همکاریها در بخش ساخت خط آهن از مسیر ترکمنستان تاکید کرده است.
حقانی نیز خواستار همکاریهای منطقهای قزاقستان شده است.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، روز سهشنبه، ۱۸ قوس در صفحه اکس خود از دیدار سراجالدین حقانی با نماینده ویژه قزاقستان خبر داده است.
به گفته قانع، یرکین توکوموف از گسترش تجارت دوجانبه میان افغانستان و قزاقستان، گسترش روابط دوجانبه و حمایت از اجرای پروژههای مهم اقتصادی مانند خط آهن، حمایت کرده است.
سراجالدین حقانی نیز روابط میان دو کشور را ستوده و گفته که «افغانستان در مسیر صلح، تجارت و پیشرفت قرار دارد و از قزاقستان انتظار حسن نیت و همکاریهای منطقهای را دارد.»
هرچند قزاقستان نیز همچون سایر کشورهای جهان تاکنون اداره طالبان را بهرسمیت نشناخته است، اما در ماه جون ۲۰۲۴ طالبان را از فهرست گروههای تروریستی خود خارج کرد.
قزاقستان همچنین روابط دیپلوماتیک و اقتصادی خود را نیز با اداره طالبان محفوظ نگه داشته و پیشتر دیپلومات طالبان را بهعنوان سرقنسول افغانستان در آستانه پذیرفت.
دولت ترامپ رویکرد مهاجرتی خود را وارد مرحلهای کرده که برای هزاران افغان در امریکا به معنای بازداشتهای ناگهانی، لغو مصاحبهها و توقف روندهای قانونی شده است. این گزارش که بر پایه مطالعه چندین رسانه محلی امریکایی تهیه شده، موارد متعدد احضار و حتا دستگیری افغانها را نشان میدهد.
در هفتهای که از تیراندازی یک نظامی پیشین افغان به دو سرباز گارد ملی امریکا در واشنگتن گذشته، ایالات متحده وارد دورهای شده که بسیاری آن را تهاجمیترین چرخش سیاست مهاجرتی در تاریخ معاصر این کشور میدانند.
دورهای که در آن از جنوب آریزونا تا دفاتر مهاجرت در ساکرامنتو و نیویارک، زیر سایه یک دستور دونالد ترامپ، افغانهای بسیاری را نگران آیندهشان ساخته است.
وقوع حادثه و تصمیم فوری دولت
روز ۲۶ نوامبر رحمانالله لکنوال، پناهجوی ۲۹ ساله افغان، به دو سرباز گارد ملی حمله کرد و آنها را زخمی کرد، اما یکتن از آنها سپس درگذشت و یک سرباز دیگر هنوز در شفاخانه است. این اتفاق به تغییر ناگهانی مسیر سیاست مهاجرتی امریکا منجر شد.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در نخستین روزهای بعد از حادثه اعلام کرد که دولت بازنگری تمام افغانهایی را آغاز کرده که در دوره بایدن وارد امریکا شدهاند.
این موضع، اکنون در تصمیمها و عملکرد نهادهای مهاجرتی تأثیر گذاشته است.
افزایش دستگیریها
گزارشهای چند رسانه امریکایی نشان میدهد که در هفتههای نخست پس از حادثه واشنگتن، حدود بیست نفر از شهروندان افغان در امریکا بازداشت شدهاند.
اسوشیتدپرس نوشته است که این افراد عمدتاً در شمال کالیفرنیا که یکی از بزرگترین اجتماعات افغانها در این کشور را در خود دارد، بازداشت شدند.
روزنامهها و رسانههای محلی، از جمله ساکرامنتو بی و سنفرانسیسکو کرانیکل، گزارشهای مستقلی منتشر کردهاند که نشان میدهد حداقل هشت تا دوازده مرد افغان در ساکرامنتو و شمال کالیفرنیا بازداشت شدهاند.
این گزارشها به مواردی مانند فراخوانی ناگهانی، استفاده از پابند الکترونیکی و لغو مصاحبههای مهاجرتی اشاره میکنند.
در نخستین روز دسامبر، شماری از مردان افغان پس از تماس تلفنی اداره مهاجرت و گمرک امریکا وارد ساختمان فدرال در مرکز ساکرامنتو شدند و براساس مشاهدات داوطلبان، هر فرد پس از ورود بازداشت شد.
به گزارش رسانههای محلی ساکرامنتو، در همان روز شش بازداشت ثبت شده است.
براساس بررسیهای وکلای مهاجرت، هیچیک پیشینه کیفری جدی نداشتند.
در یکی از این موارد، همسر فرد بازداشتشده هنگام خروج از ساختمان در وضعیت وخیم روحی قرار داشت.
در شهر دسمویین ایالت آیوا، یک شهروند افغان هنگام رفتن به محل کار توسط مأموران مهاجرت متوقف و بازداشت شد و مأموران بدون ارائه مدرک او را تروریست خطاب کردند. اسوشیتدپرس گزارش داده که این فرد پس از دو ساعت با عذرخواهی ماموران آزاد شد.
در ایالت نیویارک نیز گزارشها نشان میدهد مصاحبههای پناهندگی افغانها لغو شده، شماری از افراد هنگام مراجعه برای کار اداری بازداشت شدهاند و بهگفته وکلای مهاجرت، سطح تازهای از دقت و موشکافی در بررسی پروندههای افغانها اعمال میشود.
همچنان افغانهایی که سالها در امریکا زندگی کردهاند تماسهای اضطراری برای حضور فوری دریافت کردهاند.
یک مشاور امور مهاجرت در ساکرامنتو نیز تأیید کرده که در همان هفته چندین مصاحبه مربوط به افغانها در ساختمان فدرال لغو شده است.
چند روز پیش، جهانشاه صافی از افسران پیشین ارتش افغانستان به اتهام تمویل داعش از طریق پدرش بازداشت شد اما سپس سارا آدامز، تحلیلگر پیشین استخبارات امریکا با ابراز تردید نسبت به پرونده آقای صافی، در وینزبورو، گفته است اتهامهای طرحشده علیه شهروند افغان با اطلاعات موجود درباره او همخوانی ندارد. صافی روز ۳ دسامبر به اتهام «حمایت از داعش خراسان» بازداشت شد.
بازگشت به سیاست بازدارندگی از طریق سختگیری
شورای روابط اسلامی امریکا از اعضای جامعه افغانهای مقیم این کشور خواسته است در شرایط جدید مهاجرتی، پیش از هر اقدام با یک وکیل مهاجرت مشورت کنند، از انجام سفرهای بینالمللی خودداری نمایند و تمام اسناد مهاجرتی خود را در قالب نسخههای فیزیکی و دیجیتالی بهصورت امن نگهداری کنند.
این نهاد اعلام کرده است که خدمات حقوقی رایگان برای افراد متاثر از این محدودیتها ارائه میدهد و تأکید کرده که توقف گسترده روندهای مهاجرتی علیه افغانها میتواند پیامدهای جدی برای خانوادهها ایجاد کند.
آنچه روشن است، این است که افغانها در دستورهای جدید مهاجرتی امریکا در اولویت بازبینی قرار گرفتهاند. اقدامی که حتا شامل افرادی میشود که برای نیروهای امریکا کار کردهاند و همچنان کسانی که از مسیرهای قانونی و با تعیین وقت وارد امریکا شدهاند.
اداره مهاجرت و خدمات شهروندی امریکا اعلام کرد که برای تقویت سیستم مهاجرتی واحد ویژهای برای بررسی امنیتی پناهجویان ایجاد میکند. در بیانیه آمده است که این واحد برای غربالگری پروندههای مهاجرتی «تروریستان»، «مهاجران مجرم» و «افرادی که تهدید بالقوه برای امنیت» هستند، ایجاد میشود.
گزارشها از چند ایالت امریکا نشان میدهد که در میان افغانها حالتی از نگرانی و بیاعتمادی ایجاد شده است.
شماری از افراد در جریان دعوت اداری بازداشت شدهاند، برخی خانوادهها به رسانههای امریکایی گزارش دادهاند که پس از مراجعه یکی از اعضای خانواده به دفتر مهاجرت اطلاعی از او دریافت نکردهاند، و تعدادی از افغانهایی که سالها در امریکا زندگی کردهاند تماسهای اضطراری برای حضور فوری دریافت کردهاند.
لغو مصاحبهها، ابلاغهای ناگهانی و بازداشتهای بدون پیشینه کیفری، فضای عمومی جامعه افغان را متأثر کرده است.
گزارشها از ساکرامنتو ، نیویورک و چند ایالت دیگر نشان میدهد که فضای بیاعتمادی و نگرانی در میان افغانها افزایش یافته است.
اظهارات مقامهای امریکایی نیز بیانگر دو رویکرد متفاوت است. آمی برا، نماینده کنگره از ساکرامنتو، این وضعیت را نوعی مجازات جمعی در پی اقدام یک فرد میداند. در مقابل، کاخ سفید میگوید ملاحظات امنیت ملی اجازه هیچگونه ریسکپذیری را نمیدهد.
دیدبان حقوق بشر گفته است که تصمیم دولت دونالد ترامپ برای تعلیق روند مهاجرت و پناهندگی، اقدامی تبعیضآمیز است که مهاجران و درخواستکنندگان پناهندگی را بر اساس ملیت هدف قرار داده است.
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل روز سهشنبه اعلام کرد که دنمارک ۴.۶۶ میلیون دالر به صندوق بشردوستانه افغانستان کمک کرده است.
اوچا میگوید این بسته کمکی برای خانوادههای آسیبدیده از رویدادهای اضطراری، حیاتی است.
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل پیشتر اعلام کرد که در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۲ میلیون نفر در افغانستان به کمکهای بشردوستانه نیاز خواهند داشت.
اوچا میگوید که برای تامین نیازهای اساسی حدود ۱۷ میلیون نفر در سراسر افغانستان در سال آتی، به ۱.۷۲ میلیارد دالر نیاز دارد.
با اینحال، بهدلیل کاهش حمایتهای جهانی، دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل درخواست بودجه خود را برای سال آینده کاهش داده است.
«ائتلاف جهانی برای حفاظت از آموزش در برابر حمله» میگوید رژیمهای خودکامه و گروههای مسلح غیردولتی، زنان و دختران را از طریق خشونت و ارعاب از آموزش محروم میکنند.
این ائتلاف میگوید محرومیت سیستماتیک زنان افغان از آموزش و زندگی عمومی، مصداق عینی ستم جنسیتی نهادینهشده است.
«ائتلاف جهانی برای حفاظت از آموزش در برابر حمله» متشکل از سازمانهای بینالمللی، روز سهشنبه، ۱۸ قوس در گزارشی نسبت به افزایش حملات بر مکانهای آموزشی در سراسر جهان هشدار داده و گفته است که زنان و دختران بیش از طیفهای دیگر از این وضعیت آسیب میبینند.
این ائتلاف میگوید ۶۰۰ میلیون زن و دختر در نزدیک مناطقی زندگی میکنند که در آن درگیریهای مسلحانه جریان دارد.
انجام حملات عمدی بر مکاتب و دانشگاهها بهمنظور جلوگیری از دسترسی زنان به این نهادها، استفاده نظامی از تاسیسات آموزشی و تهدید در مسیر رفتوآمد در نهادهای آموزشی از مسائلی هستند که سازمان مذکور به عنوان چالشهای سدراه زنان و دختران یاد کرده است.
این سازمان نسبت به پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت ناامنی در نهادهای آموزشی هشدار داده و گفته است که هم اکنون بیش از نیمی از دختران در مناطق بحرانزده از مکتب محرومند و دختران نوجوان در مناطق درگیری ۹۰ درصد بیشتر از کشورهای صلحآمیز از مکتب دور میمانند.
«ائتلاف جهانی برای حفاظت از آموزش در برابر حمله» میافزاید که «وقتی دختران از آموزش محروم میشوند، تمام جامعه عقب میماند. این محرومیت تنها به صنف محدود نمیشود؛ بلکه باعث افزایش ازدواج کودکان، بارداری زودهنگام، ضعف اقتصادی و فقر بیننسلی میشود و جوامع معلمان، داکتران و رهبران خود را در آینده از دست میدهند.»
به گفته ائتلاف مذکور، زمانی که دختران بتوانند در محیطی امن بیاموزند، آموزش به یک عامل تقویتکننده برای سلامت، ثبات و صلح تبدیل میشود.
این سازمان بینالمللی از رژیمهای خودکامه و گروههای مسلح غیردولتی یاد کرده است که بر مناطق مختلف کنترول دارند و زنان و دختران را از طریق ارعاب و خشونت از آموزش محروم میکنند.
ائتلاف مذکور از اداره طالبان یاد کرده و میگوید: «در هیچجای دنیا این مسئله بهاندازه افغانستان آشکار نیست؛ جایی که محرومیت سیستماتیک زنان و دختران از آموزش و زندگی عمومی، به نمونهای برجسته از ستم جنسیتی نهادینهشده تبدیل شده است.»
