سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در روز جهانی زبان مادری اعلام کرد که ۴۰ درصد جمعیت جهان به زبانی که صحبت میکنند یا میفهمند، به آموزش دسترسی ندارند. این سازمان هشدار داد که تنوع زبانی بهطور فزایندهای در معرض تهدید است و روزبهروز زبانهای بیشتری ناپدید میشوند.
۲۱ فبروری که مصادف است با دوم حوت «روز جهانی زبان مادری» است.
کنفرانس عمومی یونسکو در سال ۱۹۹۹ این روز را به نام «روزجهانی زبان مادری» به رسمیت شناخت. از آن زمان هر سال در کشورهای مختلف از این روز بزرگداشت میشود.
یونسکو در بیانیهای به همین مناسبت اعلام کرد که به اهمیت تنوع فرهنگی و زبانی برای ایجاد جوامع پایدار باور دارد و در چارچوب مأموریت خود برای حفظ زبانها و فرهنگهایی تلاش میکند که روحیه تحمل و احترام متقابل را تقویت میکنند.
در افغانستان، بیش از ۳۰ زبان بومی و اصلی وجود دارد. یونسکو پیشتر هشدار داده بود که بسیاری از زبانهای افغانستان در معرض خطر انقراض قرار دارند. دادههای این سازمان نشان میدهد که ۲۳ زبان در افغانستان با خطر نابودی روبهرو هستند.
دستکم ۱۲ زبان وجود دارد که ویژه افغانستان است.
طالبان میگوید زبانهای پشتو و فارسی دری را بهعنوان زبان رسمی افغانستان به رسمیت میشناسد.
با این حال این گروه در چهار سال گذشته به اعمال سیاست تبعیضآمیز علیه زبانهای مختلف افغانستان متهم شده است. طالبان واژگان فارسی را از تابلوهای ادارههای دولتی حذف کرده و نامهنگاریهای اداری به زبان فارسی را محدودتر کرده است.
این دیپلومات بریتانیایی به مناسبت بیستم فبروری در یادداشتی در شبکه اکس نوشت: «عدالت اجتماعی به حفاظت از زنان و دختران، پاسداری از آزادی رسانهها و اطمینان اینکه آسیبپذیرترین افراد نادیده گرفته نمیشوند، وابسته است.»
پیشتر یوناما نیز به مناسبت روز جهانی عدالت اجتماعی بر حقوق برابر آموزش و مشارکت فراگیر در تصمیمگیریها در افغانستان تاکید کرد.
سازمانهای حقوق بشری در حالی بر تامین حقوق برابر برای همه شهروندان تاکید میکنند که طالبان در بیش از چهار سال تسلط بر افغانستان با اجرای قوانین سختگیرانه، محدودیتهایی بر حقوق و آزادیهای مردم اعمال کردهاند.
تنها در یکی از این موارد در اصولنامه جزایی طالبان، جامعه به چهار دسته شامل علما، اشراف، طبقه متوسط و طبقه پایین تقسیم شده و درصورت ارتکاب جرم، شیوه رسیدگی و شدت مجازات با توجه به جایگاه اجتماعی افراد تعیین میشود.
طالبان نوازندگی، گوش دادن به موسیقی و تولید آن را «حرام» اعلام کرده و اخیرا مقامهای محلی این گروه حدود ۵۰۰ آله موسیقی را در پروان و بیش از ۱۰۰ آله موسیقی دیگر را در ولایت لغمان آتش زدهاند.
مجمع مدافعان حقوق افغانستان با محکوم کردن این اقدامات، خواستار توجه فوری جامعه جهانی به نقض حقوق فرهنگی شهروندان افغانستان شد و گفت طالبان در پی ایجاد فضای ارعاب و سرکوب هنرمندان در سراسر کشور است.
به گفته این نهاد، هنرمندان، شاعران و فعالان فرهنگی در افغانستان با حذف نظاممند، محدودیتهای شدید و تهدیدات امنیتی روبهرو هستند و بسیاری از آنها در شرایط نامطمئن به سر میبرند.
در اعلامیه این نهاد تاکید شده است: «جامعه جهانی نباید در برابر چنین اقداماتی سکوت کند. سکوت در برابر نقض حقوق فرهنگی به معنای عادیسازی سرکوب هنری و فرسایش ارزشهای جهانی حقوق بشر است.»
