معصوم ستانکزی: حمله پاکستان بحران را عمیقتر میکند
معصوم ستانکزی، رئيس هیئت مذاکرهکننده صلح افغانستان در حکومت پیشین، با اشاره به حملات پاکستان به خاک افغانستان، گفت «تجاوز به حریم هوایی افغانستان» و تلفات غیرنظامی نفرت و بحران را عمیقتر میکند.
معصوم ستانکزی، رئيس هیئت مذاکرهکننده صلح افغانستان در حکومت پیشین، با اشاره به حملات پاکستان به خاک افغانستان، گفت «تجاوز به حریم هوایی افغانستان» و تلفات غیرنظامی نفرت و بحران را عمیقتر میکند.
آقای ستانکزی گفته است که «سیاستهای ناسنجیده نیم قرن اخیر حاکمان پاکستان» منطقه را در باتلاق افراطیت و بیاعتمادی غرق کرده و اکنون پیامد آن دامنگیر خود این کشور شده است.
پاکستان تایید کرده است که در اقدامی «تلافیجویانه» به هفت منطقه در افغانستان حمله کرده است. وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان اعلام کرد که این حملات اردوگاهها و مخفیگاههای «تحریک طالبان پاکستانی» و گروههای وابسته به داعش خراسان را در مناطق مرزی هدف قرار داده است.
ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان گفته «حلقههای خاص نظامی پاکستان» این حملات را انجام دادهاند و افزود جنرالهای پاکستانی با چنین اقداماتی میخواهند ضعف امنیتی در کشورشان را جبران کنند.
برنامه جهانی غذا روز یکشنبه اعلام کرد که جاپان چهار میلیون دالر برای حمایت از خانوادههای آسیبپذیر در افغانستان کمک کرده است. با این پول، حدود ۸۰ هزار افغان از کمکهای غذایی نجاتبخش و حدود ۳۰ هزار مادر و کودک نیز از تغذیه حیاتی بهرهمند خواهند شد.
برنامه جهانی غذا روز یکشنبه در صفحه اکس خود نوشته است که بسته کمکی جاپان به نجات جان شماری از افغانهای آسیبپذیر کمک کرده و جلو گرسنگی را میگیرد.
جاپان پیش از این در ماه قوس سال جاری اعلام کرد که ۱۹.۵ میلیون دالر کمک بشردوستانه به نیازمندان در افغانستان اختصاص داده است.
جاپان پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰، تاکنون بیش از ۵۴۹ میلیون دالر به افغانستان کمک کرده است.
در حالی که نگاه بسیاری از کشورهای منطقه به تحولات پرتنش خاورمیانه و پیامهای تند میان ترامپ و مقامات جمهوری اسلامی دوخته شده، پاکستان در نخستین روزهای ماه رمضان بخشهایی از افغانستان را هدف حملات هوایی خود قرار داد.
اسلامآباد میگوید بر بنیاد اطلاعات استخباراتی، هفت پایگاه وابسته به تحریک طالبان پاکستان را در ننگرهار و پکتیکا هدف قرار داده است. این در حالی است که طالبان از کشته و زخمی شدن دهها غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان، و آسیب دیدن یک مدرسه دینی و چند خانه مسکونی خبر داده است.
این حملات نشان میدهد که زیر پوست روابط طالبان و پاکستان بحران عمیقی وجود دارد که پس از چند ماه آرامش نسبی، دوباره آشکار شده است و در واقع پرسشهایی را درباره آتشبسی زنده کرد که میان طالبان و پاکستان، با میانجیگری قطر و ترکیه در دوحه و سپس استانبول شکل گرفته بود.
به ویژه اینکه این حملات در هفته نخست ماه رمضان صورت گرفته است. رمضان برای افکار عمومی در هر دو سوی مرز، ماه عبادی و حساس است.
آیا آتشبس دوحه میان طالبان و پاکستان عملا فروپاشید؟
در ماههای اسد و میزان سال جاری پس از چند دور درگیری مرزی میان طالبان و پاکستان، نمایندگان هر دو طرف، در دوحه و سپس در استانبول بر سر یک آتشبس فوری و ایجاد سازوکارهایی برای کاهش تنش در مرز توافق کردند.
اما از همان ابتدا نشانههایی وجود داشت که این تفاهم نتوانسته دو طرف به ویژه پاکستانیها را آرام و قانع سازد. حتا پس از آتشبس فوری دستکم دو نشست طالبان و پاکستان در استانبول بینتیجه پایان یافت.
پاکستان از طالبان افغان میخواست که در سندی مکتوب بنویسد که جلو تحرکات تحریک طالبان پاکستان را میگیرد، اما طالبان افغان چون حضور این گروه در افغانستان را رد میکند، چنین متنی را امضاء نکرد.
پس از ناکامی روند، اگر چه توافق آتشبس پایدار ماند اما در ماههای بعد، پاکستان شاهد چند حمله مرگبار بود. از جمله حملاتی در ایالتهای بلوچستان و خیبرپختونخوا که در آن دهها سرباز و غیرنظامی کشته شدند و دستکم در بخشی از این پروندهها، تحریک طالبان پاکستان مسئولیت حملات را پذیرفت.
در پی این رویدادها، مقامهای پاکستانی بارها هشدار دادند که اگر حملات از آن سوی مرز مهار نشود، اسلامآباد دست به اقدام مستقیم در خاک افغانستان خواهد زد. حتا وزیر دفاع پاکستان در یکی از موضعگیریها گفت که پیش از ماه رمضان به افغانستان حمله خواهد شد.
با حملات شب گذشته، به نظر میرسد که تفاهم شکلگرفته در دوحه عملا کارکرد خود را از دست داده و سازوکارهای پیشبینیشده برای مهار تنش دیگر بازدارندگی لازم را ندارند.
طالبان افغان هم گفته که در موقع مناسب به این حملات پاسخ خواهد داد.
منطق امنیتی پاکستان از نگاه اسلامآباد
اسلامآباد میگوید این حملات در چارچوب یک اقدام «تلافیجویانه» و پس از موجی از حملات انتحاری و هدفگیری نیروهای امنیتی انجام شده است. پاکستان میکوشد حملات اخیر را واکنشی مشخص در برابر تهدیدهایی تعریف کند که به باورش از آن سوی مرز طراحی و هدایت میشوند.
اسلامآباد میخواهد بگوید که صبرش در برابر این حملات تمام شده و اگر طالبان این گروهها را مهار نکند، پاکستان آماده اقدام مستقیم نظامی در خاک افغانستان است، حتا اگر پیامدهای سیاسی کلان داشته باشد.
از دید بخشی از نخبگان امنیتی پاکستان، این حملات دو هدف را دنبال میکند، اول وارد کردن فشار بر طالبان برای برخورد جدیتر با گروههای پاکستانی مستقر در افغانستان و دوم، ارسال یک پیام بازدارنده به شبکههایی که حملات انتحاری را در شهرهای پاکستان طراحی میکنند.
روایت طالبان؛ از نقض حاکمیت تا بحث مشروعیت
در سوی دیگر، طالبان این حملات را نقض حاکمیت و تمامیت ارضی افغانستان میداند.
طالبان از یکسو میخواهد خود را در جایگاه مدافع حاکمیت افغانستان نشان دهد و از سوی دیگر، ناامنیهای داخلی پاکستان را نتیجه ضعف استخباراتی و امنیتی آن کشور معرفی کند.
این حملات طالبان را با یک چالش جدی روبهرو کرده است. گروهی که از تامین امنیت بیشتر نسبت به زمانی جمهوریت سخن میگوید، اکنون در ماه رمضان شاهد بمباران خاک افغانستان است. این وضعیت میتواند ادعای ثبات را نزد بخشی از افکار عمومی زیر سوال ببرد.
چرا طالبان به خواستهای پاکستان بیتوجه است؟
پیوندهای تاریخی و ایدئولوژیک میان طالبان افغانستان و تحریک طالبان پاکستان باعث میشود برخورد قاطع با این گروه، برای طالبان هزینه داخلی داشته باشد و شکاف در بدنه خودش ایجاد شود.
همچنان طالبان نمیخواهد بهعنوان بازیگری دیده شود که زیر فشار اسلامآباد عمل میکند. تمکین به خواست پاکستان میتواند تصویر استقلال سیاسی این گروه را در داخل افغانستان تضعیف کند.
از سویی نیز حتا اگر طالبان بخواهد، یاز هم مهار کامل همه گروههای مسلح در مناطق مرزی دشوار است.
نقش قطر و دیگر میانجیها؛ آیا فضا برای مهار تنش باقی است؟
تجربه ماههای گذشته نشان داده است که بدون میانجیگری کشورهایی مانند قطر و ترکیه، بازگشت طالبان و پاکستان به میز گفتوگو دشوار است. اکنون با افزایش تلفات و تندتر شدن مواضع، روایت تیرهگی روابط دو همسایه آن هم در اوج تنشهای میان امریکا و جمهوری اسلامی دوباره نیازمند کانالهای فعالتری مانند قطر، ترکیه و یا عربستان است تا از لغزش به سوی یک چرخه پرهزینهتر جلوگیری شود.
ترامپ نیز باری گفته بود علاقهمند است به هرگونه درگیری میان طالبان و پاکستان مداخله کند تا میانشان صلح ایجاد شود. ترامپ معمولا علاقهمند است صلح میان گروهها و یا کشورهای درگیر به پای خودش تمام شود. بنا بر این احتمالا مداخله او نیز در صورت افزایش خشونت در مرزهای دو کشور، بعید نیست.
پس میتوان گفت که اعتماد میان طالبان و پاکستان آسیب جدی دیده است. رشته آتشبس، اگرچه هنوز بهطور کامل قطع نشده، اما آنقدر فرسوده شده که برای دوام به بازسازی فوری و اراده سیاسی تازه نیاز دارد؛ ارادهای که احتمالاً بدون نقشآفرینی دوباره بازیگران بیرونی شکل نخواهد گرفت.
محمد حنیف اتمر، وزیر خارجه حکومت پیشین افغانستان حملات نیروی هوایی ارتش پاکستان به خاک افغانستان را نقض حقوق بینالملل خواند. آقای اتمر از شورای امنیت سازمان ملل خواسته است که در واکنش به این حملات اقدام فوری انجام دهد.
اتمر در پیامی که در حساب کاربری خود در اکس منتشر کرده نوشته است که این اقدام با بیاعتنایی کامل به اصول همزیستی مسالمتآمیز، حاکمیت ملی کشورها و حقوق بینالملل بشردوستانه صورت گرفته است. او تاکید کرد که این حملات هیچگونه توجیه حقوقی و اخلاقی ندارد و با محکومیت شدید و نفرت گسترده مردم افغانستان روبهرو شده است.
او افزود برخلاف تصور نادرست ارتش پاکستان، چنین اقدامات نظامی نقش بازدارنده در برابر تحریک طالبان پاکستان ایفا نمیکند و راهحل معقولی برای چالشهای امنیتی نیست.
اتمر گفته که بمباران خاک افغانستان منجر به تشدید ناامنی و بیثباتی بیشتر خواهد شد.
وزیر خارجه حکومت پیشین افغانستان از دولت و ارتش پاکستان خواست «با درایت و مسئولیتپذیری» عمل مند و از هرگونه تجاوز بر خاک افغانستان خودداری کنند.
آقای اتمر گفته که رهبران طالبان نیز مسئولیت تاریخی دارند تا برای حفظ اتحاد ملی گامهای مسئولانه، سنجیده و فوری بردارند. او تاکید کرد این اقدامات باید شامل آغاز بیدرنگ گفتوگوهای بینالافغانی برای تحقق مصالحه ملی، تضمین حقوق و آزادیهای اساسی همه شهروندان و مشارکت معنادار آنان در تعیین سرنوشت و دفاع از کشور باشد.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان اعلام کرد که این کشور در اقدامی تلافیجویانه، به هفت اردوگاه و مخفیگاه «تروریستهای تحریک طالبان پاکستانی» و گروههای وابسته به داعش خراسان در مناطق مرزی پاکستان و افغانستان حمله کرده است.
طالبان گفته است که در این حملات در ولسوالی بهسود ننگرهار، ۱۷ غیرنظامی کشته شدهاند.
حملات هوایی ارتش پاکستان به ننگرهار و پکتیکا واکنش شمار زیادی از چهرههای سیاسی، نظامیان سابق و مقامهای طالبان را به دنبال داشته است.
حامد کرزی، رئیسجمهور سابق افغانستان حملات هوایی پاکستان به ننگرهار و پکتیکا را به شدت محکوم کرده و از اسلامآباد خواسته که سیاستهای خود را در قبال افغانستان بازنگری کند و مسیر همسایگی خوب و متمدنانه را در پیش بگیرد.
نصیراحمدفایق، نماینده افغانستان در سازمان ملل، با نشر بیانیهای تأکید کرد که این اقدامات نقض منشور سازمان ملل و اصول حقوق بینالملل است و باید فوراً متوقف شود.
نماینده افغانستان در سازمان ملل تأکید کرد که مردم افغانستان، سالها رنج و قربانیهای سنگین را متحمل شدهاند، نباید تاوان ناکامی دیگران در مبارزه مسئولانه، اصولی و بدون تبعیض با تروریسم را بپردازند.
در بیانیه تأکید شده که مبارزه با تروریسم باید اصولی و منطبق با حقوق بینالملل باشد و رویکردهای گزینشی به بیثباتی بیشتر میانجامد.
عبدالله عبدالله، رئیس پیشین شورای عالی مصالحه نیز با اعلام اینکه حملات هوایی پاکستان مغایر با حاکمیت ملی و تمامیت ارضی افغانستان است، گفته چنین اقداماتی منجر به بیثباتی و گسترش بحران میشود.
او تاکید کرده که بمباران راه حل نیست؛ «بهترین راه برای حل مشکلات بین دو کشور گفتوگو است.»
شاهمحمود میاخیل، سرپرست پیشین وزارت دفاع افغانستان بر این باور است که افغانستان تحت حاکمیت طالبان، در حالت انزوا قرار دارد و «نمیتواند از خود در صحنه بینالمللی دفاع کند.»
خوشحال سعادت، معاون وزارت داخله در حکومت پیشین میگوید اگرچه افغانها تجهیزات یا هواپیما ندارند، اما قدرت مردم، عزم و اراده آنها همچنان زنده است و به این حملات پاسخ داده خواهد شد.
او این حملات را تجاوز آشکار به افغانستان خواند و هشدار داد که افغانها از هیچ اقدامی برای حفاظت از حقوق مردم خود دریغ نخواهند کرد.
عمر زاخیلوال، وزیر مالیه سابق افغانستان، حملات پاکستان را نقض آشکار حاکمیت ملی افغانستان، قوانین بینالمللی و خلاف اصول حسن همجواری دانسته است.
به گفته وی، چنین حملاتی نه تنها در بهبود امنیت بیاثر است، بلکه فضای بیاعتمادی متقابل را تشدید کرده و خشونت را افزایش میدهد.
او گفت که راه حل مشکلات موجود فقط بر اساس همسایگی متمدنانه و قوانین بینالمللی امکانپذیر است.
کمالناصر اصولی، نماینده مجلس سابق افغانستان نیز پس از حملات هوایی پاکستان به افغانستان، در اکس خود نوشت: «بیپاسخ گذاشتن حملات پنجاب در خاک افغانستان، خیانت به کشور است.»
فضلمحمود فضلی، رئیس اداره امور حکومت پیشین افغانستان هم میگوید ارتش پاکستان آشکارا از مردم افغانستان به عنوان دشمن یاد میکند.
او گفت: «همین ارتش پنجابی خجالتزده و چاپلوس و نخستوزیر پاکستان با فروتنی و چاپلوسی زیاد با رئیسجمهور امریکا رفتار میکنند و حتی او را برای دریافت جایزه صلح پیشنهاد میکنند.»
او میگوید: «پاکستان در حال حاضر به سمت زوالی پیش میرود که بازگشت به آن آسان نخواهد بود.»
حلیم فدایی، والی حکومت سابق هم در واکنش به این حملات هوایی گفته است که «اگرچه پاکستان ممکن است نگرانیهای امنیتی خود را داشته باشد، اما این نگرانیها نتیجه سیاستهای داخلی خودش است.»
به گفته وی، «این امر احساس نفرت و بیاعتمادی را در بین مردم افزایش میدهد.»
عاطف مشعل، سفیر حکومت پیشین افغانستان در اسلامآباد گفت «افغانها چنین اقدامات تجاوزکارانهای را فراموش نمیکنند و هر اقدامی از این دست در زمان خود حساب خود را دارد.»
به گفته او، «رژیم نظامی» پاکستان با چنین اموری سعی دارد توجه را از مشکلات داخلی، اقتصادی و امنیتی خود منحرف کند.
آقای مشعل افزود: «حاکمان فعلی پاکستان باید درک کنند که مردم پاکستان آزادی و شریعت میخواهند. اگر این حقیقت به هر طریق دیگری تحریف شود، نتیجه قابل تغییر نیست.»
به گفته او، «رهبران فعلی پاکستان عملاً با دین و مردم در جنگ هستند.»
عبدالسلام ضعیف، سفیر سابق طالبان در اسلامآباد نیز حملات نیروی هوایی پاکستان را «بزدلانه» خواند و به شدت محکوم کرد و گفت که این عمل نقض آشکار و جنایت در تضاد با اسلام، همسایگی و اصول بینالمللی است.
او گفت «رژیم نظامی پاکستان» برای جبران شکستها و مشکلات داخلی خود، غیرنظامیان بیگناه را هدف قرار میدهد و هر بار خلاف ادعاهای خود عمل میکند.
آقای ضعیف این حملات را نمونهای از ادعاهای بیاساس خواند و تأکید کرد که جامعه بینالمللی باید به کشتار مردم بیگناه واکنش نشان دهد.
سمیع سادات، یکی از فرماندهان ارتش پیشین افغانستان هم با محکومیت حملات پاکستان، طالبان را نتیجه سیاست گذشته پاکستان خواند و تاکید کرد که تنها راه پایان دادن به تهدید منطقه و جهان پایان دادن به حکومت طالبان است.
به گفته وی، این کار فقط توسط آن دسته از افغانهایی که آماده و قادر به تغییر در داخل کشور هستند، انجام میشود.
وی مدعی شد که تاکنون هیچ کشور همسایهای به افغانهایی که میخواهند با طالبان بجنگند راه امن نداده است، بلکه برعکس با طالبان در منطقه با ملایمت رفتار شده است.
سادات هشدار داد که دخالت هر قدرت خارجی باعث افزایش ناامنی منطقه و طولانی شدن جنگ میشود.
وی از پاکستان و سایر کشورهای همسایه خواست تا به جای حملات هوایی، برای یک راه حل اساسی و پایدار با مردم افغانستان همکاری کنند، زیرا به گفته وی، چنین حملاتی به غیرنظامیان آسیب میرساند و مؤثر نیست.
وی همچنین گفت که تا زمانی که طالبان در قدرت هستند، نه تنها افغانستان، بلکه سایر کشورهای منطقه نیز از ناامنی در امان نخواهند بود.
لطفالله مشعل، والی سابق لغمان هم گفته است که به دلیل فعالیت گروههای مذهبی پاکستان و جنگجویان بلوچ، «حکومت نظامی» این کشور با «بیشرمی» از طریق پنجاب به افغانستان حمله کرده است.
ضیا الحق امرخیل، والی پیشین ننگرهار حملات پاکستان را «نابخشودنی» خوانده و گفته است درد به آخرین حد رسیده است.
وی مدعی شده است که حملات پاکستان نفرت را در برابر «رژیم پاکستان» بیشتر ساخته و همبستگی میان افغانها را افزایش داده است.
او گفته است که پاکستان میخواهد با چنین اقداماتی، ناکامیهای خود را پنهان کند.
طالبان: پاسخ میدهیم
پاکستان شنبهشب، دوم حوت، در حملات هوایی که آن را «تلافیجویانه» خواند، چندین نقطه را در ولایتهای ننگرهار و پکتیکا هدف قرار داد.
عنایتالله خوارزمی، سخنگوی وزارت دفاع طالبان گفت که پاکستان در پکتیکا و ننگرهار یک مدرسه دینی و خانهها را هدف قرار داده است.
طالبان حملات پاکستان را «نقض آشکار حریم ملی افغانستان، تخطی صریح از قوانین بینالمللی، اصول همجواری و نقض ارزشهای اسلامی» خواند و آن را محکوم کرد.
وزارت دفاع طالبان گفت که حفاظت از حریم افغانستان و تامین امنیت مردم را مسئولیت خود میداند و نسبت به «پاسخ مناسب، در زمان مناسب و سنجیده» هشدار داد.
اداره طالبان گفته است که در این حمله دهها نفر کشته و زخمی شدهاند. مقامهای محلی طالبان در ننگرهار گفتهاند که تنها در ولسوالی بهسود این ولایت ۱۷ غیرنظامی کشته و پنج نفر دیگر زخمی شدهاند.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان اعلام کرد که این کشور در اقدامی تلافیجویانه، به هفت اردوگاه و مخفیگاه «تروریستهای تحریک طالبان پاکستانی» و گروههای وابسته به داعش خراسان در مناطق مرزی پاکستان و افغانستان حمله کرده است.
نزاکت، یکی از باشندگان ولسوالی بهسود ننگرهار در ویدیویی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، گفت در حملات شنهشب پاکستان، دستکم ۱۸ تن از اعضای خانوادهاش کشته شدهاند. او افزود که اجساد قربانیان همچنان زیر آوار باقی مانده است.
پاکستان شنبهشب به هفت نقطه در ولایتهای پکتیکا و ننگرهار حمله کرد. طالبان گفته است که در این حملات در ننگرهار ۱۷ غیرنظامی کشته و پنج نفر زخمی شدهاند.
بنیاد بینالمللی حقوقبشر، کشتهشدن دستکم «۱۶ عضو» یک خانواده در ولسوالی بهسود ولایت ننگرهار را تایید کرده و هویت آنان را نیز اعلام کرده است.
این بنیاد روز یکشنبه، سوم حوت، حملات پاکستان علیه غیرنظامیان در افغانستان را نقض جدی حقوق بشردوستانه بینالمللی خواند و گفت «هیچ توجیهی برای کشتار یک خانواده کامل، از جمله نوزادانی که در خواب بودهاند، وجود ندارد.»
این بنیاد خواستار تحقیق بینالمللی مستقل و شفاف درباره این حمله هوایی شده است.
افزون بر آن، بنیاد بینالمللی حقوقبشر بر پاسخگویی افرادی که دستور این حمله را صادر کردهاند، نیز تاکید کرده است.