در پی گزارشها درباره دعوت از نمایندگان طالبان به بروکسل در هفتههای آینده، یک گروه حامی زنان افغان در نامهای سرگشاده از مقامهای ارشد اتحادیه اروپا خواست که از هرگونه تعامل با طالبان خودداری کرده و به تعهدات خود در قبال حقوق بشر و حقوق زنان در افغانستان پایبند بمانند.
در این نامه که نسخهای از آن به افغانستان اینترنشنال رسیده، آمده است که میزبانی از نمایندگان طالبان تحت عنوان «گفتوگوهای فنی» درباره اخراج مهاجران، اقدامی «سیاسی» است که به مشروعیتبخشی به یک «رژیم سرکوبگر» میانجامد.
نهاد هماهنگی زنان فعال افغان در این نامه نوشت که چنین تعاملی به معنای عادیسازی وضعیت موجود است و برای زنان افغان «خیانت» تلقی میشود.
این سازمان با اشاره به وضعیت زنان پس از بازگشت طالبان به قدرت، گفته است که زنان از آموزش، کار و مشارکت در جامعه محروم شدهاند و این وضعیت مصداق «آپارتاید جنسیتی» است.
در نامه هشدار داده شده که گفتوگو درباره اخراج مهاجران به افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان، خطرات جدی حقوقی و انسانی به همراه دارد.
در این نامه از اتحادیه اروپا خواسته شده است که گفتوگوهای برنامهریزیشده با طالبان را فوراً لغو کند، تعهد خود به حقوق زنان افغان را بهگونه علنی تایید کند، از اخراج مهاجران به افغانستان در شرایط کنونی جلوگیری نماید و در تصمیمگیریها با نهادهای زنان افغان مشورت کند.
این سازمان تاکید کرد که ادامه این روند میتواند اعتبار اتحادیه اروپا را زیر سوال ببرد و از آن به «همدستی» با طالبان تعبیر شود.
شماری از نمایندگان کانگرس امریکا از طرح حکومت دونالد ترامپ برای انتقال پناهجویان افغان به جمهوری دموکراتیک کنگو بهشدت انتقاد کردهاند.
خوان وارگاس، عضو کانگرس، این اقدام را «وحشتناک و شرمآور» خواند و گفت با کسانی که برای امریکا جان خود را به خطر انداختهاند، بهگونهای غیرانسانی برخورد میشود.
آمی برا، دیگر عضو کانگرس، نیز این طرح را «خیانت ظالمانه» به مترجمان افغان، نیروهای همکار و خانوادههای شان دانست و گفت آنان اکنون میان بازگشت به افغانستان تحت حاکمیت طالبان یا انتقال به کشوری با بحران شدید انسانی، «انتخابی غیرممکن» دارند.
برا از حکومت ترامپ خواست به تعهداتش در قبال این افراد عمل کند.
بر اساس گزارش نیویارکتایمز، ترامپ در نظر دارد حدود ۱۱۰۰ پناهجوی افغان، از جمله ۴۰۰ کودک را از کمپ السیلیه در قطر به کنگو منتقل کند. این افراد پس از سقوط کابل به این کمپ منتقل شده و وعده دریافت ویزا و انتقال به امریکا به آنان داده شده بود.
با گذشت نزدیک به پنج سال از خروج امریکا از افغانستان، هنوز هزاران پناهجوی افغان در کشورهای منطقه در وضعیت نامعلوم بهسر میبرند. دونالد ترامپ با برگشت به کاخ سفید روند انتقال همکاران سابق این کشور در افغانستان را متوقف کرد.
در اسلامآباد، روایت مهاجران افغان اغلب از مواجهه با پولیس و شب و روزهای تلخی که با ترس و زندگی پنهانی گره خورده، آغاز میشود. روایتهایی از در زدنهای ناگهانی، بازداشت و صدها دالر و کلداری که برای رهایی شان از بازداشت پرداخته میشود.
خانوادههایی هم هستند که کار شب و روزشان پنهان شدن از دید پولیس است.
برای تهیه این گزارش از زندگی افغانهایی که سرنوشتشان میان وعده رفتن و سایه بازداشت معلق مانده، با دستکم چهار خانواده در اسلامآباد صحبت کردیم.
آنها پذیرش انتقال به کانادا، آلمان و فرانسه را دارند.
این افراد در جیبشان اسناد وعده دریافت ویزای یکی از کشورهای غربی را دارند ولی برای چند روز ماندن در اسلامآباد تا رسیدن به پروازی که زندگیشان را تغییر دهد، تقلا دارند.
دکانی که با پول و خواهش، به سرپناه شبانه تبدیل شد
فریدون اهل هرات است. او یک سال پیش زمانی که در یک تظاهرات به حمایت از دگرباشان جنسی شرکت کرده بود توسط طالبان بازداشت شد و هفتهها در زندان بود. وقتی طالبان او را به گونه موقت آزاد کرد، فریدون به پاکستان گریخت و حالا او و خانوادهاش در مسیر دریافت ویزا و انتقال به کانادا هستند.
او میگوید رفتار پولیس پاکستان زندگی را برای وی و فرزندانش تلخ کرده است. ویزایشان به پایان رسیده و هر روز با نگرانی از بازداشت سپری میشود. به گفته او، فشار این وضعیت به حدی رسیده که تقریبا همه اعضای خانواده شبها به قرص خوابآور پناه میبرند.
اگر چه او داستانها و روایتهای زیادی از فرار از دست پولیس دارد، اما روایت خوابیدن تمام اعضای خانواده و یک خانواده افغان دیگر در یک دکان کوچک در حاشیه محلهای در اسلامآباد برایش فراموشناشدنی است.
او میگوید: «مسئول مهمانخانهای که در آن بهگونه غیرقانونی بهسر میبردیم، خبر داد که ممکن است، شب پولیس برای جستوجو بیاید. جایی برای ماندن نداشتیم، با یک خانواده افغان دیگر از مهمانخانه بیرون شدیم، حتا نمیدانستیم کجا میرویم.»
او افزود: «در میانه راه، دکانی را دیدیم که هنوز باز بود. نزدیک شدیم و با خواهش از دکاندار خواستیم اجازه بدهد شب را در دکان کوچک او بخوابیم.
او میگوید دکاندار ابتدا قبول نمی کرد، زیرا ریسک مواجهه با پولیس برایش دشوار بود. فریدون گفت: «در نهایت به دکاندار پول تقریبا خوبی دادیم تا راضی شد در دکانی که هیچ امکاناتی برای نشستن یا خوابیدن نداشت، شب را به سر ببریم.»
او دو ماه پیش پدر دختری شد که در اسلامآباد و در روزهایی که زندگی برای همه اعضای خانواده دشوار است به دنیا آمد.
فریدون میگوید حتا رانندههای پاکستانی وقتی بدانند که بدون ویزا هستیم برای انتقال ما از جایی به جای دیگر چندین برابر کرایه میگیرند.
زنی که برای چند دقیقه صدای شوهرش پول میپردازد
پای صحبتهای مردی نشستم که هنوز میعاد ویزای خودش باقی مانده، اما ویزای همسر و سه کودکش به پایان رسیده است. پولیس اعضای خانوادهاش را بازداشت کرده و به اردوگاهی در حاشیه اسلامآباد منتقل کرده است؛ جایی که حالا تنها راه ارتباطشان، تماسهای کوتاه اما پرهزینه است.
این مرد میگوید: «خانمم هر چند روز یک بار با من تلفنی صحبت میکند و برای هر بار صحبت، پول گزافی به کارکنان کمپ میدهیم.»
او برای اینکه ثابت کند خانوادهاش در مسیر انتقال به کشور سومی قرار دارد و بازگشت به افغانستان برایشان خطر آفرین است، وکیل گرفته است. میگوید بارها تلاش کرده وضعیت را توضیح دهد، اما تا حالا نتیجهای نگرفته است.
این مرد که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید برای رهایی اعضای خانوادهاش از او مبلغ درشتی خواستهاند؛ پولی که توان پرداختش را ندارد. در این میان، خودش بیرون از کمپ مانده و خانوادهاش داخل کمپ. فاصلهای که هر چند روز یکبار، فقط با یک تماس کوتاه پر میشود.
ویزاهایی که روی کاغذ ماندهاند
یک خبرنگار افغان ساکن اسلامآباد که بهدلیل شرایط امنیتی نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید شش ماه از پایان اعتبار ویزایش گذشته و هیچ راهی برای تمدید آن ندارد.
او با خانوادهاش منتظر انتقال به فرانسه است.
این خبرنگار افغان در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال از روزهایی میگوید که با خانوادهاش در بیثباتی سپری کرده و ناچار شده است که دستکم سهبار محل زندگی خود را تغییر دهد.
او که خودش بارها تجربه تعقیب و گریز پولیس در اسلامآباد را دارد، میگوید پیدا کردن خانه برای افغانهایی که ویزا ندارند، بحران جدی است: «هرجا میرویم، وقتی بفهمند ویزا نداریم، یا اصلا خانه نمیدهند یا خیلی زود مجبور میشویم آنجا را ترک کنیم.»
این خبرنگار نزدیک به دو سال است در پاکستان زندگی میکند.
میگوید بیش از یک سال میشود که تمدید ویزا برای افغانهای داخل پاکستان عملا متوقف شده است. در عین حال، گرفتن ویزای جدید هم به مراجعه حضوری به سفارت پاکستان در کابل یا قنسولگریهای این کشور در داخل افغانستان مشروط شده است، شرطی که برآورده کردنش برای بسیاری، در عمل ممکن نیست.
او گفت در این میان، بازار سیاه ویزا برای افغانهایی که موقتا در پاکستان زندگی میکنند، شکل گرفته است. به گفته او، در حالی که هزینه رسمی ویزای سیاحتی ششماهه تنها ۱۸ دالر است، همین ویزا اکنون تا حدود دو هزار دالر معامله میشود و حتی با این قیمت هم بهسختی پیدا میشود.
به گفته او: «در نهایت، تاوان اختلاف میان طالبان و پاکستان را مردم عادی میپردازند.»
پس از این که طالبان و پاکستان برسر حضور شبهنظامیان پاکستانی در افغانستان دچار اختلاف شدند، مهاجران افغان به ابزار فشار تبدیل شدند. حکومت پاکستان صدها هزار مهاجر افغان را از خاکش خارج کرده است. به نظر میرسد که اسلام آباد تصور میکرد با اخراج مهاجران میتواند برای طالبان بحران ایجاد کند و این گروه را وادار کند که با اسلام آباد به توافق برسد.
طالبان خواستههای پاکستان را نپذیرفته است و حکومت پاکستان هم قول داده است که تا آخرین نفر مهاجران افغان را اخراج کند.
پاکستان بر کشورهای غربی مانند آلمان و کانادا فشار آورده است تا مهاجرانی را که از این کشورها وعده انتقال دریافت کردهاند، هرچه زودتر از پاکستان بیرون کنند. ولی این کشورها که در داخل تحت فشار برای کاهش پذیرش مهاجر دارند، عجلهای برای صدور ویزای و انتقال پناهجویان افغان ندارند.
همه چیز با پول حل میشود
خانواده دیگری که در انتظار انتقال به آلمان به سر میبرند، نیز در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفتند گاهی نیازی به تعقیب و گریز نیست. کافی است جیبهای تان پول خوبی داشته باشد.
یک عضو این خانواده گفت: «قبلا برای گریز از فشار پولیس از روشهای متعددی استفاده کردیم، واسطهگری، فرار و هر راهی که به ذهن ما میرسید. اما بعدا متوجه شدیم که پول، به تنهایی میتواند همه کارها را با هم انجام دهد.»
پیش از این نیز افغانهایی در وضعیت مشابه، با وجود داشتن پروندههای انتقال به کشورهای دیگر، از سوی پولیس پاکستان بازداشت و به افغانستان بازگردانده شدهاند.
در یک نمونه، سه ماه پیش ۸۱ نفر از پاکستان به کابل اخراج شدند. طالبان این افراد در یک مهمانخانه در کابل تحت نظارت قرار داد.
دادگاه عالی کنیا روز چهارشنبه حکم استرداد عبدالظاهر قدیر، معاون پیشین پارلمان افغانستان به امریکا را تایید کرد. قدیر از سوی دادگاهی در نیویارک متهم به قاچاق مواد مخدر و نگهداری اسلحه شده است.
عبدالظاهر قدیر در ۲۵ حمل ۱۴۰۴ در یک هوتل در نایروبی، پایتخت کنیا، دستگیر شد. او مدعی بود برای امور تجاری به کنیا سفر کرده است.
قاضی دادگاه عالی کنیا تاکید کرد که این کشور به عنوان امضاکننده معاهدات بینالمللی مبارزه با قاچاق مواد مخدر و سلاح، نمیتواند از مسئولیت خود در این زمینه شانه خالی کند.
دادگاه عالی حکم سال گذشته دادگاه ابتدایی کنیا را تایید کرد و اعلام داشت که درخواست ایالات متحده «مشروع و مبنای قانونی» دارد. ایالات متحده خواستار تسلیمکردن ظاهر قدیر به این کشور شده است.
قاضی هنگام اعلام حکم گفت که طبق «اصول بینالمللی»، ظاهر قدیر قابل تحویل به امریکا است. به گفته او، حتی اگر کنیا با امریکا معاهده دوجانبه نداشته باشد، بر اساس قوانین و معاهدات بینالمللی پذیرفتهشده، امکان استرداد وجود دارد.
ظاهر قدیر هنگام صدور حکم در دادگاه حضور داشت.
عبدالظاهر قدیر و ادوارد اونگه، وکیل او، با استرداد مخالفت کردند و آن را «تلاشی سیاسی» برای آزار وی خواندند.
قدیر ادعا کرد که هیچ سابقه کیفری ندارد، شهروندی قانونمدار است و در حال حاضر سازمانهای مدنی، دانشگاهی و سیاسی متعددی را در افغانستان رهبری میکند. او همچنین گفت که پیشتر به شدت با دخالت امریکا در افغانستان مخالفت کرده بود، از این رو این پرونده پوششی برای یک تعقیب سیاسی است.
ظاهر قدیر، فرزند حاجی عبدالقدیر، از چهرههای جهادی سابق است. او سالها به عنوان عضو و معاون پارلمان پیشین افغانستان فعالیت داشته است.
پیشتر طالبان وعده دادند که پرونده این مقام حکومت پیشین را بهگونه جدی بررسی میکنند. امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان نیز گفته بود که «در حد توان» اقدامات لازم را در این زمینه انجام خواهد داد.
وکیلان و کارمندان بخش مهاجرتی در بریتانیا میگویند که حکومت این کشور روند انتقال خانوادههای افغان واجد شرایط انتقال به بریتانیا، بهویژه از داخل افغانستان را متوقف کرده است.
به گفته آنان، حکومت بریتانیا از ارائه کمک به این افغانها که در گذشته با حکومت و نیروهای بریتانیایی در افغانستان کار کرده بودند، خودداری میکند.
وکلای مدافع دو شهروند افغان در جریان رسیدگی به پروندهشان در دادگاه عالی در لندن گفتند که موکلان شان با وجود داشتن شرایط انتقال به بریتانیا، همچنان در افغانستان به سر میبرند و تحت تهدید جدی طالبان قرار دارند.
به گزارش روزنامه انگلیسی ایندیپندنت، تیم اوون، وکیل یکی از شاکیان، به قاضی اظهار داشت: «به نظر میرسد انتقال افغانها به بریتانیا فعلاً متوقف شده است.»
بر اساس آمار ارائهشده، دستکم ۴۰۰ نفر از افغانهایی که اطلاعات شخصیشان توسط وزارت دفاع بریتانیا افشا شده، همچنان در افغانستان یا کشورهای همسایه گرفتار ماندهاند و حدود ۱۹۰۰ عضو خانواده آنها، در بلاتکلیفی به سر میبرند.
این خبر در حالی منتشر میشود که وزارت دفاع بریتانیا پیشتر وعده داده بود به تعهدات خود نسبت به افغانهایی که با نیروهای بریتانیایی همکاری کردهاند، پایبند بماند.
لوک پولارد، معاون وزیر در امور نیروهای مسلح بریتانیا، تاکید کرده که این کشور تنها به افغانهایی که در کشورهای ثالث مانند پاکستان حضور دارند، کمک میکند و انتقال مستقیم از داخل افغانستان متوقف شده است.
جان هیلی، وزیر دفاع در پارلمان بریتانیا نیز اعلام کرده بود که دعوتنامههای صادرشده برای «هر فرد نامبرده و خانواده درجه یک او» همچنان معتبر است و بریتانیا باید به وعدههای خود عمل کند.
او گفته بود: «ما متعهد هستیم تا همه درخواستهای بازمانده را بررسی کنیم و افراد واجد شرایط را منتقل نماییم.»
این تحولات پس از رسوایی بزرگ افشای اطلاعات رخ میدهد. در سال ۲۰۲۲، اطلاعات شخصی حدود ۱۸ هزار و ۷۰۰ متقاضی افغان به دلیل اشتباه وزارت دفاع بریتانیا فاش شد.
این اشتباه زمانی کشف شد که بخشی از یک فایل اکسل در شبکههای اجتماعی منتشر گردید. دولت بریتانیا با صدور یک دستور قضایی بیسابقه تلاش کرد این رسوایی را پنهان نگه دارد. خانوادههایی که اطلاعات شان فاش شده بود، تنها پس از لغو این دستور قضایی در جولای ۲۰۲۵ از این موضوع مطلع شدند.
وحید عمر، مشاور ارشد اشرف غنی، رئیس جمهور پیشین افغانستان میگوید که «هیچ سیاستمدار معقولی» در افغانستان، بحث بهرسمیتشناسی خط دیورند را بهعنوان راهحلی برای عادیسازی روابط با پاکستان مطرح نکرده است.
در همین حال، محیالدین مهدی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان در یک موضعگیری متفاوت نوشت که افغانستان باید خط دیورند را بهرسمیت بشناسد و در مقابل، پاکستان از سیاست موسوم به «عمق استراتژیک» در افغانستان دست بکشد.
عمر با اشاره به دورههای مختلف سیاسی، از جمله دولت مجاهدین و حاکمیت دور اول و دوم طالبان، گفت حتی حکومتهایی که بهگفته او در اسلامآباد شکل گرفتهاند، نیز از بهرسمیتشناسی خط دیورند خودداری کردهاند.
وحید عمر بدون نام بردن مستقیم از محمد محقق، سیاستمدار سرشناس افغانستان افزود افرادی که امروز موضوع بهرسمیتشناسی دیورند را «با چشمداشت به یک فرصت سیاسی زودگذر» مطرح میکنند، در صورت رسیدن به قدرت این موضع را ادامه نخواهند داد.
به گفته او، «حتی حکومتهایی که عملاً در پاکستان، از سوی پاکستان و در راستای منافع آن شکل گرفتند، از جمله در سالهای ۱۹۹۲، ۱۹۹۶ و ۲۰۲۱ پس از بهدست گرفتن قدرت، هزینه سیاسی چنین موضعگیری را درک کرده و از آن صرفنظر کردند.»
به گفته عمر، مسئله دیورند طی حدود هشتاد سال گذشته ریشهای عمیق در سیاست رسمی و افکار عمومی افغانستان داشته و روایت غالب سیاسی نیز همواره بر همین اساس شکل گرفته است.
دیدگاه متفاوت درباره دیورند
در همین حال، محیالدین مهدی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان، دیدگاهی متفاوت مطرح کرده و گفته است که افغانستان باید از ادعای خود بر سر خط دیورند صرفنظر کند.
او روز چهارشنبه در پیامی در فیسبوک نوشت: «جانب افغانستان باید ادعای ارضی بر سرزمینهای آنسوی خط دیورند را کنار بگذارد و در مقابل، پاکستان نیز از سیاست موسوم به عمق استراتژیک در اینسوی خط دست بردارد.»
مهدی همچنین تاکید کرد که پاکستان باید متعهد شود از هیچ گروه خاصی در افغانستان حمایت نکند و در راستای بازگرداندن حاکمیت به مردم افغانستان همکاری کند.
به گفته او، «هر دو طرف باید تعهد بسپارند که پس از تاسیس یک دولت ملی در کابل، از مخالفان یکدیگر میزبانی نکنند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که بحث خط دیورند بار دیگر در فضای سیاسی و رسانهای افغانستان داغ شده است. پیشتر، محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در یک مصاحبه اعلام کرده بود که خط دیورند را بهرسمیت میشناسد؛ اظهاراتی که با واکنشهای تند برخی سیاستمداران، بهویژه در میان پشتونها، روبهرو شد.