خشم نمایندگان و چهره‌های برجسته امریکایی از طرح انتقال پناهجویان افغان به کنگو

برخی کتاب‌ها از دانشگاه‌ها جمع‌آوری شدند و کتاب‌های نویسندگان زنان کنار گذاشته شده‌اند.

حذف کتاب از دانشگاه

یکی از مهم‌ترین تغییرات پس از بازگشت طالبان، بازنگری گسترده در نصاب آموزشی بوده است. گزارش یونسکو و یونیسف در سال ۲۰۲۵ می‌گوید، ۱۸ مضمون حذف شده و استفاده دانشجویان از ۶۷۹ کتاب و منبع آموزشی در دانشگاه‌ها منع شده است.

این حذف‌ بیشتر به دلیل آنچه ناسازگاری با ارزش‌های فرهنگی و دینی خوانده شده، از سوی طالبان انجام شده است.

سال گذشته در مجموع محدودیت‌های طالبان در زمینه کتاب افزایش یافت. طالبان مضامینی مانند دموکراسی، حقوق بشر و مطالعات زنان را نیز از نصاب حذف کرده است.

جمع‌آوری و ممنوعیت کتاب‌ها در بازار

محدودیت‌های طالبان در مقابل برخی کتاب‌ها تنها به دانشگاه‌ها محدود نمانده است. بنا به برخی گزارش‌ها، طالبان دست‌کم ۵۰ هزار کتاب را از کتاب‌فروشی‌ها و ناشران در کابل جمع‌آوری کرده است.

این گروه فهرستی از صدها کتاب ممنوعه را به کتابخانه‌ها سپرده است.

در ادامه این محدودیت‌ها، مقام‌های طالبان در گمرک هرات کتاب‌های وارداتی را نیز بررسی می‌کنند و کتاب‌هایی که با برداشت طالبان از دین، حکومتداری یا ارزش‌های مورد این گروه در تضاد باشد، اجازه ورود به کشور را دریافت نمی‌کند.

کتاب‌های مورد علاقه نسل جوان ناپدید شده‌اند

داوود عرفان، نویسنده افغان به افغانستان اینترنشنال گفت که ممنوعیت برخی کتاب‌ها و توزیع محدود کتاب‌های خاص باعث شده جامعه از مطالعه فاصله بگیرد.

او می‌گوید کتاب‌هایی که با سلیقه نسل جوان همخوانی داشت، دیگر در بازار وجود ندارد.

در چنین شرایطی، برخی به کتاب دیجیتالی به‌عنوان جایگزین نگاه می‌کنند، اما این گزینه نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است.

بانک جهانی می‌گوید در سال ۲۰۲۴ تنها ۱۶ درصد مردم افغانستان به اینترنت دسترسی داشته‌اند. همچنین گزارش یونسکو و یونیسف نشان می‌دهد ۷۹ درصد مکتب‌ها برق ندارند.

در کنار این، مشکلات سیستم پرداخت دیجیتالی نیز دسترسی به کتاب‌های آنلاین را محدود کرده است.

داوود عرفان نیز می‌گوید بسیاری از کتاب‌ها به‌صورت دیجیتالی در دسترس نیستند و نبود برق، اینترنت و امکانات فنی مانع استفاده گسترده از این گزینه شده است.

ترس، برخی کتاب‌ها را از ویترین دور کرده است

یک فروشنده کتاب در هرات که نخواست نامش گرفته شود، به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان باعث شده روند مطالعه در افغانستان که پیش از این نیز ضعیف بود، به وضعیت بحرانی برسد.

او می‌گوید طالبان با کتاب‌هایی در زمینه حقوق بشر، داستان‌های عاشقانه، برخی رمان‌ها، کتاب‌های حاوی اشعار عاشقانه و حتی کتاب‌های مذهبی که در آن درباره مذهب شیعیان یا ادیان مسیحیت و یهودیت توضیح داده شده، مخالفت دارد.

به گفته او، در گذشته بیشترین فروش مربوط به کتاب‌هایی بود که در دانشگاه‌ها استفاده می‌شد، به‌ویژه کتاب‌های حقوق و علوم سیاسی. اما اکنون فروش این کتاب‌ها به دلیل محدودیت‌های طالبان و همچنین وضعیت بد اقتصادی متوقف شده یا به پایین‌ترین حد رسیده است.

او می‌گوید کتاب‌های سیاسی در سال‌های اخیر در افغانستان بازار نسبتاً گرمی داشت، از جمله خاطرات شماری از سیاستمداران افغان و خارجی و کتاب‌هایی درباره چهره‌های سیاسی مانند احمدشاه مسعود.

این فروشنده می‌گوید این کتاب‌ها هیچ‌گاه در ویترین‌ها قرار نمی‌گیرند. به گفته او، طالبان به‌طور مشخص نگفته است که فروش کتابی درباره احمدشاه مسعود ممنوع است، اما کتاب‌فروشان می‌دانند چنین کتاب‌هایی نباید در ویترین گذاشته شود و تنها در صورت درخواست مشتری به فروش می‌رسد.

او همچنین می‌گوید در زمان جمهوریت تقریباً هر سال نمایشگاه کتاب برگزار می‌شد و این نمایشگاه‌ها باعث رونق فروش کتاب می‌شد، اما پس از بازگشت طالبان، نمایشگاه‌های بسیار کمی برگزار شده که بیشتر آن‌ها نیز شامل کتاب‌های دینی بوده است.

مقاومت خاموش در برابر محدودیت‌ها

با وجود این محدودیت‌ها، تلاش برای زنده نگه داشتن فرهنگ مطالعه در میان گروه‌های نسبتا کوچک ادامه دارد. گزارش گاردین در فبروری ۲۰۲۶ نشان می‌دهد گروه‌هایی از زنان در افغانستان به‌صورت مخفیانه دور هم جمع می‌شوند و درباره کتاب‌ گفت‌وگو می‌کنند.

آمار وب‌سایت «بررسی جمعیت جهان» نشان می‌دهد که افغانستان از نظر میزان کتاب‌خوانی در آخر فهرست قرار دارد. چنانچه، افغان‌ها به طور متوسط در سال ۲.۵۶ کتاب می‌خوانند و ۵۸ ساعت مطالعه می‌کنند.
در این فهرست، امریکا با میانگین سرانه مطالعه ۱۷ کتاب در سال، در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن هند با ۱۶ کتاب، بریتانیا با ۱۵ کتاب، فرانسه با ۱۴ کتاب و ایتالیا با ۱۳ کتاب در رده‌های بعدی ایستاده‌اند.
بر اساس این داده‌ها، شهروندان امریکا به‌طور متوسط ۳۵۷ ساعت در سال مطالعه می‌کنند. این رقم برای هند ۳۵۲ ساعت، برای بریتانیا ۳۴۳ ساعت، برای فرانسه ۳۰۵ ساعت و برای ایتالیا ۲۷۸ ساعت ثبت شده است.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که به دلایلی چون عدم توسعه فرهنگ کتاب‌خوانی و ناتوانی اقتصادی مردم، میزان مطالعه در افغانستان پایین است. همچنین، بسته شدن مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران، بر دلسردی و کاهش علاقه به مطالعه افزوده است.

یونسکو می‌گوید نرخ باسوادی افغانستان در سال ۲۰۲۲ به ۳۷.۳ درصد رسیده بود که این رقم برای زنان ۲۲.۶ درصد و برای مردان ۵۲.۱ درصد بود. یونیسف هم اسمال اعلام کرد که ۹۳ درصد کودکان در پایان دوره ابتدایی هنوز به مهارت پایه خواندن نرسیده‌اند.

در ولایت کنر، بسیاری از روستاها از کودکان خالی شده و شماری از مکتب‌ها در اثر جنگ ویران شده‌اند.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، درگیری‌ها در مناطق مرزی، علاوه بر خانه‌های مسکونی، به مکتب‌ها نیز آسیب جدی وارد کرده و هزاران کودک از آموزش محروم شده‌اند.

بر اساس این گزارش، تنها در کنر حدود ۲۲ مکتب آسیب دیده و نیاز به بازسازی دارد.

محمد امین شاکر، مدیر یکی از مکتب‌ها در کنر، می‌گوید کودکانی که سرگرم درس بودند، اکنون از آموزش باز مانده‌اند و ساختمان مکتب نیز ویران شده است.

در پی این درگیری‌ها، هزاران نفر نیز بی‌جا شده‌اند و اکنون در کنار رود کنر در شرایط دشوار زندگی می‌کنند.

محمد نبی گجر، یکی از بی‌جا شدگان، می‌گوید کودکان از آموزش محروم شده‌اند و خانواده‌ها در خیمه‌ها در وضعیت بدی زندگی می‌کنند.

بی‌جا شدگان در کنر از جامعه جهانی خواسته‌اند به وضعیت آن‌ها رسیدگی کند.

یوناما نیز گفته است که از زمان آغاز این درگیری‌ها، صدها غیرنظامی کشته شده‌اند.

اسلام‌آباد می‌گوید طالبان از گروه‌های مخالف پاکستان حمایت می‌کند و به آن‌ها پناه داده است، اما طالبان این ادعا را رد می‌کند. مرز دو کشور نزدیک به دو ماه است که ناآرام است.

آقای جاوید روز پنجشنبه در مصاحبه با افغانستان اینترنشنال گفت که ملا عمر مردی قدبلند با یک چشم آسیب‌دیده بود که در کنار سفیر پاکستان در قنسولگری حضور داشت.

به گفته او، این رویداد به سال ۱۹۹۴ بازمی‌گردد. او گفت که در قالب هیئتی پاکستانی عازم ترکمنستان بود، اما در قندهار توسط گروه‌های مجاهدین به رهبری امیر لالی بازداشت شد. این بازداشت همزمان با ظهور طالبان در قندهار اتفاق افتاد.

جاوید می‌گوید پس از تسلط طالبان بر قندهار، او و همراهانش از بند آزاد شدند و به قنسولگری پاکستان منتقل شدند. به گفته او، در آنجا با سفیر پاکستان و فردی روبه‌رو شدند که بعدها مشخص شد ملا عمر بوده است.

او توضیح داد: «در آن زمان نمی‌دانستیم این فرد ملا عمر است که مردی قدبلند با یک چشم آسیب‌دیده بود، لباس سفید و لنگی به سر داشت و شخصیتی باوقار به نظر می‌رسید.»

100%

به گفته این خبرنگار، آن‌ها از این فرد عکس گرفته بودند، اما محافظانش متوجه شدند و با عصبانیت عکس‌ها را از کمره حذف کردند. جاوید افزود: «آن زمان نمی‌دانستیم که این تصویر چقدر ارزشمند است.»

وی همچنین به وضعیت نابسامان قندهار در آن دوره اشاره کرد.

در همین حال، او به نقش پاکستان در شکل‌گیری طالبان اشاره کرد و گفت که در زمان بی‌نظیر بوتو، نخست وزیر پاکستان، اسلام‌آباد از ایجاد یک حکومت اسلامی در افغانستان حمایت می‌کرد و در این مسیر از طالبان پشتیبانی کرد.

جاوید در ادامه مدعی شد که اگر ملا عمر زنده می‌بود، روابط طالبان با پاکستان متفاوت بود، زیرا به گفته او «طالبان به سخنان او گوش می‌دادند.»

ملا عمر در ۳ ثور ۱۳۹۲ درگذشت، اما خبر مرگ او تا دو سال پنهان نگه داشته شد.

100%

روابط میان طالبان و پاکستان در دوره دوم حاکمیت طالبان با تنش‌های جدی همراه بوده است. دو طرف بارها در امتداد مرز درگیر شده‌اند و این درگیری‌ها تلفات انسانی برجا گذاشته است.

پاکستان طالبان افغان را متهم به حمایت از تحریک طالبان پاکستان و ایجاد ناامنی در این کشور می‌کند.

با بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت امنیتی پاکستان نیز دستخوش تغییر شده است. این وضعیت برای بسیاری از ناظران غیرقابل پیش‌بینی بوده است، زیرا پیش‌تر تصور می‌شد اسلام‌آباد با توجه به روابط نزدیک با طالبان و نقش خود در شکل‌گیری این گروه، به «عمق استراتژیک» در افغانستان دست یافته است.

با این حال، به باور برخی ناظران، طالبان اکنون به یک چالش استراتژیک برای پاکستان تبدیل شده است.

به گفته راه آهن اوزبیکستان، این خط تازه ظرفیت ایستگاه را افزایش می‌دهد، روند بارگیری و تخلیه را سریع‌تر می‌کند و باعث کاهش تاخیر در مسیر می‌شود.

این نهاد گفته است که افغانستان در اتصال آسیای میانه با آسیای جنوبی نقش مهمی دارد و ایستگاه نایب‌آباد می‌تواند به یک نقطه مهم برای انتقال کالا از کشورهایی مانند روسیه، قزاقستان و چین به بازارهای پاکستان و هند تبدیل شود.

شرکت راه آهن اوزبیکستان گفته است که حجم انتقال کالا میان این کشور و افغانستان در حال افزایش است و مسیر حیرتان، نایب‌آباد و مزارشریف به یک دهلیز مهم برای تجارت منطقه‌ای تبدیل شده است.

این پروژه بخشی از تلاش‌های اوزبیکستان برای نوسازی زیرساخت‌های راه آهن در افغانستان و تقویت ارتباطات ترانزیتی میان دو طرف است. ایستگاه نایب‌آباد که از سوی اوزبیکستان گسترش داده شده، پیش‌تر در سال ۲۰۲۴ پس از بازسازی دوباره افتتاح شده بود.

این رویداد دوشنبه‌شب در هفته جاری در داخل این شفاخانه رخ داده است.

به گفته منابع، دختر مولوی بشیرالدین که به سرطان خون مبتلا بود، در این مرکز صحی بستری بوده است.

منابع گفتند در حالی‌‌که پرستار مشغول انجام وظیفه و وصل‌کردن آکسیجن به بیمار بود، پدر او با عصبانیت واکنش نشان داد و به صورت پرستار سیلی زد.

منابع گفتند این زورمند پس از سیلی زدن، با الفاظ توهین‌آمیز با این زن سخن گفت که باعث شد پرستار بر اثر فشار روحی و جسمی «بی‌هوش شده و بر زمین بیفتد.»

شاهدان می‌گویند که این پرستار پس از چند دقیقه به هوش آمد و در اعتراض به این برخورد، فریاد زد.

منابع گفتند مولوی بشیرالدین پس از این رویداد با فردی به نام مولوی طیب یکی از مقامات محلی طالبان تماس گرفت و از او خواست به شفاخانه بیاید. او مدعی شد که پرستار به «مقدسات اسلامی توهین» کرده است؛ ادعایی که به گفته منابع برای تحت فشار قرار دادن این کارمند صحی مطرح شده است.

دست‌کم سه منبع به افغانستان اینترنشنال تأیید کردند که مولوی بشیرالدین از افراد نزدیک به مولوی طیب است.

مولوی طیب در حال حاضر به‌عنوان کارمند شهرداری طالبان در بدخشان فعالیت می‌کند و پیش‌تر مدیر امنیت طالبان بوده است.

منابع می‌گویند او از نفوذ خود برای اعمال فشار و پیشبرد منافع شخصی استفاده می‌کند و به زورگویی شهرت دارد.

پس از این رویداد، پزشکان و کارمندان شفاخانه به‌گونه رسمی به دادستانی نظامی طالبان در بدخشان شکایت ثبت کرده‌اند، اما با گذشت چند روز رسیدگی به این پرونده صورت نگرفته است.

گفته شده است که پرستار زن به شورای علمای بدخشان شکایت کرده اما به شکایت او رسیدگی نشده است.

این رویداد در شفاخانه «استاد برهان‌الدین ربانی» رخ داده؛ مرکزی که در نزدیکی دفتر والی طالبان در بدخشان قرار دارد و یکی از مراکز مهم درمانی این ولایت به شمار می‌رود.

منابع محلی می‌گویند این شفاخانه پیش‌تر تحت مدیریت بنیاد آغاخان فعالیت می‌کرد و خدمات معیاری ارائه می‌شد، اما حدود پنج ماه پیش مدیریت آن به یک شرکت نزدیک به طالبان واگذار شده است.

به گفته باشندگان فیض‌آباد، پس از این تغییر، کیفیت خدمات به‌طور چشمگیری کاهش یافته و مشکلاتی مانند بی‌نظمی، کمبود دارو و جایگزینی نیروهای کم‌تجربه افزایش یافته است.

این رویداد باعث ایجاد نگرانی در میان کارمندان صحی و ساکنان محل شده است.