کمیته بینالمللی صلیب سرخ اعلام کرد که به ۱۷ هزار خانواده آسیبدیده از درگیری طالبان و پاکستان در ولسوالیهای کامدیش و برگمتال کمکهای اضطراری فرستاده است. این کمکها شامل مواد غذایی، تجهیزات بهداشتی و اقلام ضروریاند.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ جمعه، چهارم ثور در یک گزارش ویدیویی گفت در حال حاضر شماری از کامیونهای حامل کمکهای اضطراری به این مناطق رسیدهاند.
این سازمان افزود که خانوادههای بیجا شده بر اثر جنگ این کمکها را دریافت خواهند کرد.
این کمکها با همکاری مشترک کمیته بینالمللی صلیب سرخ، جمعیت هلال احمر تحت کنترول طالبان در افغانستان و برنامه جهانی به نورستان فرستاده شده است.
در ویدیویی که کمیته بینالمللی صلیب سرخ منتشر کرد، دیده میشود که چندید کامیون حامل کمکهای اضطراری به ولسوالی کامدیش نورستان رسیده است. این ویدیو همچنین جریان توزیع این کمکهای به خانوادهها آسیبدیده از درگیریهای مرزی را نشان میدهد.
مسیر ولسوالیهای کامدیش و برگمتال در پی درگیریهای پسین طالبان و پاکستان حدود دو ماه به روی رفت آمد بسته مانده بود.
پیشتر، شماری از بزرگان و باشندگان این ولسوالی در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال از قحطی در این دو ولسوالی هشدار داده بودند.
پس از برگزاری نشستی میان بزرگان قومی ولسوالیهای برگمتال و کامدیش با بزرگان قومی در چترال پاکستان در ۲۴ حمل، مسیر ارتباطی این ولسوالیها بهگونه موقت بازگشایی شد.
ماریلو مکفدران، سناتور کانادایی در نشستی درباره افغانستان در اتاوا گفت که آینده افغانستان تنها با مشارکت واقعی مردم این کشور ساخته میشود. او در این نشست تاکید کرد: «صلح پایدار در افغانستان، بدون عدالت، شمولیت و شنیدن همه صداها ممکن نیست.»
ماریلو مکفدران درباره آینده افغانستان گفت که امروز بیش از هر زمان دیگر نیاز است که زنان، جوانان، روشنفکران و رهبران جامعه در یک روایت مشترک گرد هم آیند.
این کنفرانس به ابتکار پروسه مشورتی اتاوا با همکاری مرکز مطالعات پالیسی بینالمللی دانشگاه اتاوا برگزار شده بود.
بر اساس بیانیه این کنفرانس، هدف اصلی برگزاری این نشست ترسیم آینده افغانستان بود.
وضعیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، حقوق بشر و حقوق زنان و مشروعیت سیاسی، بحران مهاجرت، و محدودیتهای وضع شده طالبان بر مردم از جمله موضوعاتی بودند که در این نشست مورد بحث قرار گرفتند.
سیما سمر، رئیس سابق کمیسیون مستقل حقوق بشر هم در این نشست، برای بهبود وضعیت افغانستان، بر مسئولیت جمعی تاکید کرد.
او گفت: «افغانستان برای عبور از این مرحله دشوار، نیازمند شجاعت در گفتوگو و صداقت در پذیرش مسئولیت جمعی است.»
خانم سمر تاکید کرد «ما باید به جای تکرار اشتباهات گذشته، بر ساختن آیندهای تمرکز کنیم که در آن کرامت انسانی، حقوق زنان و دختران و حق تعیین سرنوشت مردم، محور اصلی هر تصمیم سیاسی باشد.»
وزارت خارجه روسیه از ارسال یک محموله کمک بشردوستانه به افغانستان خبر داد. این وزارت در خبرنامهای نوشت «اولین محموله کمکی آرد از مجموع ۳۹۷۶ تُن» به افغانستان ارسال شد. طبق خبرنامه، این کمک به عنوان بخشی از سهم روسیه در برنامه جهانی غذا است که در شمال افغانستان توزیع میشود.
در مراسمی که به منظور تحویل این محموله با حضور دیپلماتهای روسیه در مزار شریف برگزار شده بود، بر اهمیت ارائه کمکهای بشردوستانه به افغانستان تاکید شد.
روسیه تنها کشوری است که اداره طالبان را به رسمیت میشناسد.
طبق گزارشها، کاهش کمکهای بینالمللی، افغانستان را با عمیقترین بحران انسانی در ۲۵ سال گذشته روبهرو کرده است.
شماری بیشتر از چهرههای برجسته سیاسی، نظامی و رسانهای در امریکا به طرح حکومت دونالد ترامپ برای انتقال بیش از هزار افغان همکار نیروهای امریکایی از قطر به جمهوری دموکراتیک کنگو واکنش نشان دادهاند.
در تازهترین مورد نیکلاس کریستوف، ستوننویس روزنامه نیویارک تایمز، در شبکه اجتماعی اکس نوشته است: «مترجمان افغان خیلی بیشتر از دونالد ترامپ به زنده ماندن سربازان امریکایی کمک کردهاند.»
این افراد شامل مترجمان، نیروهای ویژه پیشین افغان و خانوادههای همکاران سابق نیروهای امریکاییاند که سالها در پایگاه نظامی امریکا در قطر در انتظار دریافت ویزای ویژه مهاجرتی به سر بردهاند.
جیمز استاوریدیس، فرمانده پیشین ناتو در افغانستان، نیز در واکنشی تند نوشته است: «شرم بر ما. افغانهای شجاعی را که در کنار ما در برابر طالبان ایستادند نباید فراموش کنیم. برایم غیرقابلفهم است که آنها را به امریکا نیاوریم و به سادهترین اصول اعتماد و شرافت پایبند نباشیم.»
اد مارکی، سناتور امریکایی، در بیانیهای شدیداللحن گفته است: «پس از توقف پذیرش پناهندگان، دولت ترامپ حالا میخواهد بیش از هزار متحد افغان ما را به جمهوری دموکراتیک کنگو که با بحران انسانی عمیق روبهرو است، بفرستد. این افراد شامل کودکان و خانوادههای کسانی است که به نیروهای ما کمک کردهاند. این یک خیانت آشکار است.»
ریچارد اوجدا، کهنهسرباز امریکایی، نیز در پیامی احساسی نوشته است: «این اقدام حالم را بهم میزند. سالها تلاش کردم مترجمانم را به امریکا بیاورم، چون جان ما را نجات دادند. یکی از آنها پسر ۱۵ سالهای بود که با تهدید جدی روبهرو شد، اما همچنان برای ما کار میکرد و همه چیز را به خطر انداخت.»
بر اساس گزارشها، حکومت ترامپ پس از توقف برنامه اسکان مجدد افغانها در امریکا، گزینه انتقال این افراد به کشورهای ثالث از جمله کنگو را بررسی میکند.
حکومت ترامپ پذیرش پناهجویان از کشورهایی مانند افغانستان را منع کرده است و شهروندان افغان حق سفر به ایالات متحده را ندارند. پناهجویان افغان در کمپ نظامی السلیه قربانی این سیاست مهاجرتی امریکا شده اند.
این گروه سالها با نیروهای امریکایی همکاری کردهاند و اکنون در وضعیت بلاتکلیف قرار دارند. جمهوری دموکراتیک کنگو نیز از جمله کشورهای درگیر بحران انسانی، ناامنی گسترده و درگیریهای مسلحانه به شمار میرود.
دولت امریکا هنوز این طرح را بهگونه رسمی تایید نکرده است، اما نهادهای مدافع حقوق مهاجران آن را «غیراخلاقی و خطرناک» خوانده و هشدار دادهاند که چنین تصمیمی میتواند اعتماد متحدان آینده امریکا را بهشدت تضعیف کند.
۲۳ اپریل، روز جهانی کتاب و حق مولف است. یونسکو این روز را فرصتی برای تاکید بر نقش کتاب در پیوند نسلها و فرهنگها میداند، اما در افغانستان، این پیوند زیر تیغ سانسور و ممنوعیت کتابهای خلاف عقاید گروه طالبان مانند دموکراسی و حقوق بشر است.
برخی کتابها از دانشگاهها جمعآوری شدند و کتابهای نویسندگان زنان کنار گذاشته شدهاند.
حذف کتاب از دانشگاه
یکی از مهمترین تغییرات پس از بازگشت طالبان، بازنگری گسترده در نصاب آموزشی بوده است. گزارش یونسکو و یونیسف در سال ۲۰۲۵ میگوید، ۱۸ مضمون حذف شده و استفاده دانشجویان از ۶۷۹ کتاب و منبع آموزشی در دانشگاهها منع شده است.
این حذف بیشتر به دلیل آنچه ناسازگاری با ارزشهای فرهنگی و دینی خوانده شده، از سوی طالبان انجام شده است.
سال گذشته در مجموع محدودیتهای طالبان در زمینه کتاب افزایش یافت. طالبان مضامینی مانند دموکراسی، حقوق بشر و مطالعات زنان را نیز از نصاب حذف کرده است.
جمعآوری و ممنوعیت کتابها در بازار
محدودیتهای طالبان در مقابل برخی کتابها تنها به دانشگاهها محدود نمانده است. بنا به برخی گزارشها، طالبان دستکم ۵۰ هزار کتاب را از کتابفروشیها و ناشران در کابل جمعآوری کرده است.
این گروه فهرستی از صدها کتاب ممنوعه را به کتابخانهها سپرده است.
در ادامه این محدودیتها، مقامهای طالبان در گمرک هرات کتابهای وارداتی را نیز بررسی میکنند و کتابهایی که با برداشت طالبان از دین، حکومتداری یا ارزشهای مورد این گروه در تضاد باشد، اجازه ورود به کشور را دریافت نمیکند.
کتابهای مورد علاقه نسل جوان ناپدید شدهاند
داوود عرفان، نویسنده افغان به افغانستان اینترنشنال گفت که ممنوعیت برخی کتابها و توزیع محدود کتابهای خاص باعث شده جامعه از مطالعه فاصله بگیرد.
او میگوید کتابهایی که با سلیقه نسل جوان همخوانی داشت، دیگر در بازار وجود ندارد.
در چنین شرایطی، برخی به کتاب دیجیتالی بهعنوان جایگزین نگاه میکنند، اما این گزینه نیز با محدودیتهای جدی روبهرو است.
بانک جهانی میگوید در سال ۲۰۲۴ تنها ۱۶ درصد مردم افغانستان به اینترنت دسترسی داشتهاند. همچنین گزارش یونسکو و یونیسف نشان میدهد ۷۹ درصد مکتبها برق ندارند.
در کنار این، مشکلات سیستم پرداخت دیجیتالی نیز دسترسی به کتابهای آنلاین را محدود کرده است.
داوود عرفان نیز میگوید بسیاری از کتابها بهصورت دیجیتالی در دسترس نیستند و نبود برق، اینترنت و امکانات فنی مانع استفاده گسترده از این گزینه شده است.
ترس، برخی کتابها را از ویترین دور کرده است
یک فروشنده کتاب در هرات که نخواست نامش گرفته شود، به افغانستان اینترنشنال گفت که طالبان باعث شده روند مطالعه در افغانستان که پیش از این نیز ضعیف بود، به وضعیت بحرانی برسد.
او میگوید طالبان با کتابهایی در زمینه حقوق بشر، داستانهای عاشقانه، برخی رمانها، کتابهای حاوی اشعار عاشقانه و حتی کتابهای مذهبی که در آن درباره مذهب شیعیان یا ادیان مسیحیت و یهودیت توضیح داده شده، مخالفت دارد.
به گفته او، در گذشته بیشترین فروش مربوط به کتابهایی بود که در دانشگاهها استفاده میشد، بهویژه کتابهای حقوق و علوم سیاسی. اما اکنون فروش این کتابها به دلیل محدودیتهای طالبان و همچنین وضعیت بد اقتصادی متوقف شده یا به پایینترین حد رسیده است.
او میگوید کتابهای سیاسی در سالهای اخیر در افغانستان بازار نسبتاً گرمی داشت، از جمله خاطرات شماری از سیاستمداران افغان و خارجی و کتابهایی درباره چهرههای سیاسی مانند احمدشاه مسعود.
این فروشنده میگوید این کتابها هیچگاه در ویترینها قرار نمیگیرند. به گفته او، طالبان بهطور مشخص نگفته است که فروش کتابی درباره احمدشاه مسعود ممنوع است، اما کتابفروشان میدانند چنین کتابهایی نباید در ویترین گذاشته شود و تنها در صورت درخواست مشتری به فروش میرسد.
او همچنین میگوید در زمان جمهوریت تقریباً هر سال نمایشگاه کتاب برگزار میشد و این نمایشگاهها باعث رونق فروش کتاب میشد، اما پس از بازگشت طالبان، نمایشگاههای بسیار کمی برگزار شده که بیشتر آنها نیز شامل کتابهای دینی بوده است.
مقاومت خاموش در برابر محدودیتها
با وجود این محدودیتها، تلاش برای زنده نگه داشتن فرهنگ مطالعه در میان گروههای نسبتا کوچک ادامه دارد. گزارش گاردین در فبروری ۲۰۲۶ نشان میدهد گروههایی از زنان در افغانستان بهصورت مخفیانه دور هم جمع میشوند و درباره کتاب گفتوگو میکنند.
آمار وبسایت «بررسی جمعیت جهان» نشان میدهد که افغانستان از نظر میزان کتابخوانی در آخر فهرست قرار دارد. چنانچه، افغانها به طور متوسط در سال ۲.۵۶ کتاب میخوانند و ۵۸ ساعت مطالعه میکنند.
در این فهرست، امریکا با میانگین سرانه مطالعه ۱۷ کتاب در سال، در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن هند با ۱۶ کتاب، بریتانیا با ۱۵ کتاب، فرانسه با ۱۴ کتاب و ایتالیا با ۱۳ کتاب در ردههای بعدی ایستادهاند.
بر اساس این دادهها، شهروندان امریکا بهطور متوسط ۳۵۷ ساعت در سال مطالعه میکنند. این رقم برای هند ۳۵۲ ساعت، برای بریتانیا ۳۴۳ ساعت، برای فرانسه ۳۰۵ ساعت و برای ایتالیا ۲۷۸ ساعت ثبت شده است.
گزارشها نشان میدهد که به دلایلی چون عدم توسعه فرهنگ کتابخوانی و ناتوانی اقتصادی مردم، میزان مطالعه در افغانستان پایین است. همچنین، بسته شدن مکاتب و دانشگاهها به روی دختران، بر دلسردی و کاهش علاقه به مطالعه افزوده است.
یونسکو میگوید نرخ باسوادی افغانستان در سال ۲۰۲۲ به ۳۷.۳ درصد رسیده بود که این رقم برای زنان ۲۲.۶ درصد و برای مردان ۵۲.۱ درصد بود. یونیسف هم اسمال اعلام کرد که ۹۳ درصد کودکان در پایان دوره ابتدایی هنوز به مهارت پایه خواندن نرسیدهاند.
درگیری میان طالبان و پاکستان باعث شده است که روند آموزش حدود ۱۲ هزار دانشآموز افغان در مناطق مرزی افغانستان با پاکستان مختل شود. سازمان ملل میگوید در نتیجه این درگیریها، شماری از دانشآموزان از محل زندگی خود بیجا شدهاند و شماری دیگر قادر به ادامه آموزش نیستند.
در ولایت کنر، بسیاری از روستاها از کودکان خالی شده و شماری از مکتبها در اثر جنگ ویران شدهاند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، درگیریها در مناطق مرزی، علاوه بر خانههای مسکونی، به مکتبها نیز آسیب جدی وارد کرده و هزاران کودک از آموزش محروم شدهاند.
بر اساس این گزارش، تنها در کنر حدود ۲۲ مکتب آسیب دیده و نیاز به بازسازی دارد.
محمد امین شاکر، مدیر یکی از مکتبها در کنر، میگوید کودکانی که سرگرم درس بودند، اکنون از آموزش باز ماندهاند و ساختمان مکتب نیز ویران شده است.
در پی این درگیریها، هزاران نفر نیز بیجا شدهاند و اکنون در کنار رود کنر در شرایط دشوار زندگی میکنند.
محمد نبی گجر، یکی از بیجا شدگان، میگوید کودکان از آموزش محروم شدهاند و خانوادهها در خیمهها در وضعیت بدی زندگی میکنند.
بیجا شدگان در کنر از جامعه جهانی خواستهاند به وضعیت آنها رسیدگی کند.
یوناما نیز گفته است که از زمان آغاز این درگیریها، صدها غیرنظامی کشته شدهاند.
اسلامآباد میگوید طالبان از گروههای مخالف پاکستان حمایت میکند و به آنها پناه داده است، اما طالبان این ادعا را رد میکند. مرز دو کشور نزدیک به دو ماه است که ناآرام است.
