باشندگان ولایتهای غرب و شمالغربی افغانستان از هجوم بیسابقه حشرهای به نام «کشفک» یا «کفشک» به مزارع شان ابراز نگرانی کردهاند. آنها میگویند که با گذشت هر روز، بحران ناشی از این هجوم گسترش مییابد و کمبود امکانات برای مقابله با این حشره ویرانگر، وضعیت را وخیمتر کرده است.
برخی باشندگان محلی میگویند این آفت معمولاً در فصل زراعت از مرزهای آسیای مرکزی، بهویژه ترکمنستان وارد افغانستان میشود. این حشره اکنون از زمینهای زراعتی فراتر رفته و به داخل منازل مسکونی شهروندان نیز نفوذ کرده است.
باشندگان فاریاب با ارسال ویدیوها و تصاویر به افغانستان اینترنشنال، وضعیت را بحرانی توصیف کرده و نشان دادهاند که خانههای شان مملو از این حشرات شده است.
بنا به گزارشها، کشفک در ولسوالیهای گرزیوان، کوهستان، قیصار، شیرینتگاب، دولتآباد و برخی مناطق دیگر فاریاب گسترش یافته است.
در همین حال، شماری از کشاورزان در هرات و بادغیس به افغانستان اینترنشنال گفتند که هجوم حشره کشفک، مزارع گندم در بخشهایی از این ولایتها را با خطر نابودی روبهرو کرده است.
به گفته آنها، این حشرات به مزارعی در ولسوالیهای کشک کهنه، کشک رباط سنگی و گلران در هرات و ولسوالی آبکمری در بادغیس هجوم بردهاند.
حشره سن گندمخوار (Eurygaster integriceps) که در افغانستان به نام کفشک و کشفک یاد میشود، یکی از ویرانگرترین آفات زراعتی برای مزارع غلات، بهویژه گندم و جو است. این آفت با مکیدن شیره گیاه در مراحل مختلف رشد، نه تنها باعث ضعیف شدن و خشکیدن بوتهها میشود، بلکه با ترشح انزایمهای خاص در دانه گندم، کیفیت آرد حاصل از آن را به شدت کاهش میدهد و آن را برای پخت نان نامناسب میسازد.
هجوم گسترده و بیسابقه کشفک به مزارع غرب و شمالغربی افغانستان، به دلیل نبود امکانات کافی و داروهای ضدآفت، به یک بحران جدی برای دهقانان تبدیل شده و امنیت غذایی و دسترنج سالانه آنان را با تهدید جدی روبرو کرده است.
بر اساس اظهارات دهقانان، این حشره به سرعت تکثیر میشود و از محصولات زراعی تغذیه میکند. این حشره بوی بسیار بدی تولید میکند و نشستن آن روی نباتات و سبزیجات، اثری شبیه به سمپاشی دارد. آسیب این آفت به حدی است که محصول باقیمانده حتی برای خوراک دام و مواشی نیز غیرقابل استفاده میشود.
یک دهقان آسیبدیده از فاریاب به افغانستان اینترنشنال گفت که بوی بد این حشره، آب چشمهها و چاهها را نیز غیرقابل آشامیدن کرده است.
کشاورزان خسارتدیده با ابراز نگرانی عمیق از نابودی کامل دسترنج خود، خواستار کمکهای فوری و توزیع سموم دفع آفت شدهاند.
در همین حال، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری اداره طالبان اعلام کرده است که از این وضعیت آگاه بوده و تیمهای فنی آن برای مقابله با آفت وارد عمل شدهاند. با این حال، دهقانان تاکید دارند که سرعت انتشار این حشره بسیار بیشتر از اقدامات انجامشده است.
افغانستان کشوری وابسته به زراعت است و بخش عمدهای از جمعیت آن برای تأمین معیشت و بقای خود مستقیماً به محصولات زراعی متکی هستند.
هجوم کشفک در شرایطی رخ داده که بخش زراعت کشور پیشتر نیز به شدت تحت تأثیر خشکسالیهای پیدرپی، سیلابهای ویرانگر و سایر آفات طبیعی قرار داشته است. همزمانی این بحرانها نگرانیها نسبت به تشدید ناامنی غذایی و فقر در شمال و غرب کشور را به اوج رسانده است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در گفتوگو با تلویزیون دولتی تحت کنترول این گروه که روز چهارشنبه نشر شد، گفت: «در فقه حنفی، ولایت پدر و جد پدری بر فرزند و نواسه کاملاً روشن و مسلم است. اگر پدر یا جد پدری، فرزند یا نواده صغیره خود را به نکاح بدهند، این نکاح از نظر شرعی صحیح و نافذ است. تنها شرط آن، سلامت عقلی و حسن رابطه پدر یا جد پدری با صغیره است.»
فعالان حقوق بشر میگویند که در این اصولنامه ازدواج کودکان رسمی شده است که مخالف حقوق کودکان و قوانین بینالمللی است.
اما، مجاهد بدون اعتنا به واکنشها گفت که «این اعتراضها با احکام اسلام در تعارض آشکار قرار دارند و بنابراین نباید به آنها توجه شود.» او مدعی شد که «این حکم شریعت است، نه حکم طالبان.»
طالبان اخیراً اصولنامه ۳۱ صفحهای با عنوان «اصول تفریق زوجین» را تصویب کرده که در چارچوب قوانین خانواده، موضوع ازدواج کودکان، شرایط فسخ نکاح و احکام مرتبط با حضانت را بهطور مفصل بررسی میکند.
بر اساس این مقررات، ازدواج کودکان در شرایط خاصی قابل انحلال دانسته شده است، از جمله در مواردی مانند روابط رضاعی، جدایی اجباری، مفقود شدن شوهر، ارتداد و اتهام زنا.
یکی از بخشهای مهم این سند به اصل فقهی «خیار البلوغ» اختصاص دارد؛ اصلی که به فرد اجازه میدهد پس از رسیدن به سن بلوغ، ازدواجی را که در کودکی برای او ترتیب داده شده، فسخ کند.
طبق ماده پنجم این مقررات، اگر ازدواج کودک از سوی خویشاوندانی غیر از پدر یا پدربزرگ پدری انجام شده باشد، این ازدواج زمانی معتبر شناخته میشود که همسر از نظر اجتماعی «کفو» محسوب شود و مهریه مناسب تعیین شده باشد. با این حال، فرد پس از بلوغ میتواند از طریق دادگاه درخواست فسخ ازدواج ارائه کند.
این مقررات همچنین اختیارات گستردهای به سرپرستان خانواده در موضوع ازدواج کودکان میدهد، اما تصریح میکند اگر ولی کودک سوءاستفادهگر، فاقد سلامت روانی یا دارای فساد اخلاقی باشد، عقد ازدواج باطل خواهد بود.
ماده هفتم این سند نیز به وجود معیارهای متفاوت برای رضایت در ازدواج اشاره دارد، هرچند جزئیات کامل آن هنوز منتشر نشده است. با این حال، متن مقررات بر نقش پررنگ ولایت و قیمومت در تصمیمگیریهای خانوادگی تأکید میکند.
حضانت کودکان
در بخش دیگری از این مقررات، حدود حضانت کودکان مشخص شده است. بر اساس این سند، حضانت پسران معمولاً تا هفتسالگی و حضانت دختران تا ۹ سالگی با مادر خواهد بود. پس از آن، مسئولیت نگهداری و سرپرستی کودکان به پدر منتقل میشود.
پیش از این، نهادهای بینالمللی گزارش داده بودند که پس از بازگشت طالبان به قدرت، کودکهمسری در افغانستان افزایش یافته است. فقر، ناامنی و درگیریهای طولانیمدت از عوامل اصلی افزایش نرخ ازدواج کودکان عنوان شدهاند.
