خبرنگار
منابع در اداره انرژی اتمی افغانستان به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان شرایط را برای کارکنان این اداره محدود و سختتر کرده است. طالبان ریاستی تحت عنوان «دعوت و ارشاد» ایجاد کرده و دفتر این اداره را نیز به محل جدیدی منتقل کرده است.
بر اساس اسنادی که به افغانستان اینترنشنال رسیده است، در ساختار کنونی اداره انرژی اتمی افغانستان، ریاستهای «تکنولوژی شیمیایی و مواد رادیواکتیف»، «تطبیقات هستهای» و بخشی با عنوان «ساخت پهپادها و سلاحهای اتمی» فعالیت دارند.
طالبان اداره انرژی اتمی افغانستان را به ساختمان پیشین قوماندانی جلب و جذب در نزدیکی سرک نو کابل منتقل کرده و در حال حاضر حدود ۴۰۰ نفر در این نهاد مشغول به کار هستند.
علاوه بر بخش کمپیوتر ساینس، ریاستی تحت عنوان «دعوت و ارشاد» نیز در این اداره ایجاد شده است.
یک مقام این اداره که نخواست نامش فاش شود، به افغانستان اینترنشنال گفت تدابیر امنیتی در این مرکز بسیار سختگیرانه است.
به گفته او، کارکنان هنگام ورود به ساختمان با بازرسیهای امنیتی روبهرو میشوند، وسایل شخصی آنان در ورودی جمعآوری میشود و فعالیتهای آنان در طول ساعات کاری تحت نظارت قرار دارد.
بر اساس اطلاعات منابع، طالبان مقررات ویژهای را برای مدیریت منابع انسانی و هزینههای آموزشی این اداره وضع کردهاند که شرایط استخدام، آموزش و پایان همکاری کارکنان را در بر میگیرد.
مطابق این مقررات، افرادی که استعفا دهند یا از وظیفه برکنار شوند، موظفاند هزینههای مربوط به آموزشهای تخصصی و برنامههای ارتقای ظرفیت، از جمله دورههای ماستری و سایر آموزشهای حرفهای، را به اداره بازپرداخت کنند.
برخی منابع در این نهاد همچنین مدعیاند که بودجه اداره انرژی اتمی بهطور مستقیم از سوی ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، تأمین میشود؛ هرچند به گفته آنان، مدیریت فنی و اجرایی اداره عمدتاً توسط متخصصان افغان انجام میشود.
این منابع میگویند طالبان در ماههای اخیر توجه بیشتری به تحقیق، تحلیل و ارزیابی فنی مواد رادیواکتیف معطوف کردهاند. با این حال، هنوز مشخص نیست که این فعالیتها دقیقاً در چه حوزههای علمی، صنعتی یا پژوهشی انجام میشود و نتایج آن در چه بخشهایی مورد استفاده قرار میگیرد.
شماری از متخصصان پیشین اداره انرژی اتمی به افغانستان اینترنشنال گفتند که ممکن است طالبان برای بازسازی یا تقویت برخی تجهیزات فنی از فناوریها و تجهیزات وارداتی از ایران، روسیه و چین استفاده کرده باشند و تلاشهایی نیز برای فعالسازی دوباره برخی لابراتوارها صورت گرفته باشد.
با این حال، آنان تأکید میکنند که هیچ نشانهای مبنی بر وجود ظرفیت فنی لازم برای توسعه سلاح هستهای در افغانستان مشاهده نمیشود.
به گفته این کارشناسان، «نه در دوره جمهوری و نه در شرایط کنونی، زیرساختها و تواناییهای لازم برای تولید سلاح هستهای در افغانستان وجود نداشته است.»
آنان در عین حال میگویند که طالبان در زمینه همکاریهای آموزشی، بهویژه در رشتههای انجنیری هستهای و فزیک، تلاشهایی را با برخی کشورها از جمله چین دنبال کردهاند.
کارشناسان تأکید میکنند که مواد و فناوریهای هستهای در اصل برای مقاصد صلحآمیز، از جمله پزشکی، صنعت، کشاورزی و پژوهشهای علمی به کار میروند. با این حال، استفاده نظامی از مواد رادیواکتیف و فناوریهای مرتبط میتواند پیامدهای جدی امنیتی، زیستمحیطی و انسانی به همراه داشته باشد.
یکی از متخصصان پیشین این اداره میگوید هرچند انجام برخی فعالیتهای فنی و آزمایشگاهی در کابل قابل تصور است، اما توسعه برنامههای پیشرفته هستهای مستلزم زیرساختهای گسترده علمی، صنعتی و تخنیکی است؛ زیرساختهایی که تاکنون شواهدی از وجود آنها در افغانستان منتشر نشده است.
طالبان تاکنون بهطور رسمی درباره ماهیت و جزئیات فعالیتهای کنونی اداره انرژی اتمی افغانستان توضیحی ارائه نکرده است.
افغانستان در سال ۱۳۳۶ خورشیدی به عضویت آژانس بینالمللی انرژی اتمی درآمد و از نخستین کشورهای عضو این نهاد بینالمللی به شمار میرود.
وظیفه اصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی توسعه و ترویج استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، نظارت بر جلوگیری از انحراف آن به اهداف نظامی و حمایت از تحقیقات و کاربردهای علمی انرژی اتمی در بخشهای مختلف است. این سازمان در حال حاضر بیش از ۱۵۰ کشور عضو دارد.
