در پی افزایش تنشهای درونگروهی طالبان و تحرکات جبهههای مخالف در شمالشرق افغانستان، وزیر دفاع طالبان در ادامه سفر خود به ولایت استراتژیک بدخشان، از مناطق اسماعیلیهنشین این ولایت بازدید کرد.
منابع محلی میگویند بزرگان و ساکنان اشکاشم درخواست او برای پیوستن جوانان اسماعیلی به نیروهای نظامی طالبان را نپذیرفتهاند.
به گفته منابع محلی، محمدیعقوب مجاهد در ادامه سفر خود وارد ولسوالی مرزی اشکاشم شد. اکثریت ساکنان این منطقه اسماعیلیه هستند. جمعیت اسماعیلیان این منطقه حدود ۲۰۰ هزار نفر برآورد میشود.
منابع میگویند هدف اصلی این سفر، تشویق و دعوت جوانان اسماعیلی برای پیوستن به نیروهای نظامی طالبان بوده است، اما این درخواست با مخالفت بزرگان و مردم محل روبهرو شده است.
ملا یعقوب از مردم اسماعیلیه در کرانومنجان، یمگان، جرم، زیباک و اشکاشم خواسته است به ارتش طالبان بپیوندند. پیش از این نیز، استخبارات طالبان در نشستهای پیهم چنین درخواستی را از اسماعیلیان مطرح کرده بود.
این گزارشها در حالی منتشر میشود که پیشتر نیز نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری از اعمال فشارهای مذهبی طالبان بر جامعه اسماعیلی افغانستان گزارش داده بودند. طالبان در پنج سال گذشته تلاش کرده است که اسماعیلهها را به مذهب حنفی دعوت کنند.
وزیر دفاع طالبان بامداد روز سهشنبه، شانزدهم سرطان، همچنین از لوای ۲۱۹ نظامی در ولسوالی بهارک بازدید کرد. یعقوب مجاهد از پنج روز به اینسو در بدخشان به سر میبرد.
پیش از این نیز فصیحالدین، رئیس ستاد ارتش، و امانالدین، والی هلمند، که هر دو اهل بدخشان هستند، بارها از این ولایت بازدید کردهاند.
تمرکز این دو مقام طالبان بیشتر بر تنشهای درونگروهی بر سر معادن، درگیری با دهقانان بر سر تخریب مزارع کوکنار و افزایش تحرکات مخالفان در بدخشان بوده است.
خلع سلاح یک فرمانده محلی و تشدید اختلافات درونگروهی
همزمان با حضور وزیر دفاع طالبان در بدخشان، گزارشهایی از تشدید اختلافات داخلی این گروه در فیضآباد، مرکز ولایت، منتشر شده است.
به گفته منابع محلی، عصر روز گذشته یک قطعه ویژه طالبان موترها و محافظان ملا شمسالله جرمی، از فرماندهان محلی این گروه، را خلع سلاح کرد. منابع میگویند پس از مصادره تجهیزات و اموال، او منطقه را ترک کرده است.
ملا شمسالله جرمی پیشتر از جمعهخان فاتح، فرمانده ناراضی و تحت تعقیب طالبان، حمایت کرده بود. او همچنین در اظهاراتی جنجالی گفته بود: «اگر حاکمیت طالبان پنج سال دیگر ادامه یابد، طالبان جنوب همه دختران این منطقه را با خود خواهند برد.»
مقامات طالبان هر کدام دو، سه و چهار زن دارند. اخیرا فردی به نام مبین از فعالان رسانهای طالبان، برای سومین بار ازدواج کرد.
نگرانی طالبان فراتر از فاتح است
هرچند در ابتدا تصور میشد سفرهای پیاپی مقامهای ارشد طالبان به بدخشان صرفاً با هدف مهار تحرکات جمعهخان فاتح انجام شده است، اما منابع آگاه میگویند نگرانیهای امنیتی طالبان فراتر از این موضوع است.
به گفته این منابع، طالبان نگران تحرکات پاکستان، و افزایش فعالیت و حضور جبهههای مخالف از جمله جبهه آزادی و مقاومت در بدخشان هستند.
بدخشان از طریق منطقه چترال و ولایتهای شرقی با پاکستان ارتباط دارد و به دلیل موقعیت کوهستانی و مسیرهای صعبالعبور، همواره از مناطق حساس برای فعالیت گروههای مسلح به شمار رفته است. زیباک و کرانومنجان در بدخشان با پاکستان هممرز است. کوتل توپخانه در زیباک و شاه سلیم در کران و منجان از مسیرهای ارتباطی پاکستان هستند.
برخی ناظران سیاسی نیز معتقدند در صورت تغییر موازنه نظامی در افغانستان، بدخشان میتواند یکی از کانونهای اصلی این تحولات باشد.
براساس آخرین گزارشها، اختلاف میان رهبری طالبان و جمعهخان فاتح همچنان ادامه دارد. نیروهای اعزامی طالبان در ولسوالی نسی مستقر شدهاند، اما منابع میگویند محمدیعقوب مجاهد دستور خروج این نیروها از منطقه را صادر کرده است.
در مقابل، جمعهخان فاتح به نیروهای خود دستور داده است در صورت ورود نیروهای اعزامی کابل بدون هماهنگی قبلی، به سوی آنان آتش بگشایند.
منابع میگویند افراد تحت فرمان او مقر اصلی خود در شهرک الفتح و پاسگاههای پاییندست را تخلیه کرده و به ارتفاعات صعبالعبور دلوان، خون و مناطق مرتفع فوغذ عقبنشینی کردهاند. براساس این گزارشها، جمعهخان فاتح اکنون همراه با صدها نیروی مسلح در زادگاه خود در روستای غمی، مستقر است.
تمرکز طالبان روی معادن
همزمان، فعالیت طالبان در بخش معادن بدخشان نیز افزایش یافته است. منابع میگویند رئیس اداره معادن طالبان در بدخشان به همراه سه موتر حامل نیروهای مسلح وارد ولسوالی نسی شده تا روند بازرسی معادن منطقه را آغاز کند. همچنین به کارگران محلی دستور داده شده است تا پایان این بررسیها فعالیت خود را متوقف کنند.
به گفته منابع محلی، طالبان در روزهای اخیر حضور نظامی خود را در بدخشان بهطور قابل توجهی افزایش داده و صدها نیروی تازهنفس را از کابل و دیگر ولایتهای شمالشرق به این منطقه اعزام کردهاند. هدف وزارت دفاع طالبان، تشکیل یک لوای سرحدی در کرانومنجان عنوان شده است.
کارشناسان معتقدند با توجه به آرایش جدید نیروهای مخالف و ادامه مقاومت فرماندهان محلی، احتمال افزایش درگیریهای نظامی در بدخشان طی ماههای آینده وجود دارد.
عطاءالله عمری، وزیر زراعت، آبیاری و مالداری طالبان، روز سهشنبه (۱۶ سرطان ۱۴۰۵) در رأس یک هیئت رسمی وارد دهلینو شد و در بدو ورود مورد استقبال آنند پراکاش، معاون وزارت امور خارجه هند و مسئول سیاست افغانستان، قرار گرفت.
عطاءالله عمری، چهارمین وزیر طالبان است که به هند رفته است. پیش از او، وزیران امور خارجه، صحت عامه و صنعت و تجارت طالبان در سفرهای رسمی به دهلینو با مقامهای هندی دیدار و درباره توسعه همکاریهای دوجانبه گفتوگو کرده بودند.
رندیر جیسیوال، سخنگوی وزارت امور خارجه هند، نیز از حضور وزیر طالبان در هند خبر داد و اعلام کرد که دهلی نو «بیصبرانه منتظر گفتوگوهای سازنده درباره موضوعات مورد علاقه مشترک با کابل است.»
وزارت زراعت طالبان هدف از این سفر را گسترش همکاریهای دوجانبه، بهویژه در بخشهای زراعت، آبیاری و مالداری، عنوان کرده است.
چهارمین وزیر طالبان در دهلینو
سفر عطاءالله عمری، چهارمین سفر یک وزیر طالبان به هند در ماههای گذشته به شمار میرود. پیش از او، وزیران امور خارجه، صحت عامه و صنعت و تجارت طالبان در سفرهای رسمی به دهلینو با مقامهای هندی دیدار و درباره توسعه همکاریهای دوجانبه گفتوگو کرده بودند.
افزایش این رفتوآمدهای دیپلوماتیک، همراه با گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری، از ارتقای سطح روابط هند با افغانستان تحت حاکمیت طالبان حکایت دارد. دهلینو در کنار ادامه کمکهای بشردوستانه، همکاریهای خود را در حوزههای تجارت، بهداشت، زراعت و پروژههای زیربنایی نیز توسعه داده است.
گسترش روابط طالبان با هند در شرایطی صورت میگیرد که مناسبات کابل و اسلامآباد به پایینترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است. حملات هوایی ارتش پاکستان به خاک افغانستان و درگیریهای مداوم مرزی، با واکنشهای نظامی طالبان، از جمله حملات پهپادی به مناطقی در بلوچستان، خیبرپختونخوا و حتی حومه اسلامآباد، همراه شده و بحران و بیاعتمادی میان دو طرف را به بالاترین حد رسانده است.
دستکم یک زخمی طالبان در جنگ مرزی با پاکستان به دهلی، پایتخت هند منتقل شده و تحت درمان قرار دارد. خبرنگار افغانستان اینترنشنال در دهلی اخیرا این زخمی طالبان را -که به سادگی قادر به راه رفتن نبود- همراه با دو پایوازش در این شهر ملاقات کرد.
پاکستان همواره روابط نزدیک کابل و دهلینو را با دیده تردید نگریسته و جلوگیری از نفوذ هند در افغانستان را یکی از خطوط قرمز امنیت ملی خود میداند. با این حال، طالبان با نادیده گرفتن این حساسیتها، نهتنها روابط سیاسی، بلکه همکاریهای اقتصادی خود با هند را نیز گسترش دادهاند.
این در حالی است که مبادلات تجاری افغانستان و پاکستان بهشدت کاهش یافته و گذرگاههای مرزی مهم میان دو کشور بسته شدهاند.
پاکستان در پنج سال گذشته دستکم ۱۳ بار مناطقی در افغانستان را هدف حملات هوایی و راکتی قرار داده است. با وجود تکرار این حملات، تاکنون تنها هند آن را بهصراحت محکوم کرده است.
طالبان بهطور گسترده دارو و کالاهای هندی و ایرانی را جایگزین محصولات پاکستانی در بازارهای افغانستان کرده و مسیرهای تجاری کشور را از وابستگی به بندر کراچی به سمت بندر چابهار ایران، آسیای مرکزی و هند تغییر دادهاند.
در همین حال، پاکستان بارها طالبان را متهم کرده است که با همکاری هند از شبهنظامیان بلوچ و اعضای تحریک طالبان پاکستان حمایت میکنند. اسلامآباد همچنین هند را به تجهیز و تأمین مالی مخالفان خود در افغانستان متهم کرده است؛ اتهاماتی که هم طالبان و هم هند آنها را رد کردهاند.
ماه گذشته شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان گفت که «رژیم» طالبان به فعالیتهای هند علیه پاکستان کمک میکند. او تاکید کرد که اسلامآباد به عملیات نظامی خود علیه طالبان افغان برای نابود کردن تهدیدها در خاک افغانستان ادامه خواهد داد.
هند اداره طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما همکاری عملی با این گروه را در حوزههای اقتصادی، بشردوستانه و امنیتی دنبال میکند.
