دفتر کمکهای بشردوستانه سازمان ملل در افغانستان (اوچا) میگوید که در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۰ میلیون و ۷۰۰ هزار زن و دختر افغان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند. ملل متحد گفت که محدودیتهای شدید بر رفتوآمد، آموزش و اشتغال زنان، دسترسی آنان به خدمات حیاتی را بهشدت کاهش داده است.
این گزارش سازمان ملل نشان میدهد که زنان و دختران همچنان از آسیبپذیرترین گروهها در بحران جاری افغانستان هستند و محدودیتهای گسترده، وضعیت آنان را بیش از پیش بحرانی کرده است.
سازمان ملل میگوید که این محدودیتها نهتنها مانع بهرهمندی زنان از خدمات اساسی شده، بلکه خطرات حفاظتی را افزایش داده و آسیبپذیریهای موجود را عمیقتر کرده است.
همزمان، سایر نهادهای امدادی بشردوستانه در سراسر افغانستان از وخامت شاخصهای سلامت، افزایش ناامنی غذایی و کاهش دسترسی به خدماتی که توسط کارکنان زن ارائه میشود، خبر میدهند.
اوچا تأکید میکند که بخش سلامت افغانستان تحت فشار شدید قرار دارد و همچنان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران در جهان را ثبت کرده است.
براساس آمار سازمان ملل، در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۳۸ مورد مرگ مادر به ازای هر ۱۰۰ هزار تولد زنده گزارش شده که بالاترین رقم در آسیا و هفتمین در سطح جهان محسوب میشود.
اوچا میگوید که وضعیت نگرانکننده نتیجه مجموعهای از عوامل از جمله کمبود شدید کارکنان زن در بخش بهداشت، کاهش منابع مالی، دسترسی محدود به داروهای ضروری و کمبود خدمات عاجل بهداشت باروری و زنان است.
طبق بررسی سازمان ملل، مشکلات بهویژه در مناطق روستایی و دورافتاده که دسترسی به خدمات درمانی محدودتر است، موجب افزایش مرگهای قابل پیشگیری در میان مادران و نوزادان شده است.
سازمان ملل در گزارش خود نسبت به وخیمتر شدن اوضاع در آینده درباره تأمین نیروی انسانی زن در حوزههای سلامت و آموزش با ادامه محدودیتها بر آموزش دختران هشدار داده است.
برآورد صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) نشان میدهد که در صورت تداوم این محدودیتها، افغانستان تا سال ۲۰۳۰ ممکن است بیش از ۲۵ هزار معلم و کارمند زن در بخش بهداشت را از دست بدهد.
این رقم شامل هزاران نیروی زن آینده است که نقش حیاتی در تضمین دسترسی زنان و دختران به خدمات بهداشتی دارند.
اوچا همچنین به نتایج یک مأموریت میدانی در ولایت بامیان اشاره کرده است؛ جایی که این چالشها بهطور ملموس در سطح جامعه دیده میشود.
در این ولایت، ارائهدهندگان خدمات با منابع محدود تلاش میکنند به نیازهای رو به افزایش پاسخ دهند، اما فشار بر سیستم بهداشتی بهشدت محسوس است.
شفاخانه ولایتی بامیان بهعنوان یکی از مهمترین مراکز درمانی در مناطق مرکزی کوهستانی کشور، نقش کلیدی در ارائه خدمات به مادران و نوزادان ایفا میکند.
این شفاخانه تنها مرکز در سطح ولایت است که دارای بخش مراقبتهای ویژه نوزادان بوده و برای ساکنان ولسوالیهای دورافتاده است.
با این حال، اوچا گزارش میدهد که این مرکز درمانی نیز با فشارهای قابل توجهی روبهرو است. در جریان دیدار با کارکنان بیمارستان و شرکای بخش سلامت، مشخص شده که توانایی این مرکز برای حفظ و ارائه خدمات حیاتی مادر و نوزاد با چالشهای جدی مواجه است.
کارکنان بهداشتی تأکید کردهاند که بسیاری از زنان تنها زمانی به بیمارستان مراجعه میکنند که دچار عوارض شدید شدهاند.
اوچا در گزارش خود تأخیر در مراجعه برای دریافت خدمات، مسافتهای طولانی تا مراکز درمانی و ظرفیت محدود سیستم ارجاع از مناطق روستایی را از عوامل اصلی وضعیت بحرانی صحی بر شمرده است.
گزارش افزوده زنانی که در مناطق دورافتاده زندگی میکنند، دسترسی به خدمات بهداشت باروری گاهی مستلزم چندین ساعت سفر در جادههای فرسوده و نامناسب است؛ شرایطی که احتمال مداخله بهموقع پزشکی را در هنگام بروز عوارض بهشدت کاهش میدهد.
اوچا هشدار میدهد که بدون افزایش فوری کمکهای بشردوستانه و رفع محدودیتهای موجود، این بحران میتواند پیامدهای جدیتر و طولانیمدتتری برای سلامت و زندگی میلیونها زن و کودک افغان به همراه داشته باشد
او دولت پاکستان را «سفاک» خواند و گفت: «بسیار دردناک است که پاکستان به بهانه حضور تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)، خانههای غیرنظامیان را بمباران میکند.»
او همچنین ادعا کرد که تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروههای مسلح مخالف پاکستان در افغانستان حضور ندارند و طالبان به هیچ گروهی اجازه فعالیت در خاک افغانستان را نمیدهد.
پاکستان بارها طالبان را به پناه دادن و حمایت از تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) متهم کرده است؛ اتهامی که طالبان همواره رد کردهاند. مقامهای طالبان میگویند اسلامآباد باید با تهدیدهای امنیتی در داخل خاک خود مقابله کند و مسئولیت حملات تیتیپی را به افغانستان نسبت ندهد.
در ماههای اخیر و همزمان با افزایش تنش میان دو طرف، پاکستان چندین بار مناطقی در امتداد مرز و بخشهایی از خاک افغانستان را هدف حملات هوایی قرار داده است. سازمان ملل متحد کشته شدن دهها غیرنظامی در برخی از این حملات را تأیید کرده است.
پاکستان میگوید این حملات «دقیق و هدفمند» بوده و مخفیگاههای تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروههای مسلح مخالف این کشور را هدف قرار داده است.
طالبان نیز پس از این حملات، بارها از پاسخ متقابل خبر دادهاند و در ماههای اخیر اعلام کردهاند که با پهپاد برخی مراکز نظامی پاکستان را هدف قرار دادهاند. ارتش پاکستان در مواردی ورود پهپاد از خاک افغانستان به حریم هوایی این کشور را تأیید کرده، اما تاکنون گزارشی درباره تلفات یا خسارات احتمالی این حملات منتشر نکرده است.
محمد نذیر پکتیاوال، پناهجوی ۴۱ ساله افغان که حدود یک دهه در کنار نیروهای امریکایی در افغانستان خدمت کرده بود، در ۲۳ حوت سال گذشته، کمتر از ۲۴ ساعت پس از بازداشت در ایالت تگزاس، بر اثر آنچه مقامهای امریکایی «واکنش آلرژیک» خواندهاند، جان باخت.
گواهی فوت او ۱۰۳ روز پس از مرگش منتشر شد.
عضو دیدبان حقوق بشر میگوید اداره مهاجرت و گمرک امریکا هنگام اعلام خبر مرگ پکتیاوال، او را «مهاجر غیرقانونی مجرم» معرفی کرد، در حالی که او هیچ محکومیت کیفری نداشت و به دلیل سالها همکاری با ارتش امریکا، مجوز ورود موقت به این کشور را دریافت کرده بود.
درخواست پناهندگی او نیز در حال بررسی بود، اما حکومت امریکا از ماه قوس سال گذشته رسیدگی به پروندههای پناهندگی شهروندان افغانستان را متوقف کرده است.
پکتیاوال در ۲۲ حوت، هنگامی که قصد داشت فرزندانش را به مکتب ببرد، مقابل خانهاش بازداشت شد. خانواده او به سازمان «افغان ایواک» گفتهاند که به دلیل بیماری تنفسی به اسپری استنشاقی نیاز داشت و همسرش تلاش کرده بود آن را در اختیارش قرار دهد.
اداره مهاجرت امریکا اعلام کرده است که پکتیاوال پس از بازداشت از تنگی نفس و درد قفسه سینه شکایت کرد، به شفاخانه انتقال یافت و روز بعد جان باخت.
خانم کلمن میگوید مرگ پکتیاوال بخشی از روند رو به افزایش جانباختن افراد در بازداشتگاههای اداره مهاجرت امریکاست.
به گفته او، از زمان روی کار آمدن حکومت کنونی امریکا، درخواستها برای شفافیت درباره مرگ افراد در بازداشتگاههای مهاجرتی افزایش یافته است.
در گواهی فوت، علت مرگ پکتیاوال «حادثه» ثبت شده است، اما این عضو دیدبان حقوق بشر میگوید این نتیجهگیری، پرسشهای بیشتری درباره چگونگی مرگ او ایجاد کرده است.
این سازمان میگوید حکومت امریکا، با وجود درخواستهای خانواده پکتیاوال، نهادهای مدافع حقوق پناهجویان و شماری از اعضای کانگرس، از ارائه جزئیات بیشتر درباره این پرونده خودداری کرده است.
مقامهای محلی نیز گزارش کامل کالبدشکافی را منتشر نکردهاند و گفتهاند انتشار آن ممکن است بر تحقیقات جنایی فدرال تأثیر بگذارد.
دیدبان حقوق بشر تأکید کرده است که شفافیت و پاسخگویی مستلزم انجام تحقیقات کامل و انتشار اطلاعات مربوط به این پرونده است و انتشار گزارش کامل کالبدشکافی محمد نذیر پکتیاوال میتواند نخستین گام در این مسیر باشد.
