شماری از زنان تحصیلکرده در قندهار که بهدلیل ممنوعیت کار زنان شغل خود را از دست دادهاند، برای تأمین هزینههای زندگی به خامکدوزی روی آوردهاند. آنان میگویند درآمد این کار در مقایسه با زمان و زحمتی که صرف میکنند، ناچیز است و تنها بخشی از نیازهای خانواده شان را تأمین میکند.
پس از به قدرت رسیدن طالبان، زنان کارمند در نهادهای دولتی و خصوصی در قندهار خانهنشین شدند. شماری از آنان مجبور شدند که به دوختن یخنهای سنتی قندهاری روی بیاورند.
نجلا الهام که پیشتر در دولت کار میکرد، به افغانستان اینترنشنال گفت پیش از بازگشت طالبان به قدرت، هزینههای زندگی خود را با معاشش تأمین میکرد، اما پس از ممنوعیت کار زنان، ناچار شد در خانه خامکدوزی کند.
او گفت یادگیری این هنر در آغاز برایش دشوار بود، اما اکنون با درآمد آن بخشی از نیازهای خانوادهاش را تأمین میکند.
فریبا اسلم، فارغ دانشکده اداره عامه دانشگاه قندهار، نیز از جمله زنانی است که پس از از دست دادن شغلش به خامکدوزی روی آورده است.
او قبلا در بخش توزیع کمکهای بشردوستانه کار میکرد، اما اکنون همراه خواهرانش که تحصیل آنان ناتمام مانده است، یخنهای سنتی قندهاری میدوزند.
خانم اسلم گفت با وجود داشتن تحصیلات عالی، برای دوخت یک یخن حدود سه ماه کار میکند، اما در پایان حتی ۱۰ هزار افغانی نیز به دست نمیآورد.
او ابراز امیدواری کرد که روزی بتواند به شغل پیشین خود بازگردد و در رشتهای که تحصیل کرده است، خدمت کند.
درآمد اندک در برابر ماهها کار
دوخت دستی یخنهای خامکدوز یکی از مشاغلی است که به تنها منبع درآمد بسیاری از زنان و خانوادههای نیازمند در قندهار تبدیل شده است. با این حال، رکود اقتصادی تقاضا برای صنایع دستی را نیز کاهش داده است.
محمد اشرف، فروشنده یخنهای خامکدوزی در قندهار، به افغانستان اینترنشنال گفت بازار این محصولات در مقایسه با گذشته رونق خود را از دست داده است.
او افزود مردم همچنان به یخنهای خامکدوزی علاقه دارند، اما بسیاری از آنان توانایی خرید این محصولات را ندارند.
بیبی صاحبه که از حدود ۱۰ سال پیش یخنهای سنتی میدوزد، گفت: «ماهها روی یک یخن کار میکنم، اما دکانداران به بهانه کسادی بازار میخواهند آن را با قیمت بسیار پایین بخرند.»
او گفت در گذشته سفارشهای زیادی دریافت میکرد، اما اکنون بدون سفارش یخن میدوزد و آن را برای فروش به بازار میبرد.
به گفته زنان خامکدوز، پایینبودن قیمتها سبب شده است که درآمد حاصل از چند ماه کار، حتی برای تأمین هزینههای اولیه یک خانواده نیز کافی نباشد.
رقابت ماشین و دستان زنان خامکدوز
یخنهای دستدوز قندهاری از صنایع دستی قدیمی افغانستان به شمار میرود. این یخنها در گذشته نهتنها در قندهار و دیگر ولایتهای افغانستان بازار گستردهای داشت، بلکه تاجران آنها را به پاکستان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر، آلمان، بریتانیا، کانادا و امریکا نیز صادر میکردند.
افغانهای مقیم خارج معمولاً این یخنها را برای لباسهای سنتی و استفاده در عیدها، عروسیها و دیگر مراسم خریداری میکردند.
با این حال، مشکلات اقتصادی، کاهش صادرات و افزایش تولید یخنهای خامکدوز ماشینی در سالهای اخیر، بازار محصولات دستدوز را کمرونق کرده است. یخنهای ماشینی در زمان کمتر و با هزینه پایینتر آماده میشود و همین مسئله رقابت را برای زنان خامکدوز دشوارتر کرده است.
با وجود کاهش فروش، یخنهای خامکدوزی قندهاری بهدلیل کیفیت، زیبایی و ارزش هنری، همچنان در میان افغانهای داخل و خارج از کشور جایگاه ویژهای دارد.
زنان خامکدوز قندهار میگویند حمایت از صنایع دستی و فراهمشدن بازارهای داخلی و خارجی میتواند درآمد آنان را افزایش دهد. با این حال، بسیاری از زنان تحصیلکردهای که به این کار روی آوردهاند، خامکدوزی را جایگزین حرفه اصلی خود نمیدانند و امیدوارند بار دیگر اجازه کار در رشتههای تخصصیشان را پیدا کنند.
