واکنشها به سخنان مهدی درباره عذرخواهی نخبگان پشتون
اظهارات اخیر محییالدین مهدی، پژوهشگر و نماینده پارلمان سابق که گفته بود نخبگان پشتون باید از دیگر اقوام عذرخواهی کنند، واکنشهای گستردهای را در شبکههای اجتماعی برانگیته است.
اظهارات اخیر محییالدین مهدی، پژوهشگر و نماینده پارلمان سابق که گفته بود نخبگان پشتون باید از دیگر اقوام عذرخواهی کنند، واکنشهای گستردهای را در شبکههای اجتماعی برانگیته است.
آقای مهدی اخیرا در مصاحبه اختصاصی با افغانستان اینترنشنال، گفت برای ایجاد اعتماد ملی، نخبگان پشتون از دیگر اقوام عذرخواهی کنند.
شماری از کاربران شبکههای اجتماعی و چهرههای سیاسی آقای مهدی را به دامن زدن به مسائل قومی متهم کردهاند.
محییالدین مهدی، پژوهشگر و نماینده پیشین مجلس افغانستان، اخیرا در گفتوگوی اختصاصی با افغانستان اینترنشنال گفت زمانی اعتماد ملی در افغانستان شکل میگیرد که نخبگان جامعه پشتون از دیگر اقوام این کشور عذرخواهی کنند.
به گفته او، این عذرخواهی باید شامل هزارهها، تاجیکها، ایماقها، ترکمنها، اوزبیکها و دیگر اقوام باشد.
آقای مهدی افزوده که در گذشته علیه این اقوام «قتلعام» صورت گرفته، زمینهایشان غصب شده و از آنان بهعنوان برده استفاده شده است. او تاکید کرد که عذرخواهی پشتونها از دیگر اقوام میتواند به ایجاد اعتماد ملی در افغانستان کمک کند.
این اظهارات با واکنشهای گسترده در شبکههای اجتماعی همراه شده است.
کمال ناصر اصولی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان در واکنش به این سخنان، به مواضع محییالدین مهدی در زمان عضویت او در کمیسیون امور دینی، فرهنگی، معارف و تحصیلات عالی مجلس درباره بررسی و تصویب برخی قوانین اشاره کرد.
او دیدگاههای آقای مهدی در آن زمان درباره مسائلی مانند درج «افغان» بهعنوان ملیت در تذکرهها، استفاده از واژه «دانشگاه» بهجای «پوهنتون» و جایگاه برخی چهرههای تاریخی در قانون اعطای نشانها مورد انتقاد قرار داده است.
آقای اصولی، محییالدین مهدی را به داشتن دیدگاههای تبعیضآمیز نسبت به پشتونها متهم کرده است. او همچنین از جوانان خواسته است در برابر چنین دیدگاهها «هوشیار باشند.»
به گفته آقای اصولی در آن زمان برای حبیبالله کلکانی و مادر او درخواست اعطای مدال مطرح شده بود، در حالی که نام برخی شخصیتهای دیگر از فهرست پیشنهادی حذف شده بود.
وحید عمر، مشاور رئیسجمهور پیشین افغانستان به اظهارات آقای مهدی واکنش نشان داد و گفت دامن زدن به بحثهای قومی راهحل نیست.
او در یادداشتی در فیسبوک نوشت: «وقتی شما کسی را نماینده یک قوم میدانید و از او میخواهید به خاطر یک رویداد تاریخی معذرت بخواهد، به گونه خودکار از آن قوم خواستهاید که معذرت بخواهد. در اینجا من تفاوتی میان این که نمایندههای فلان قوم از دیگران معذرت بخواهند و اینکه فلان قوم از دیگران معذرت بخواهد، نمیبینم.»
یک کاربر شبکه اجتماعی اکس نوشته است که محییالدین مهدی در برابر پشتونها «انصاف خود را از دست داده است.» کاربری دیگری او را به دامن زدن به مسائل قومی متهم کرده است.
یکی از کاربران زن نیز نوشته است: «نخست از زنان و دختران افغانستان شما معذرت بخواهید که در پارلمان بر تعیین سن دوازده سالگی به عنوان سن ازدواج دختران تاکید کردید.»
عدهای از کاربران نیز از اظهارات او حمایت کرده و نوشتند که محییالدین مهدی پیشنهادات منطقی ارائه کرده است.
سمیر بدرود، کارشناس مسائل سیاسی، در واکنش به گفتههای محییالدین مهدی گفت که عدالت انتقالی، مسئولیت را متوجه افراد، حکومتها و نهادهای دخیل در اعمال ظلم میداند، نه یک قوم بهصورت جمعی و موروثی.
او گفت هیچ فردی بدون داشتن «مأموریت معتبر» نمیتواند از جانب میلیونها نفر از یک قوم عذرخواهی کند و مسئولیت بپذیرد. به باور آقای بدرود، افراد میتوانند در جایگاه شخصی خود مظالم تاریخی را محکوم و در صورت داشتن نقش، عذرخواهی کنند، اما این با عذرخواهی یک قوم تفاوت دارد.
بدرود افزود بهرسمیتشناختن مظالم تاریخی علیه هزارهها، به معنای مسئول دانستن تمام پشتونها نیست و باید از طریق یک روند معتبر حقیقتیابی، مسئولیت حکومتها و نهادهای دخیل مشخص و برای جبران خسارت اقدام شود.
ناطق ملکزاده، پژوهشگر افغان نیز در این باره واکنش نشان داد. به باور او مسئله اصلی این نیست که پشتونهای امروز بهدلیل اقدامات حکومتهای گذشته، از جمله «جنایات عبدالرحمان خان، وارث گناه تاریخی شناخته شوند.»
او تاکید کرده است که تاریخ نباید به ابزاری برای منازعات سیاسی و قومی تبدیل شود. آقای ملکزاده در یادداشتی در اکس نوشت: «مسئولیت تاریخی را نباید به گناه موروثی قومی تبدیل کرد.»
عبدالولی صدیقی، معاون مالی و اداری وزارت صحت عامه، روز شنبه هنگام آغاز روند اعلام این بستها گفت که استخدام افراد «مسلکی و واجد شرایط» برای بهبود خدمات صحی در اولویت این وزارت قرار دارد.
به گفته وزارت صحت عامه طالبان، بستهای رتبه دوم تا ششم شامل این روند استخدام میشود و نیروهای مورد نیاز از طریق رقابت آزاد جذب خواهند شد. این بستها حوزههای مختلف صحی، فنی و اداری را دربر میگیرد و شامل متخصصان و داکتران، کارکنان آزمایشگاه، تکنیسینهای اکسری و بیهوشی، فیزیوتراپیستها، کارکنان فنی ارتوپیدی، سرپرستان و کارمندان اداری و خدماتی است.
این وزارت میگوید که در ولایتها، یکهزار و ۲۰۰ بست اداری و مربوط به سیستم معلومات مدیریت صحی در ولسوالیها و حدود یکهزار و ۸۰۰ بست مسلکی در ریاستهای صحت عامه ولایات به رقابت گذاشته شده است.
همچنین قرار است در جریان سال جاری نزدیک به یکهزار و ۸۰۰ بست تازه و خالی شفاخانه جمهوریت نیز اعلام و از طریق رقابت آزاد تکمیل شود.
وزارت صحت عامه طالبان میگوید که گزینش متقاضیان براساس تخصص، شایستگی، اسناد تحصیلی و شرایط تعیینشده برای هر بست انجام خواهد شد و روند استخدام از طریق رقابت آزاد پیش خواهد رفت.
این روند در حالی آغاز شده است که نظام صحی افغانستان با کمبود نیروی مسلکی، بهویژه داکتران، قابلهها و دیگر کارکنان زن، روبهرو است. نهادهای بینالمللی بارها هشدار دادهاند که این کمبود، دسترسی زنان و کودکان به خدمات درمانی را محدود کرده است.
وزارت صحت عامه طالبان جزئیاتی درباره ترکیب این بستها، سهم زنان در روند استخدام و شمار فرصتهای شغلی اختصاصیافته به آنان منتشر نکرده است. همچنین روشن نیست که زنان میتوانند برای همه یا تنها بخشی از این نزدیک به پنج هزار بست درخواست بدهند.
محدودیتهای طالبان بر آموزش، کار و رفتوآمد زنان نیز به کمبود کارکنان زن در بخش صحت دامن زده است. کارشناسان و نهادهای بینالمللی میگویند این محدودیتها، بهویژه در مناطق دورافتاده، دسترسی زنان به خدمات صحی را دشوارتر کرده است.
سازمان جهانی صحت در ماه سرطان اعلام کرد که کمبود منابع مالی باعث توقف فعالیت بیش از ۱۵۰ مرکز صحی در افغانستان شده است. بستهشدن این مراکز دسترسی میلیونها نفر به خدمات درمانی را محدود کرده و فشار بیشتری بر نظام صحی کشور وارد کرده است.
در واکنش، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان گفت که اگر نهادهای بینالمللی هزینه فعالیت این مراکز را تامین نکنند، حکومت طالبان تلاش میکند با افزایش بودجه بخش صحت، بخشی از این کمبود را جبران کند.
وزارت صحت عامه طالبان هنوز جدول زمانی کامل استخدام و شرایط دقیق ثبتنام برای این بستها را منتشر نکرده است.
این وزارت در اسد امسال نیز از استراتژی جدید خود برای توسعه بخش صحت رونمایی کرد و مدعی شد که این برنامه به بهبود خدمات درمانی، از جمله مراقبت از مادران و نوزادان، کمک خواهد کرد.
به گفته منابع، آغاجان پس از بازداشت به فرماندهی امنیه قندهار منتقل شده است.
منابع میگویند که محاصره مدرسه پس از آن انجام شد که شماری از افراد به نام «مهمانان» به این مدرسه وارد شدند. هنوز هویت این افراد روشن نیست و مشخص نشده که آنان شهروندان افغانستان بودهاند یا اتباع خارجی.
معتصم آغاجان از چهرههای شناختهشده و اعضای پیشین ارشد طالبان است که روابط او با رهبری این گروه از سالها پیش پرتنش بوده است. او پس از بازگشت طالبان به قدرت، با ضمانت یعقوب مجاهد از استانبول به افغانستان بازگشت.
این نخستین بار نیست که طالبان آغاجان را بازداشت میکند. پیش از این نیز نیروهای استخبارات طالبان در سال ۲۰۲۲ به خانه او در کابل یورش بردند و بخشی از داراییهای شخصیاش را ضبط کردند.
همچنین، طالبان در ۲۷ حمل امسال نیز معتصم آغاجان را بازداشت و سپس رها کرده بود.
طالبان تاکنون درباره علت بازداشت مجدد این عضو پیشین ارشد خود اظهارنظر نکرده است.
متعصم آغاجان کیست؟
معتصم آغاجان، از اعضای قدیمی و چهرههای بانفوذ طالبان بود. او در دوره نخست حاکمیت طالبان، از ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰، وزیر مالیه این گروه بود و از افراد نزدیک به ملا محمد عمر، رهبر پیشین طالبان، به شمار میرفت. نام او در سال ۲۰۰۱ در فهرست تحریمهای سازمان ملل قرار گرفت.
پس از سقوط حکومت طالبان، آغاجان همچنان در ساختار رهبری این گروه باقی ماند و مدتی ریاست کمیته سیاسی طالبان را برعهده داشت. گزارشها حاکی است که او تا حدود سال ۲۰۰۹ از چهرههای مهم سیاسی طالبان بود، اما بهتدریج بر سر استراتژی این گروه، بهویژه مسئله مذاکره با حکومت افغانستان، با بخشی از رهبری طالبان دچار اختلاف شد.
آغاجان از جمله مقامهای پیشین طالبان بود که آشکارا از مذاکره سیاسی برای پایان جنگ حمایت میکرد. او خواهان تشکیل یک نظام فراگیر در افغانستان بود و در سالهای پس از ۲۰۱۰ در چندین تلاش و نشست مرتبط با مذاکرات صلح نقش داشت. این مواضع با مخالفت بخشهایی از طالبان روبهرو شد و رهبری این گروه در مقاطعی تاکید کرد که آغاجان و همراهانش نماینده رسمی طالبان در مذاکرات نیستند.
معتصم آغاجان در سال ۲۰۱۰ در کراچی پاکستان هدف حمله مسلحانه قرار گرفت و بهشدت زخمی شد. او پس از آن پاکستان را ترک کرد و مدتی در ترکیه و کشورهای عربی زندگی کرد و فعالیتهایش برای گفتوگو با حکومت افغانستان را ادامه داد. حمایت او از مذاکره و فاصله گرفتنش از خط رسمی رهبری طالبان سبب شد که در سالهای بعد به یکی از چهرههای متفاوت و تا حدی حاشیهای در میان رهبران پیشین این گروه تبدیل شود.
به گفته او، هدف نهایی مخالفان طالبان باید ایجاد نظامی باشد که در آن مردم افغانستان از طریق انتخابات درباره سرنوشت و نوع حکومت خود تصمیم بگیرند.
مسعود موضع پیشین خود را تکرار کرد و گفت که اگر طالبان به انتخابات و رای مردم تن بدهد، نتیجه آن را خواهد پذیرفت، حتا اگر هبتالله آخندزاده در چنین انتخاباتی پیروز شود.
او تصریح کرد که تفاوت اصلی جبهه مقاومت با طالبان در مراجعه به رأی مردم و رد انحصار قدرت نهفته است. مسعود گفت: «خواست ما چیزی است که استاد ربانی و شهید ملی احمدشاه مسعود میخواستند؛ یعنی مردم بر سرنوشت خود حاکم شوند.»
او انتقاد برخی منتقدان را رد کرد که جبهههای مخالف روایتی برای عرضه به مردم ندارند. او افزود که جبهه مقاومت ملی همچنان به آرمان مردمسالاری باور دارد و «در فردای پساطالبان ما باید به مردم مراجعه کنیم. این تفاوت ما با طالبان است.»
رهبر جبهه مقاومت ملی این اظهارات را روز یکشنبه در مراسم گرامیداشت هفته شهید بیان کرد. این نشست بهصورت آنلاین و با حضور شماری از چهرههای سیاسی، از جمله مارشال عبدالرشید دوستم، عبدالرب رسول سیاف، داکتر یاسین ضیا، صلاحالدین ربانی و محمد محقق برگزار شد.
مسعود تأکید کرد که مطالبه مخالفان طالبان نباید تنها به بازگشایی مکاتب دختران یا حل یک یا چند مسئله مشخص محدود شود. به گفته او، باز شدن دروازههای مکاتب دختران مهم است، اما هدف نهایی باید ایجاد نظامی باشد که در آن مردم خود حکومت و آینده سیاسیشان را تعیین کنند.
مسعود گفت: «هدف غایی ما تنها مکتب نیست، تنها حقوق زن و مرد نیست، بلکه هدف غایی ما رسیدن به نقطهای است که مردم [بتوانند] سرنوشت خود را تعیین کنند.»
او افزود که در چنین نظامی، زنان و مردان و گروههای مختلف اجتماعی میتوانند از حقوق خود برخوردار شوند و عدالت از طریق اراده عمومی تأمین شود.
ادامه مقاومت
احمد مسعود همچنین گفت که مقاومت مسلحانه علیه طالبان در داخل افغانستان ادامه دارد و تا زمانی که به گفته او «ظلم و استبداد طالبان» ادامه داشته باشد، مقاومت نیز متوقف نخواهد شد.
رهبر جبهه مقاومت ملی تأکید کرد: «شما شاهد انکشاف این مبارزه خواهید بود. تا زمانی که ظلم طالبان ادامه یابد، مبارزه ما نیز ادامه خواهد یافت.» او افزود که «طالب از ظلم دست برنمیدارد و مقاومت نیز ادامه خواهد یافت.»
او با اشاره به کشتهشدن شماری از فرماندهان جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی گفت که کشتهشدن این نیروها خود نشاندهنده حضور واقعی نیروهای مخالف طالبان در داخل افغانستان است.
طالبان میگوید که نیروهای مقاومت در افغانستان حضور ندارند و درگیریها با این مخالفان را مشکلی محدود توصیف کرده است. به گفته این گروه، مخالفان طالبان از خاک پاکستان وارد افغانستان میشوند.
مسعود گفت که مقاومت مسلحانه در سالهای گذشته از نظر جغرافیایی و تشکیلاتی گسترش یافته است.
تأکید بر وحدت
رهبر جبهه مقاومت ملی در بخشی از سخنانش بر انسجام و وحدت نیروهای مخالف طالبان تأکید کرد. او حضور چهرههای سیاسی سرشناس در این نشست آنلاین را «نمایش یک پیوند تاریخی، یک باور مشترک و یک مسئولیت برای آینده افغانستان» توصیف کرد.
آقای مسعود به گزارشهایی اشاره کرد که طالبان برای ایجاد اختلاف میان گروههای مقاومت سرمایهگذاری میکند. او گفت که این گزارشها با اطلاعات استخباراتی جبهه همخوانی دارد.
افغانستان اینترنشنال روز ۱۹ اسد به نقل از چهار سند ریاست عمومی استخبارات طالبان گزارش داد که این نهاد برای تبلیغ علیه مخالفان در مجموع ۷۰ میلیون و ۷۰۰ هزار افغانی اختصاص داده است.
براساس این اسناد، بخشهای مختلف این برنامه از طریق هزار و ۵۰۰ حساب کاربری مستعار در شبکههای اجتماعی، رسانههای وابسته به طالبان و شماری از تلویزیونهای خصوصی اجرا میشود.
مسعود گفت که تلاش طالبان برای ایجاد اختلاف نشان میدهد که این گروه بیش از هر چیز از اتحاد مخالفان خود نگران است. او تأکید کرد که پاسخ نیروهای مخالف به این تلاشها باید وحدت و مقاومت مشترک باشد.
او مراسم مشترک بزرگداشت برهانالدین ربانی و احمدشاه مسعود را نیز نمادی از همین همگرایی خواند و گفت که تجربه گذشته نشان داده است نیروهای سیاسی باید اختلافات خود را مدیریت کنند، بر مشترکات تمرکز داشته باشند و برای هدفی بزرگتر در کنار یکدیگر قرار گیرند.
مسعود در ادامه به وضعیت زنان و دختران افغانستان پرداخت و گفت آنان از ابتداییترین حقوق خود محروم شدهاند. او تأکید کرد: «دختر افغانستان نباید به خاطر زن بودن از آموزش، کار و ساختن آینده خود محروم شود.»
رهبر جبهه مقاومت ملی، ایستادگی زنان افغانستان برای دستیابی به آموزش، کار و کرامت انسانی را ستود و گفت این مبارزه همچنان ادامه دارد. او افزود که همانند احمدشاه مسعود و برهانالدین ربانی، از حقوق زنان حمایت میکند و «از چنین مبارزه و چنین حقوق اساسی عقبنشینی نخواهیم کرد.»
