ایراني رسنیو خبر ورکړی، چې ایران د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې نېږدې ۳۵ زره ټنه کرنیز محصولات د دوغارون له لارې افغانستان ته استولي دي. دا شمېره د تېر کال د لومړیو شپږو میاشتو په پرتله زیاتوالی ښيي.
انجام خبرې شبکې د ایران د کرنې د مشر له قوله ویلي، چې په دې موده کې افغانستان ایران ته له پنځو زرو ټنو کم توکي لېږلې دي.
نوموړی زیاتوي، چې د افغانستان زیاتره صادرات د ایران له لارې عراق، متحده عربي اماراتو او ترکیې ته لېږدول کیږي.
نوموړي دا ونه ویل، چې په دغو توکو کې کوم توکی شامل دي.
په ورته وخت کې د خراسان رضوي ایالت د بهرنیو چارو وزارت د نماینده ګۍ مشر وايي، چې د دوغارون بندر د ایران او افغانستان د اقتصادي اړیکو د پراختیا یو مهم بندر دی.
نوموړي زیاته کړې، چې دواړه خواوې د راکړې - ورکړې د پراختیا پر هڅو دوامداره اړیکې لري.
له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر ویلي وو، چې په روان کال کې یې د ایران له لارې ګڼو عربي هېوادونو ته توکي لېږلي دي.
د ایران د اسلامي جمهوریت مذهبي مشر ویلي، هغه اسلامي هېوادونه چې له اسراییلو سره د اړیکو د عادي کولو په لټه کې دي په بایلونکي اس باندې شرط لګوي. علي خامنه يي خبرداری ورکړ، چې د سیمې هغه هېوادونه چې«له اسراییلو سره د اړیکو د عادي کولو قمار وهي»،زیان به وکړي.
خامنه يي له ایراني چارواکو او د اسلامي وحدت د کنفرانس له مېلمنو سره په کتنه کې امریکا د جګړې په دوام او د هېوادونو په چارو کې په لاسوهنې تورنه کړه او ویې ویل، چې په سیمه کې ټولې جګړې بهرني لاملونه لري.
همداراز د ایران د اسلامي جمهوریت مشر وویل، «موږ په کراتو ویلي چې موږ څوک جګړې او پوځي اقدام ته نه هڅوو او ور څخه ډډه هم کوو».
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې؛ علي خامنه یي په دې غونډه کې وویل، چې امریکا د سیمې هېوادونه ته له سیاسي او اقتصادي پلوه ضربه رسوي او د سوریې تېل «غلا» کوي.
دایران د اسلامی جمهوریت مشر همداشان وویل: «امریکا په خپلو پوځي اډو کې له داعش څخه ساتنه او پالنه کوي ترڅو د اړتیا په وخت کې یې یو ځل بیا میدان ته راوباسي او د هېوادونو په چاروکې لاسوهنه وکړي».
هغه ټینګار وکړ؛ که ايران، عراق، سوريه، لبنان، سعودي عربستان، مصر، اردن او د فارس خليج هېوادونه متحد شي او په اساسي او عمومي مسايلو کې يو واحد سياست غوره کړي، زورور قوتونه د هغوي په کورنيو چارو او بهرني سياست کې لاسوهنه نه شي کولی.
علي خامنه يي له اسراییلو سره د اسلامي هېوادونو د اړیکو عادي کول «قمار» بللی او ویلي یې دي، چې د «ایران اسلامي جمهوریت قطعي نظر» دا دی؛ هغه دولتونه چې له اسراییلو سره د اړیکو د عادي کولو قمار وهي، زیان به وویني.
هغه ټینګار وکړ، چې اسرایل «تلونکی دی» او هغه حکومتونه چې له دې هېواد سره د اړیکو د عادي کولو په لټه کې دي «په بایلونکي اس باندې شرط تړي.»
په داسې حال کې چې ښاغلي خامنه يي د اسلامي هېوادونو او اسراییلو ترمنځ د اړیکو د عادي کېدو په اړه خبرداری ورکړی، چې امریکا د اسراییلو او سعودي عربستان ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لپاره منځګړیتوب کوي.
همداشان اسراییلو په دې وروستیو کې په رسمي توګه د بحرین په پلازمینه منامه کې خپل سفارت پرانیست. همدا راز مراکش، متحده عربي اماراتو او سوډان هم له اسراییلو سره خپلې اړیکې عادي کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د ایران اسلامي جمهوریت په عراق، سوریې، لبنان او یمن کې د خپل ملاتړ لاندې شبکې او ځواکونو په استعمالولو تورن دی او په منځني ختیځ کې د ناکراریو یو له عاملونو څخه ګڼل کیږی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند ودانت پټېل د سرطان په میاشت کې وویل؛ واشنګټن به د ډېپلوماټیک فشار، له متحدینو او شریکانو سره د نېږدې همغږۍ او په سیمه کې د کړکېچ د کمولو له لارې د ایران د «بې ثباته کوونکي چلند» په محدودولو تمرکز وکړي.
په اسلام اباد کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت وایي، د پاکستاني چارواکو له پرله پسې ژمنو سره - سره، په پاکستان کې د پولیسو له لوري د افغان کډوالو نیول او ځورول لاهم دوام لري.
دغه سفارت پر خپلې اېکس(ټوېټر) پاڼې د سې شنبې په ورځ (د تلې ۱۱مه) لیکلي، چې د پاکستاني پولیسو لخوا د تېرو دوو اونیو په ترڅ کې په اسلام اباد او د پاکستان په مختلفو سیمو کې چې اکثریت اسناد لرونکي کډوال پکې مېشت دي ګڼ شمېر افغانان نیول شوي.
په اسلام اباد کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت زیاته کړې، چې د افغان کډوالو پر استوګنځایونو ورځني او شپني عملیات ترسره کیږي، چې تر دا مهاله نېږدې زر تنه چې نیمایي یې د مهاجرت یا سفر اسناد هم لري؛ د پولیسو د ترهګرۍ ضد څانګې له خوا نیول شوي دي.
دوی وايي، چې باره کو، ترنول، مهر ابادي، ګولړه شریف، شمس کالونۍ، سبزي منډۍ، شهزاد ټاون، کهنه پل، پیشاور موړ او داسې نورو سیمو کې د عملیاتو پرمهال څه کم زر تنه افغانان نیول شوي، چې له جملې یې ۴۸۵ تنه اسناد لرونکي وو.
بل خوا د پاکستان حکومت د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له دغه هېواده به ۱.۱ میلیونه غیر قانوني کډوال وباسي.
د اسوشېټېډ پرېس د راپور له مخې؛ په دې پرېکړه لیک کې هغه "افغانان چې د استوګنې کارتونه لري" هم شامل وي.
سفارت په یادو عملیاتو کې د افغان کډوالو د ځورونې او وژنو په اړه لیکلي: «په دې عملیاتو کې متاسفانه د ځورونو ترڅنګ د نامالومو وژنو پېښې هم رامنځته شوي دي، د بېلګې په ډول افغان کډوال فریدالله ولد غلام جیلاني په اسلام آباد کې، امان الله ولد ټکرخان، ولي ولد شیر محمد د راولپنډۍ شمس کالونۍ کې او دروېش ولد عتیق الله اډیاله جیل کې لومړی د امنیتي ځواکونو له لوري نیول شوي، له څه مودې لادرکۍ وروسته یې جسدونه په روغتون او یا نورو ځایونو کې موندل شوي دي.»
د افغان کډوالو پر ضد دا ډول عملیات په سند ایالت خصوصاً کراچۍ ښار کې هم زور اخیستی، چې په ترڅ کې یې د ښځو او ماشومانو په ګډون ګڼ شمېر افغانان زندانونو ته اچول کیږي.
د اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس په حواله؛ پاکستان شاوخوا ۷۰۰ زره افغان مهاجرینو د اوسېدو کارتونه نه دي نوي کړي.
دغه سفارت د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې، چې د افغان کډوالو پر ضد د ځورونې روانه لړۍ ژر تر ژره ودروي. که چیرته حالت داسې دوام ومومي د دواړو هېوادونو پر اړیکو به منفي اغېزه وکړي.
خو د پاکستان حکومت پرېکړه کړې، چې د ۲۰۲۳ کال د نومبر له لومړۍ نېټې به له افغانستان سره د ټولو سرحدي پولو لپاره د "واحد سند سیستم" پلي کړي.
دغه خبري اژانس وايي؛ د پاکستان د کورنیو چارو وزارت له طالبانو سره په همغږۍ د افغان کډوالو د ایستلو پلان چمتو کړی دی.
ویل کیږي، چې دغه وزارت په پام کې لري چې افغان کډوال راټول کړي او په موټر کې یې د افغانستان پولې ته ورسوي.
پولنډ او اوکراین اعلان وکړ، چې دوی نورو هېوادونو ته د اوکراین د غلو-دانو د لېږد د چټکتیا په اړه موافقې ته رسېدلي دي. د سپټمبر په نیمایي کې د اوکراین د غلو-دانو په واردولو باندې د پولنډ له بندیز وروسته دا لومړی ځل دی، چې دواړه هېوادونه د اوکراین د غلو د لېږد په اړه موافقه کوي.
پولنډ د غلو، بورې، غوښې، میوو او سبزیجاتو، شیدو، چرګانو هګیو او نورو اوکرایني خوراکي توکو پر وارداتو بندیز لګولی و.
د فرانسې ۲۴ خبري ټلویزیون د سې شنبې په ورځ (د میزان ۱۱مه) راپور ورکړی، چې د پولنډ د کرنې وزیر رابرټ تلوس د انلاین درې اړخیزې غونډې وروسته رسنیو ته وویل: "موږ پر یوې مهمې مسالې موافقې ته رسیدلي یو".
پر اوکراین د روسیې له برید وروسته د اوکراین کرنیز محصولات د پخوا په څېر د تور سمندرګي له لارې نه صادرېږي.
پرځای یې د اوکراین غله د ځمکې له لارې اروپایی هېوادونو لکه؛ پولنډ او هنګري ته لېږدول کیږي، له هغه ځایه نورو هېوادونو ته صادریږي.
د دغو دواړو هېوادونو چارواکو ویلي، چې دغه مساله د وارداتي محصولاتو د لوړوالي او د بیو د ټیټوالي له امله کورنیو تولیدونکو ته ستونزې را ولاړې کړې دي.
د ختیځې اروپا یو شمیر هېوادونو د مارچ په میاشت کې د اروپایي اتحادیې کمېسیون ته په یوه لیک کې لیکلي وو، چې د غلو، غوړیو، هګیو، چرګانو او بورې په څېر د محصولاتو واردات لوړې کچې ته رسېدلي دي.
دوی له اروپايي ټولنې وغوښتل، چې د اوکراین د کرنیزو محصولاتو پر وارداتو تعرفې له سره غور وکړي.
په همدې حال کې اروپایي اتحادیې د اوکراین د غلو پر وارداتو د ګمرکي محصول لغوه کول د 2024 جون پورې تمدید کړل.
په انقره کې له ځانمرګي برید وروسته ترکیې رسنیو خبر ورکړی، چې د دغه هېواد په ۱۸ ولایتونو کې د ترهګرو پر ضد یوځل بیا عملیات پیل شوي دي. د راپورونو له مخې؛ دغه عملیات د ترکیې د استخباراتو د ادارې، پولیسو او قضايي چارواکو په همغږۍ ترسره شوي او تر دې دمه ۹۰ تنه نیول شوي دي.
د ترکیې اناتولي خبري اژانس د سې شنبې په ورځ (د میزان ۱۱مه) خبر ورکړ، چې د کردستان د کارګر ګوند (پ ک ک) پر ضد عملیات پیل شوي دي.
دغې ډلې مخکې په انقره کې د ترکیې د کورنیو چارو وزارت ته څېرمه د یوه ځانمرګي برید مسوولیت منلی و.
دا برید د یکشنبې په ورځ (د میزان ۹مه) د دوبي د رخصتیو په پای کې د ترکیې د پارلمان د بیا پرانیستلو نه څو ساعته مخکې وشو او دوه تنه افسران پکې ټپیان شول.
په همدې ورځ د ترکیې د کورنیو چارو وزیر علي یرلي کایا څرګنده کړه، چې یوه ځانمرګي بریدګر خپل چاودېدونکي توکي د ترکیې د کورنیو چارو وزارت مخې ته وچول او بل بریدګر د امنیتي ځواکونو له خوا ووژل شو.
د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې ترکیه به "تر هغه چې وروستی ترهګر له منځه نه وي تللي، خپلې مبارزې ته ادامه ورکوي".
د ترکیې اناتولي خبري اژانس لیکلي دي، چې د دغه هېواد د ترهگرۍ ضد وروستي عملیات د «پ ک ک» ترهگرې ډلې د غړو د پېژندلو په موخه تر سره شول.
د دغه خبری اژانس د خبر له مخې؛ ۱۸ عملیات په یو وخت د شانلې اورفا، استانبول، انتالیا، ادانا، بورسا، دیاربکر، غازی انتپ، ماردین، مرسین، دنیزلې، قونیه، کایسري، باتمان، اسپارتا، بالیکسیر، شرناق، کوجایلي او اماسیای د ولایتونو په مربوطاتو کې ترسره شوی دی.
د ترکیې دفاع وزارت د یکشنبې په ورځ (میزان ۹مه ) اعلان وکړ، چې د عراق په شمال کې یې د هوايي عملیاتو په ترڅ کې د کرد یاغیانو ۲۰ پټنځایونه له منځه وړي دي.
د فایننشل ټایمز د راپور له مخې؛ هند کاناډا ته تر ۱۸ میاشتو پورې وخت ورکړی چې له دغه هېواده خپل ۴۱ ډېپلوماټان وباسي. د هند او کاناډا اړیکې دا وخت سختې ترینګلې شوي، چې کاناډا د هند حکومت د سیک بېلتون غوښتونکي مشر او یو کاناډایی تبعه په وژنه کې په لاس لرلو تورن کړ.
ډیلي، چې مخکې یې هردیپ سینګ نیجار یو "ترهګر" بللی و؛ دا تورونه یې بې اساسه وبلل.
فایننشل ټایمز د باخبرو سرچینو په حواله لیکلي؛ هند ګواښ کړی چې له ۱۷ میزان وروسته به د کاناډایي ډېپلوماټانو معافیت لغوه کړي.
د دې ورځپاڼې په وینا؛ کاناډا په هند کې ۶۲ ډیپلوماټان لري او هند له دغو ډیپلوماټانو څخه د ۴۱ د وتلو غوښتنه کړې ده.
د هند او کاناډا د بهرنیو چارو وزارتونو په دې اړه څه نه دي ویلي.
د هند د بهرنیو چارو وزیر جی شنکر مخکې ویلي وو، چې په کاناډا کې د هندي ډیپلوماټانو پر وړاندې د "د ډار او تاوتریخوالي فضاء" شتون لري.