د قطر او ازبکستان ولسمشرانو د افغانستان له خلکو سره د بشري مرستو پر دوام ټینګار وکړ

نوموړې نن سې شنبه (د تلې ۱۱مه) پر خپلې اېکس (ټوېټر) پاڼې د ښځو د مدني ټولنې، سولې او امنیت پرانیستی لیک شریک کړی او زیاته یې کړه ده، چې د بشري حقونو د څار سازمان دغه لیک د سولې په ټولو بهیرونو کې د ښځو د بشپړ ګډون په اړه مهم ګڼي او دی هم لاسلیک کړی.

په دغه پرانیستي لیک کې چې ملګرو ملتونو ته لیکل شوی، پکې د ښځو، سولې او امنیت د کلنۍ غونډې له پیل څخه مخکې له دغه سازمان څخه غوښتل شوي، چې د ټولو کنوانسیونو په نظر کې نیولو سره د سولې او امنیت په برخه کې د ښځو فعال، خوندي، با معنا او مساوي حضور ته پاملرنه وکړي.

په دغه لیک کې د ښځو د بشري حقونو د وضعیت په اړه اندېښنه ښودل شوې، د ۱۶ نورو هېوادونو د ښځو تر څنګ پکې افغانستان هم یاد شوی او ټینګار شوی، چې ښځې باید په هغو غونډو کې چې پکې د هغوی د هېوادونو په اړه بحثونه کېږي، هر اړخیز، برابر او با معنا حضور ولري.

په دغه لیک کې د مساوي ګډون خبره په ډېر جدیت سره یاده شوې ده.

د بشري حقونو د څار ډلې ترڅنګ د بښنې نړۍوال سازمان او یو شمېر نورو سازمانونو هم دغه لیک لاسلیک کړی دی.

په ورته وخت کې د ښځو او بشري حقونو فعالان وايي، سره له دې چې افغان مېرمنې له خپلو حقونو بې برخې دي، خو په غونډو کې د دوی استازو ته د ګډون حق نه ورکول کیږي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو له واک ته رسېدا سره سم؛ په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر زده کړو او کار بندیز لګولی او ښځې یې له ټولنیزو فعالیتونو منع کړې دي.

دغو بندیزونو په کور دننه او بهر ګڼ غبرګونونه پارولي، نړۍوالې ټولنې، د بشري او ښځو حقونو ګڼو سازمانونو د طالبانو دغه عمل غندلی او له دوی یې د دغه بندیز د ژر تر ژره ختمېدو غوښتنه کړې.

خو طالبانو بیا د ښځو د کار او زده کړو مساله د افغانستان داخلي مساله ګڼلې او ویلي یې دي، چې چا ته په کورنیو چارو کې د مداخلې حق نه ورکوي.

سرفراز بګټي د سه شنبې په ورځ په یوه خبري غونډه کې وویل، چې افغانان د هنګو په ګډون د پاکستان په مختلفو سیمو کې په ترهګریزو بریدونو کې لاس لري.

هغه د سې شنبې په ورځ (د تلې ۱۱مه) د پاکستان د خېبر پښتونخوا ایالت په هنګو سیمه کې څو ورځې وړاندې ځانمرګي برید ته په اشارې سره وویل، چې په دغه برید کې لږ تر لږه څلور تنه ووژل شول.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر همداراز اعلان وکړ، چې په پاکستان کې په ناقانونه توګه مېشتو ټولو بهرنیو مهاجرینو ته د ۲۰۲۳ کال د نومبر تر لومړۍ نېټې (۱۰ عقرب ۱۴۰۲) وخت ورکړل شوی چې له هېواده ووځي.

وروسته له هغه چې طالبانو پر افغانستان واک تر لاسه کړ؛ ډېری خلک د پاکستان په ګډون ګاونډیو هېوادونو ته لاړل.

سرفراز بګټي خبرداری ورکړی، چې که کډوال د اوسېدو له اسنادو پرته له پاکستانه ونه وځي، د پاکستان حکومت به يې پېدا او له هېواده به يې وباسي.

هغه ټینګار وکړ، چې هېڅ بهرني وګړي ته اجازه نه ورکول کیږي، چې له قانوني وېزې او پاسپورټ پرته پاکستان ته داخل شي.

د پاکستان دا پرېکړه د هغه مودې د پای ته رسېدو په معنا ده، چې مسافرین کولی شي د ډېورنډ کرښې څخه تېر شي او د ملي شناخت کارت یا تذکرې سره پاکستان ته داخل شي.

د دې ترڅنګ د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ټینګار وکړ، چې په دغه هېواد کې د غیرقانوني مهاجرینو شتمنۍ به د وتلو لپاره له ټاکل شوي ضرب الاجل وروسته ضبط شي.

سرفراز بګټي دا هم وویل، چې دا مهال څلور میلیونه او ۴۰۰ زره افغانان په پاکستان کې ژوند کوي.

انجام خبرې شبکې د ایران د کرنې د مشر له قوله ویلي، چې په دې موده کې افغانستان ایران ته له پنځو زرو ټنو کم توکي لېږلې دي.

نوموړی زیاتوي، چې د افغانستان زیاتره صادرات د ایران له لارې عراق، متحده عربي اماراتو او ترکیې ته لېږدول کیږي.

نوموړي دا ونه ویل، چې په دغو توکو کې کوم توکی شامل دي.

په ورته وخت کې د خراسان رضوي ایالت د بهرنیو چارو وزارت د نماینده ګۍ مشر وايي، چې د دوغارون بندر د ایران او افغانستان د اقتصادي اړیکو د پراختیا یو مهم بندر دی.

نوموړي زیاته کړې، چې دواړه خواوې د راکړې - ورکړې د پراختیا پر هڅو دوامداره اړیکې لري.

له دې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر ویلي وو، چې په روان کال کې یې د ایران له لارې ګڼو عربي هېوادونو ته توکي لېږلي دي.

دغه سفارت پر خپلې اېکس(ټوېټر) پاڼې د سې شنبې په ورځ (د تلې ۱۱مه) لیکلي، چې د پاکستاني پولیسو لخوا د تېرو دوو اونیو په ترڅ کې په اسلام اباد او د پاکستان په مختلفو سیمو کې چې اکثریت اسناد لرونکي کډوال پکې مېشت دي ګڼ شمېر افغانان نیول شوي.

په اسلام اباد کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت زیاته کړې، چې د افغان کډوالو پر استوګنځایونو ورځني او شپني عملیات ترسره کیږي، چې تر دا مهاله نېږدې زر تنه چې نیمایي یې د مهاجرت یا سفر اسناد هم لري؛ د پولیسو د ترهګرۍ ضد څانګې له خوا نیول شوي دي.

دوی وايي، چې باره کو، ترنول، مهر ابادي، ګولړه شریف، شمس کالونۍ، سبزي منډۍ، شهزاد ټاون، کهنه پل، پیشاور موړ او داسې نورو سیمو کې د عملیاتو پرمهال څه کم زر تنه افغانان نیول شوي، چې له جملې یې ۴۸۵ تنه اسناد لرونکي وو.

بل خوا د پاکستان حکومت د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له دغه هېواده به ۱.۱ میلیونه غیر قانوني کډوال وباسي.

د اسوشېټېډ پرېس د راپور له مخې؛ په دې پرېکړه لیک کې هغه "افغانان چې د استوګنې کارتونه لري" هم شامل وي.

سفارت په یادو عملیاتو کې د افغان کډوالو د ځورونې او وژنو په اړه لیکلي: «په دې عملیاتو کې متاسفانه د ځورونو ترڅنګ د نامالومو وژنو پېښې هم رامنځته شوي دي، د بېلګې په ډول افغان کډوال فریدالله ولد غلام جیلاني په اسلام آباد کې، امان الله ولد ټکرخان، ولي ولد شیر محمد د راولپنډۍ شمس کالونۍ کې او دروېش ولد عتیق الله اډیاله جیل کې لومړی د امنیتي ځواکونو له لوري نیول شوي، له څه مودې لادرکۍ وروسته یې جسدونه په روغتون او یا نورو ځایونو کې موندل شوي دي.»

‏د افغان کډوالو پر ضد دا ډول عملیات په سند ایالت خصوصاً کراچۍ ښار کې هم زور اخیستی، چې په ترڅ کې یې د ښځو او ماشومانو په ګډون ګڼ شمېر افغانان زندانونو ته اچول کیږي.

د اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس په حواله؛ پاکستان شاوخوا ۷۰۰ زره افغان مهاجرینو د اوسېدو کارتونه نه دي نوي کړي.

دغه سفارت د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې، چې د افغان کډوالو پر ضد د ځورونې روانه لړۍ ژر تر ژره ودروي. که چیرته حالت داسې دوام ومومي د دواړو هېوادونو پر اړیکو به منفي اغېزه وکړي.

خو د پاکستان حکومت پرېکړه کړې، چې د ۲۰۲۳ کال د نومبر له لومړۍ نېټې به له افغانستان سره د ټولو سرحدي پولو لپاره د "واحد سند سیستم" پلي کړي.

دغه خبري اژانس وايي؛ د پاکستان د کورنیو چارو وزارت له طالبانو سره په همغږۍ د افغان کډوالو د ایستلو پلان چمتو کړی دی.

ویل کیږي، چې دغه وزارت په پام کې لري چې افغان کډوال راټول کړي او په موټر کې یې د افغانستان پولې ته ورسوي.

د سرچينې د معلوماتو له مخې؛ طالبانو د کندوز په خان اباد ولسوالۍ کې حيدر او د هغه دوه ملګري نيولي دي.

د سرچينې د معلوماتو پر بنسټ؛ ډاکټر حيدر د تخار په اشکمش ولسوالۍ کې د ملي امنيت د "مفرزه" قطعې پخوانى قوماندان و.

طالبانو په ټولنیزو شبکو کې داسې انځورونه خپاره کړي، چې ښيي حیدر شخصي جامې اغوستي او لاسونه یې شاته تړل شوي دي.

طالبانو د افغانستان تر نیولو وروسته «عمومي بخښنه» اعلان کړه، خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ماموریت په وار - وار راپور ورکړی، چې دغې ډلې په تېرو دوو کلونو کې لسګونه پخواني سرتېري وژلي او یا یې بندیان کړي دي.

یوناما په دې وروستیو کې راپور ورکړی، چې طالبانو په ۱۹ میاشتو کې له ۱۶۰۰ څخه په زیاتو مواردو کې له بشري حقونو سرغړونه کړې ده.

د دغه راپور له مخې؛ طالبانو د اعترافاتو د ترلاسه کولو په موخه بندیان د "برقی شاکونو، وهلو، فشار او ګواښونو، فزیکي وهلو او سخت درد" سره شکنجه کړي دي.