د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون: د افغان کډوالو د ویستلو پرېکړه دې ژر تر ژره لغوه شي

ښاغلي مسعود وویل: «پر طالبانو سخت سیاسي فشار هغه څه دي، چې موږ ورته اړتیا لرو؛ خو نه عملي کیږي.»

ظاهراً دا غونډه د چهارشنبې په ورځ د اروپا د پارلمان د محافظه کارانو او اصلاح غوښتونکو له پارلماني ډلې سره ترسره شوې.

دغې ډلې پر اېکس ټولنیزې شبکې د دغې غونډې انځورونه خپاره کړي او لیکلي یې دي چې د اروپا په پارلمان کې د ښاغلي مسعود د حضور هرکلی کوي او تر څنګ یې ولاړ دي.

د مقاومت جبهې مشر په دې وروستیو کې د خپل کتاب (زمونږ ازادي) خپراوي لپاره فرانسې ته سفر کړی و.

تر دې مخکې ښاغلي مسعود ویلي وو، چې د مقاومت جبهې خپل جنګي تاکتیکونه بدل کړي او پلان لري، چې خپل چریکي بریدونه زیات کړي؛ څو طالبان د خبرو اترو میز ته کیني.

ښاغلي مسعود ویلي وو، چې د مقاومت جبهه له کومې سرچینې پوځي مرستې نه ترلاسه کوي او په افغانستان کې د وسلو په شته زېرمو تکیه کوي.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې؛ په څه باندې دوو کلونو کې چې طالبان پر افغانستان واکمن دي، په دغه هېواد کې د القاعدې او داعش په څېر ترهګرې ډلې زیاتې شوې دي او همداراز پر ښځو د کار او زده کړې د سختو بندیزونو د لګولو تر څنګ ډېری افغان نارینه په ویره کې ژوند کوي.

د چاغي پولیسو رسنیو ته دغه پېښه تایید کړې او ویلي یې دي، چې یاده پېښه نن چهار شنبه ( د تلې ۱۲مه) مازیګر ناوخته هغه مهال رامنځته شوه، چې د ایف سي موټر د چاغي بازار په ډرم سیمه کې د ګزمې په حال کې و.

د پاکستان جیو نیوز ته پولیسو ویلي، چې په ټپیانو کې د یوه سرتېري روغتيايي حالت نازک دی او د پېښې په اړه پلټنې روانې دي.

تر دا مهاله د دغې پېښې مسوولیت کومې وسلوالې ډلې پر غاړه نه دی اخیستی؛ خو په بلوچستان کې د بلوچ بیلتون پالې ډلې ته نېږدې کانالونو په ټیلګرام کې دغه پېښه د دوی د ملګرو کار بللی.

په پاکستان کې د امنیتي څېړنو مرکز د تېرې یکشنبې په ورځ خبر ورکړی و، چې په پاکستان کې د امنیتي ځواکونو وروستي تلفات په تېرو اتو کلونو کې بې ساري دي.

په پاکستان کې د چاودنو او بریدونو له زیاتېدو وروسته پاکستاني چارواکو ادعا وکړه، چې د پاکستان د ناامنیو په پېښو کې افغانان لاس لري، خو طالبانو بیا دا ادعا رد کړې ده.

ایرنا خبري اژانس په یوه راپور کې لیکي، چې ابراهیم رییسي د اسلامي وحدت په اوم نړۍوال کنفرانس کې نن چهار شنبه ( د تلې ۱۲مه) ویلي، چې له افغانستان څخه د امریکا وتل په اوسني عصر کې یو ښه فرصت دی.

هغه زیاته کړې، چې دا ‌مهال په افغانستان کې څه باندې ۳۵زره معلول کوچنیان ژوند کوي، چې دا د هغو کسانو د موجودیت پایله ده، کومو چې د بشري حقونو دعوې کولې.

ابراهیم رییسي وویل : “شل کاله امریکا په افغانستان کې وه، کورونه یې وران کړل، ښځې او نارینه یې ووژل، دوی له ویجاړۍ پرته ګټه نه ده رسولې”.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې له دغه فرصت څخه دې ګټه واخلي او په افغانستان کې دې د ټولو قومونو او مذهبونو حقونو ته درناوی وکړي.

رییسي په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو د لګېدلو بندیزونو په اړه څه نه دي ویلي؛ زیاته کړې یې ده، چې قومي، مذهبي او ژبني تعصبات د شخړو او جګړو پرته بله پایله نه لري.

همداراز نوموړي د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍواله شورا په استازیتوب د افغانستان په روانې کشالې کې د هر اړخیزې همکارۍ اعلان هم وکړ.

تر دا مهاله امریکايي چارواکو د ایران د ولسمشر د دغه ډول څرکندونو په اړه څه نه دي ویلي او نه هم طالبانو د ایران د ولسمشر له خوا د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍوالې شورا د همکارۍ په اړه رسنیو ته څه ویلي دي.

د یادونې وړ ده ، چې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته د ایران ولسمشر په یوې خبري غونډې کې په افغانستان کې د امریکا د ماتې اعلان وکړ.

د نیکي اسیا رسنۍ راپور ورکړی، چې افغانستان ته د چینایي پانګوالو له راتګ سره طالبانو له جاپانه غوښتي، چې په دغه هېواد کې د معدني موادو او فلزاتو په استخراج کې پانګونه وکړي.

په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین تېره اونۍ نیکي اسیا رسنۍ ته وویل: "موږ ډېرې طبیعي زېرمې لرو چې ارزښت یې تریلیونونو ډالرو ته رسېږي؛ خو ترې ګټه نه ده اخیستل شوې او باید استخراج شي او ګټه ترې واخیستل شي".

هغه وویل؛ دوی په بېلابېلو برخو کې د جاپان د پانګونې هرکلی کوي.

دغه طالب چارواکي دا هم ویلي: "د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ زمینه موجوده ده او دواړه لوري اړتیا لري، چې په اړه یې خبرې اترې چټکې کړي".

سره له دې چې طالبانو په افغانستان کې د جاپان له پانګونې سره ډېره لېوالتيا ښودلې، خو د دغه هېواد د بهرنيو چارو وزارت په دې اړه له څه ويلو ډډه کړې.

په افغانستان کې د جاپان سفارت یوې سرچینې ویلي، چې دا هېواد باید باثباته وي، ترڅو د جاپان خصوصي سکتور د "بډایه کانونو" په برخه پانګونې لپاره راجلب کړي.

دغې سرچينې وويل: "زه باور لرم چې د افغانستان امنيتي وضعيت ښايي د جاپان د خصوصي سکټور د جذب لپاره مناسب نه وي".

په کابل کې د جاپان سفارت پرانیستی دی او په عادي توګه فعالیت کوي، خو ټوکیو په رسمي ډول د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني.

سهیل شاهین وویل؛ طالبان کولی شي په هېواد کې د جاپاني پانګوالو د خوندیتوب ضمانت وکړي. "د پانګوالو امنیت زموږ مسوولیت دی، موږ اوس ډېر ښه امنیت لرو، هر افغان یا بهرنی کولای شي پرته له وېرې د افغانستان هر کونج ته شپه او ورځ سفر وکړي".

خو نیکي اسیا رسنۍ د جاپان په سفارت کې د خپلې ډېپلوماتيکې سرچينې په حواله ليکلي، چې په دې هېواد کې د "چاودنو" شمېر شوی؛ خو په اسانۍ سره نه شو ویلی چې په هېواد کې امنيتي وضعيت ښه دى.

په برېتانیا کې د اسلامي ټېکنالوژۍ او تروریزم سره د مبارزې په انسټیټیوټ کې د جنوبي اسیا د سیمه ییزې ترهګرۍ د څانګې مرستیال او مشر فران جفري نیکي اسیا رسنۍ ته وویل، چې په افغانستان کې معادله "تل ستونزمنه" ده او د پخواني حکومت ناتواني له دې معدني شتمنۍ څخه له ګټې اخیستنې تر یوې اندازې پورې د امنیتي اندېښنو، د زېربناوو نشتوالی او د صادراتو د انتخابونو نشتوالی په اسانۍ سره و.

د امریکا د ځمکې پېژندې ادارې د ۲۰۱۰ میلادي کال د یوې څېړنې له مخې؛ افغانستان د یو ټریلیون ډالرو په ارزښت د کاني زیرمو نامعلومې زېرمې لري.

طالبان وايي، چې د دغو زېرمو ارزښت درې برابره ډېر دی.

افغانستان د لیتیم پراخې زیرمې لري، چې د برېښنایي موټرو بیټرۍ مهمه برخه ده.

افغانستان د مسو، نادره ځمکني عناصرو او کوبالټ کانونو هم له اړخه بډایه دی، چې د فوسیل سونګ انرژۍ څخه پاکې انرژۍ ته د لېږد لپاره اړین دي.

ښاغلي جفري نیکي اسیا ته وویل، چې په تېرو څو میاشتو کې د داعش خراسان پر وړاندې د طالبانو له بریالیتوبونو وروسته په افغانستان کې امنیتي وضعیت د پام وړ ښه شوی دی.

هغه څرګنده کړه: "دا مهمه ده چې په یاد ولرئ چې داعش- خراسان ښايي خپل فعالیتونه کم کړي وي، خو لا له منځه نه دي تللي."

دغه د تروریزم کارپوه همداراز زیاته کړه، چې دا ډله اوس مهال د افغانستان په کومه ځانګړې جغرافیه کې واک نه لري؛ خو ښايي د داعش - خراسان لسګونه ډلې په ټول هېواد کې او حتا د طالبانو په لیکو کې حضور لري.

هغه ټینګار وکړ، چې په خراسان کې د داعش له ګواښونو سربیره د سیمه ییزو جنایتکارانو له خوا هم امنیتي ګواښ شته چې اکثره خلک د پیسو په بدل کې تښتوي.

د دغه وزارت ویاند عبدالسلام جواد وايي، چې په نندارتونونو کې د ښځو پر ګډون بندیز نه دی لګېدلی او ټاکل شوې ده، چې په راتلونکې اونۍ کې به په کابل کې د ښخو د لاسي صنایعو او تولیداتو یو لوی نندارتون جوړ شي.

نوموړي د نوې کړنلارې د جوړېدو او وخت په اړه څه نه دي ویلي؛ خو زیاته کړې یې ده، چې نندارتون جوړوونکي باید تر نوې کړنلارې منتظر پاتې شي.

په ورته وخت کې په کابل کې د نندارتونونو د جوړونې د دفتر یوه مسوول احسان خوشحال افغانستان انټرنشل – پښتو ته د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د دغې پرېکړې له امله خواشیني څرګنده کړه او زیاته یې کړه، چې دا ډول پرېکړې د سوداګریزو د توکو پر بازار منفي اغېز ښیندي.

نوموړي وویل: “ موږ نه پوهېږو چې دوی د نندارتونونو کړنلاره ولې بدلوي؟ ایا په پخوانۍ کې کوم مشکل دی؟ ما د سوداګرۍ وزارت له څو چارواکو سره خبرې وکړې خو یو هم جواب رانه کړ”.

خوشحال وايي، چې نندارتونونه د تولیدي او سوداګریزو محصولاتو د خرڅلاو لپاره د بازار موندې ښه وسیله ده؛ مګر د طالبانو له خوا د دا ډول ګټورو چارو بندول به پر بازار منفي اغېز وښیندي.

د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ نړۍوال بانک په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د طالبانو له خوا پر مېرمنو او یو شمېر نورو برخو بندیزونه د افغانستان د اقتصادي وضعیت پر ودې منفي اغېز ښیندلی دی.