‏محمد یعقوب مجاهد: د افغان کډوالو په اړه د پاکستان حکومت پرېکړه عادلانه نه‌ده

د پاکستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون د چهارشنبې په ورځ په یوه بیانیه کې چې پر اېکس ټولنیزې شبکې یې خپره کړې وویل:"د حکومت پرېکړه چې په ۳۰ ورځو کې دننه له یو میلیون څخه ډېر غیرقانوني مهاجرینو شړل، په دې دلیل چې دوی له ترهګرو او جنایي ډلو سره اړیکې لري. دا نه یوازې د رحم نشتوالی ښیي، بلکې د ملي امنیت په اړه لنډ لید او محدود نظر څرګندوي".

یاد کمېسیون زیاته کړې، چې د دغو کسانو ډېری هغه بې وزله او بې وطنه کډوال دي، چې له نسلونو راهیسې په پاکستان کې مېشت دي.

په بیانیه کې ویل شوي: «دا د منلو وړ نه ده، چې دوی د ځینو اشخاصو د غلطیو لپاره مسوول وګڼو. دوی اخلاقي حق لري چې دې هېواد کې پناه واخلي او له دوی سره دې له وقار او خواخوږۍ سره چلند وشي.»

د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون وايي؛ هڅه کوي د پاکستان حکومت دې ته اړ کړي، چې دغه پرېکړه لغوه کړي او د ۱۹۵۱ میلادي کال د کډوالو کنوانسیون لاسلیک کړي.

د پاکستان پوځي او ملکي مشرانو په یوه غونډه کې چې د جمعې په ورځ د تلې میاشتې پر اومه نېټه له دوو ځانمرګو بریدونو وروسته جوړه شوې وه، تر یو میلیون زیاتو افغان کډوالو ته له هېواده د وتلو لپاره یوه میاشت مهلت ورکړ.

په بلوچستان کې د حضرت محمد ص د زوکړې پر مراسمو په برید کې ۵۵ کسان وژل شوي او په خیبر پښتونخوا کې په جلا جلا بریدونو کې لږ تر لږه پنځه کسان وژل شوي دي. د پاکستان د موقت حکومت د کورنیو چارو وزیر ویلي دي چې یو تن ځانمرګی بریدګر افغان وګړی و.

سرفراز بوګتي د سې شنبې په ورځ (د تلې په۱۱ مه) په یوه خبري غونډه کې زیاته کړه، چې د ۲۰۲۳میلادي کال له جنورۍ راهیسې په دغه هېواد کې د ۲۴ځانمرګو بریدګرو له ډلې ۱۴ یې افغانان دي.

د طالبانو غبرګون

طالب چارواکو هم د پاکستان د حکومت د دې پرېکړې په وړاندې چټک غبرګون ښودلی دی. د دې ډلې وياند ذبيح الله مجاهد دا پرېکړه "د نه منلو وړ" بللې او ويلي يې دي، چې افغانان نه بايد پر پاکستان د امنيتي ستونزو پړه وبلل شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر شیر محمد عباس ستانکزي هم خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو د ویستلو په اړه د پاکستان پرېکړه له دغې ډلې سره د جګړې د پیل په معنا ده.

هغه ویلي دي، چې افغانانو په پاکستان کې د خپل ۴۵ کلنې استوګنې پر مهال کومه امنیتي ستونزه نه ده پېدا کړې، اوس څنګه «ترهګر» او د دغه هېواد امنیت ته ګواښ جوړ شول؟

په پاکستان کې د اټکل له مخې؛ ۱.۷۳ میلیونه افغان کډوال په ناقانونه توګه ژوند کوي. د پاکستان موقت حکومت دغو مهاجرو ته د نومبر تر لومړۍ نېټې وخت ورکړی، چې له دې هېواده ووځي؛ که نه نو دوی به په زوره بېرته واستول شي.

ښاغلي مسعود وویل: «پر طالبانو سخت سیاسي فشار هغه څه دي، چې موږ ورته اړتیا لرو؛ خو نه عملي کیږي.»

ظاهراً دا غونډه د چهارشنبې په ورځ د اروپا د پارلمان د محافظه کارانو او اصلاح غوښتونکو له پارلماني ډلې سره ترسره شوې.

دغې ډلې پر اېکس ټولنیزې شبکې د دغې غونډې انځورونه خپاره کړي او لیکلي یې دي چې د اروپا په پارلمان کې د ښاغلي مسعود د حضور هرکلی کوي او تر څنګ یې ولاړ دي.

د مقاومت جبهې مشر په دې وروستیو کې د خپل کتاب (زمونږ ازادي) خپراوي لپاره فرانسې ته سفر کړی و.

تر دې مخکې ښاغلي مسعود ویلي وو، چې د مقاومت جبهې خپل جنګي تاکتیکونه بدل کړي او پلان لري، چې خپل چریکي بریدونه زیات کړي؛ څو طالبان د خبرو اترو میز ته کیني.

ښاغلي مسعود ویلي وو، چې د مقاومت جبهه له کومې سرچینې پوځي مرستې نه ترلاسه کوي او په افغانستان کې د وسلو په شته زېرمو تکیه کوي.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې؛ په څه باندې دوو کلونو کې چې طالبان پر افغانستان واکمن دي، په دغه هېواد کې د القاعدې او داعش په څېر ترهګرې ډلې زیاتې شوې دي او همداراز پر ښځو د کار او زده کړې د سختو بندیزونو د لګولو تر څنګ ډېری افغان نارینه په ویره کې ژوند کوي.

ایرنا خبري اژانس په یوه راپور کې لیکي، چې ابراهیم رییسي د اسلامي وحدت په اوم نړۍوال کنفرانس کې نن چهار شنبه ( د تلې ۱۲مه) ویلي، چې له افغانستان څخه د امریکا وتل په اوسني عصر کې یو ښه فرصت دی.

هغه زیاته کړې، چې دا ‌مهال په افغانستان کې څه باندې ۳۵زره معلول کوچنیان ژوند کوي، چې دا د هغو کسانو د موجودیت پایله ده، کومو چې د بشري حقونو دعوې کولې.

ابراهیم رییسي وویل : “شل کاله امریکا په افغانستان کې وه، کورونه یې وران کړل، ښځې او نارینه یې ووژل، دوی له ویجاړۍ پرته ګټه نه ده رسولې”.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې له دغه فرصت څخه دې ګټه واخلي او په افغانستان کې دې د ټولو قومونو او مذهبونو حقونو ته درناوی وکړي.

رییسي په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو د لګېدلو بندیزونو په اړه څه نه دي ویلي؛ زیاته کړې یې ده، چې قومي، مذهبي او ژبني تعصبات د شخړو او جګړو پرته بله پایله نه لري.

همداراز نوموړي د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍواله شورا په استازیتوب د افغانستان په روانې کشالې کې د هر اړخیزې همکارۍ اعلان هم وکړ.

تر دا مهاله امریکايي چارواکو د ایران د ولسمشر د دغه ډول څرکندونو په اړه څه نه دي ویلي او نه هم طالبانو د ایران د ولسمشر له خوا د اسلامي مذهبونو د نږدې والي نړۍوالې شورا د همکارۍ په اړه رسنیو ته څه ویلي دي.

د یادونې وړ ده ، چې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته د ایران ولسمشر په یوې خبري غونډې کې په افغانستان کې د امریکا د ماتې اعلان وکړ.

د نیکي اسیا رسنۍ راپور ورکړی، چې افغانستان ته د چینایي پانګوالو له راتګ سره طالبانو له جاپانه غوښتي، چې په دغه هېواد کې د معدني موادو او فلزاتو په استخراج کې پانګونه وکړي.

په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین تېره اونۍ نیکي اسیا رسنۍ ته وویل: "موږ ډېرې طبیعي زېرمې لرو چې ارزښت یې تریلیونونو ډالرو ته رسېږي؛ خو ترې ګټه نه ده اخیستل شوې او باید استخراج شي او ګټه ترې واخیستل شي".

هغه وویل؛ دوی په بېلابېلو برخو کې د جاپان د پانګونې هرکلی کوي.

دغه طالب چارواکي دا هم ویلي: "د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ زمینه موجوده ده او دواړه لوري اړتیا لري، چې په اړه یې خبرې اترې چټکې کړي".

سره له دې چې طالبانو په افغانستان کې د جاپان له پانګونې سره ډېره لېوالتيا ښودلې، خو د دغه هېواد د بهرنيو چارو وزارت په دې اړه له څه ويلو ډډه کړې.

په افغانستان کې د جاپان سفارت یوې سرچینې ویلي، چې دا هېواد باید باثباته وي، ترڅو د جاپان خصوصي سکتور د "بډایه کانونو" په برخه پانګونې لپاره راجلب کړي.

دغې سرچينې وويل: "زه باور لرم چې د افغانستان امنيتي وضعيت ښايي د جاپان د خصوصي سکټور د جذب لپاره مناسب نه وي".

په کابل کې د جاپان سفارت پرانیستی دی او په عادي توګه فعالیت کوي، خو ټوکیو په رسمي ډول د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني.

سهیل شاهین وویل؛ طالبان کولی شي په هېواد کې د جاپاني پانګوالو د خوندیتوب ضمانت وکړي. "د پانګوالو امنیت زموږ مسوولیت دی، موږ اوس ډېر ښه امنیت لرو، هر افغان یا بهرنی کولای شي پرته له وېرې د افغانستان هر کونج ته شپه او ورځ سفر وکړي".

خو نیکي اسیا رسنۍ د جاپان په سفارت کې د خپلې ډېپلوماتيکې سرچينې په حواله ليکلي، چې په دې هېواد کې د "چاودنو" شمېر شوی؛ خو په اسانۍ سره نه شو ویلی چې په هېواد کې امنيتي وضعيت ښه دى.

په برېتانیا کې د اسلامي ټېکنالوژۍ او تروریزم سره د مبارزې په انسټیټیوټ کې د جنوبي اسیا د سیمه ییزې ترهګرۍ د څانګې مرستیال او مشر فران جفري نیکي اسیا رسنۍ ته وویل، چې په افغانستان کې معادله "تل ستونزمنه" ده او د پخواني حکومت ناتواني له دې معدني شتمنۍ څخه له ګټې اخیستنې تر یوې اندازې پورې د امنیتي اندېښنو، د زېربناوو نشتوالی او د صادراتو د انتخابونو نشتوالی په اسانۍ سره و.

د امریکا د ځمکې پېژندې ادارې د ۲۰۱۰ میلادي کال د یوې څېړنې له مخې؛ افغانستان د یو ټریلیون ډالرو په ارزښت د کاني زیرمو نامعلومې زېرمې لري.

طالبان وايي، چې د دغو زېرمو ارزښت درې برابره ډېر دی.

افغانستان د لیتیم پراخې زیرمې لري، چې د برېښنایي موټرو بیټرۍ مهمه برخه ده.

افغانستان د مسو، نادره ځمکني عناصرو او کوبالټ کانونو هم له اړخه بډایه دی، چې د فوسیل سونګ انرژۍ څخه پاکې انرژۍ ته د لېږد لپاره اړین دي.

ښاغلي جفري نیکي اسیا ته وویل، چې په تېرو څو میاشتو کې د داعش خراسان پر وړاندې د طالبانو له بریالیتوبونو وروسته په افغانستان کې امنیتي وضعیت د پام وړ ښه شوی دی.

هغه څرګنده کړه: "دا مهمه ده چې په یاد ولرئ چې داعش- خراسان ښايي خپل فعالیتونه کم کړي وي، خو لا له منځه نه دي تللي."

دغه د تروریزم کارپوه همداراز زیاته کړه، چې دا ډله اوس مهال د افغانستان په کومه ځانګړې جغرافیه کې واک نه لري؛ خو ښايي د داعش - خراسان لسګونه ډلې په ټول هېواد کې او حتا د طالبانو په لیکو کې حضور لري.

هغه ټینګار وکړ، چې په خراسان کې د داعش له ګواښونو سربیره د سیمه ییزو جنایتکارانو له خوا هم امنیتي ګواښ شته چې اکثره خلک د پیسو په بدل کې تښتوي.

د دغه وزارت ویاند عبدالسلام جواد وايي، چې په نندارتونونو کې د ښځو پر ګډون بندیز نه دی لګېدلی او ټاکل شوې ده، چې په راتلونکې اونۍ کې به په کابل کې د ښخو د لاسي صنایعو او تولیداتو یو لوی نندارتون جوړ شي.

نوموړي د نوې کړنلارې د جوړېدو او وخت په اړه څه نه دي ویلي؛ خو زیاته کړې یې ده، چې نندارتون جوړوونکي باید تر نوې کړنلارې منتظر پاتې شي.

په ورته وخت کې په کابل کې د نندارتونونو د جوړونې د دفتر یوه مسوول احسان خوشحال افغانستان انټرنشل – پښتو ته د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د دغې پرېکړې له امله خواشیني څرګنده کړه او زیاته یې کړه، چې دا ډول پرېکړې د سوداګریزو د توکو پر بازار منفي اغېز ښیندي.

نوموړي وویل: “ موږ نه پوهېږو چې دوی د نندارتونونو کړنلاره ولې بدلوي؟ ایا په پخوانۍ کې کوم مشکل دی؟ ما د سوداګرۍ وزارت له څو چارواکو سره خبرې وکړې خو یو هم جواب رانه کړ”.

خوشحال وايي، چې نندارتونونه د تولیدي او سوداګریزو محصولاتو د خرڅلاو لپاره د بازار موندې ښه وسیله ده؛ مګر د طالبانو له خوا د دا ډول ګټورو چارو بندول به پر بازار منفي اغېز وښیندي.

د یادونې وړ ده، چې تېره ورځ نړۍوال بانک په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د طالبانو له خوا پر مېرمنو او یو شمېر نورو برخو بندیزونه د افغانستان د اقتصادي وضعیت پر ودې منفي اغېز ښیندلی دی.