د خوړو نړیوال پروګرام:د ژمي تر رسېدو مخکې باید، لېرو پرتو سیمو کې د اړمنو اړتیاوې پوره کړو

پرلت وهونکي وايي، د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ نه مني، خو د پاکستان حکومت بیا پر خپله پرېکړه کلک ولاړ دی او وايي، چې نور به د افغانستان او پاکستان تر منځ تګ راتګ په پاسپورټ او ویزه کیږي.

په دغه پرلت کې زرګونه ځایي اوسېدونکو، سوداګر او د بلوچستان ایالت سیاسي ګوندونو ګډون لري.

د یاد پرلت له پاره لسګونه سیاسي ګوندونه په یوه خوله شوي او وايي نور د پاکستان دا ډول «خپل سرو پرېکړو» ته نه تسلیمیږي.

د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي:«نور دې پاکستان د پښتنو له ګریوانه لاس وباسي، د پښتنو د زهیرولو څخه دې لاس واخلي، کنه بیا به همداسې عمل در سره وکړو. که زموږ غوښتنې و نه منل شي موږ مجبوره کیږو چې د دې سوله ییز اعتراض څخه لاس واخلو او بیا به سړکونه او لویې لارې بندې کړو.»

همدارنګه د دغه پرلت پرمهال د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د زور زیاتي او په زور له دغه هیواد څخه د وتلو په اړه هم د پاکستان پر حکومت کلکې نیوکې کیږي.

د پښتونخوا ملي عموامي ګوند مشر خوشحال خان کاکړ وايي، د افغانستان او پاکستان په نوم چې کومې معاهدې لاسلیک شوې دي، هغه که د ګندومک، ډیورنډ او یا هم د راولپېنډۍ معاهدې دي په هیڅ یوه کې یې دا نه دې ذکر شوي چې د ډیورنډ دواړه غاړو ته مېشت پښتانه دې په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ وکړي.

نوموړی وايي: «کوم ظلم او زیاتی چې د افغان کډوالو سره د پاکستان له لوري روان دی اول به موږ دا حساب د پاکستان له حکومت او پاکستاني جنرالانو سره کوو، دوی هیڅ د بښلو نه دي. نړۍ او هیڅ افغان د ډیورنډ کرښه نه پيژني، نو بیا موږ پاسپورټ او ویزه هم پر دغه لار د تګ راتګ له پاره نه منو.د پنجاب واکداره ته دا جرئت څنګه لرې چې ته دې پښتانه بیل کړې؟ موږ هیڅکله تا ستا دغه ارمان پوره کولو ته نه پریږدو.»

همدارنګه په دغه پرلت کې چې له تېرو درې اونیو راهیسې روان دی د پښتونخوا ګڼو دیني عالمانو هم ګډون کړی دی.

مولانا عبدالقادر لوڼي پرلت ته په خپل وینا کې وویل: «دا د پښتانه وطن دی او دلته به د پښتانه پرېکړه منل کیږي نه د پنجاب. که مو غوښتنه و نه منل شوه ټولې لویې لارې به موږ بندې کړو دا د پښتون قوم مسله ده او دا حق د پښتنو دی چې د خپلې سوکالۍ له پاره په خپله پرېکړه وکړي.»

د دریو اونیو په تېرېدو بیا هم پاکستاني حکومت د پرلت وهونکو غوښتنه نه ده منلې او وايي د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه به تګ راتګ په پاسپورټ او ویزه تر سره کیږي.

آزاد خبریال لال وزیر وايي تر اوسه پورې دغو افغان کډوالو ته پاکستاني امنیتي عسکر دا نه روښانوي چې ولې يې دوی راګرځولي خو یوازې دا ورته وايي چې «له اسلام اباده اجازه نه شته.»

د دغو کډوالو د کورنیو غړي وايي چې، سړې هوا يې ماشومان ناروغه کړي دي. او دا مهال د خوراکي توکو له کمښت سره هم مخ شوي.

۶۶ کلن عطا محمد چې د افغانستان د بلخ ولایت اوسیدونکی دی افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل چې له تېرو پنځو ورځو راهیسې پاکستاني امنیتي عسکرو درولي او افغانستان د تګ اجازه نه ورکوي. هغه وايي: «نن پنځمه ورځ ده چې د پنجاب له چکواله راکډه شوي یو او اوس پاکستاني عسکر په انګور اډه د اوښتو اجازه نه را کوي، یو وار یې اعلان وکړ چې له پاکستانه ووخئ اوس دادی بار کډې ولاړ یو خو اجازه نه راکوي حیران ولاړ یو څه وکړو.»

څه باندې یوه میاشت وړاندې د پاکستان حکومت هغو بهرنیو کډوالو ته د یوې میاشتې وخت په ورکولو سره اعلان وکړ چې له پاستانه دې ووځي که نه له ټاکلې مودې (اکټوبر ۳۱مه) وروسته به یې له دغه هیواده په زور وباسي.

له دغه اعلان اعلان وروسته ډیری هغه افغان کډوال چې د اوسېدو قانوني اسناد یې نه لرل د پاکستاني امنیتي ادارو له لوري په زور له ډیورنډ کرښې واړول شول او دا لړۍ لا روانه ده.

ډیورنډ کرښې ته څېرمه په انګور اډه کې د اېسارو شويو افغان کډوالو له ډلې يو بل تن عبدالروف چې ۳۸ کلن دی وايي چې تر شنه اسمان لاندې سړې هوا يې ماشومان او ښځې ناروغان کړي او له ګڼو نورو ستونزو سره مخ دي.

هغه وړاندې وايي: «یو وار يې راکډه کړو اوس یې دلته را اېسار کړي یو، ښځې او ماشومان له یخه ناجوړه دي نه ډاکتر شته او نه اجازه راکوي چې یوې خواته ولاړ شو، نه خبره اوري او نه بل څوک شته چې زموږ غږ واوري آخر چاته ورشو؟»

په پاکستان کې د بشر حقونو فعالان وايي هغه افغانان چې د اوسېدو قانوني اسناد هم لري د نیول کېدو له پرله پسې ګواښ سره مخ دي، او دا کار د دې لامل شوی چې ډیری یې د اېستلو له ویرې ځانونه په خپلو کورونو کې بندیان کړي او دا مهال د خوراکي او نورو اړینو توکو له نشت سره مخ دي.

د شمېرو له مخې د نومبر له لومړۍ نېټې وروسته تر دوه نیم لکه زیات افغان کډوال له پاکستانه اېستل شوي دي.

د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې تازه راستانه شوي کډوال مېشت شوي خو دغه کډوال د اوزګارۍ څخه سر ټکوي.

شمس الله د یوې۱۲ کسیزې کورنۍ سرپرست دی لس ورځې وړاندې د سپین بولدک له لارې له پاکستانه هیواد ته راستون شوی.

نوموړی وایي، که څه هم نړیوالو مرستندویه سازمانونو او خیریه بنسټونو ورسره لومړنۍ مرستې وکړې خو په هیواد کې د اوزګارتیا له امله سوکاله نه دی.

شمس الله افغانستان انټرنشل ـ پښتو ته وايي:«نږدې۳۰ کلونه مو د پاکستان په کراچۍ ښار کې ژوند وکړ، هلته مې واده وکړ اولادونه مې پیدا شول. خو د پاکستان حکومت له لورې په زور افغانستان ته را واستول شوم. زه په افغانستان کې یوه لوېشت ځمکه نه لرم، دلته اوس په کرایي کور کې اوسیږم کار او روزګار نشته.»

طالبانو ژمنه کړې چې افغانستان ته راستانه شویو افغان کډوالو ته د کار زمینه برابروي، خو له پاکستانه د ستنېدونکو کډوالو اوزګارۍ او لوږه له وړاندې په بیساري کچه لوړه ده.

ذبیح الله چې له پاکستان څخه تازه افغانستان ته راستون شوی وايي: «موږ به تر څو د نړیوالو سازمانونو خیرات ته ناست یو؟ موږ ته دې طالبان ځمکې راکړي چې موږ خپل ژوند پیل کړو او موږ خپله اړتیا خپله پوره کړو.»

پر همدې مهال یو شمېر ځوانان وايي، نور باید کډوالو ته میلمستیاوې پای ته ورسیږي او د هغوی د ځای پر ځای کېدو او هغوی ته د کار پیدا کولو په اړه فکر وشي.

ځوانان وايي، کډوال نور باید د یو کاري ځواک په توګه په دنده وګمارل شي او د افغانستان پراخې شاړې ځمکې دې په واک کې ورکړل شي چې دا شاړې ځمکې ابادې کړي.

د تاس خبري آژانس د خبر له مخې، دغه کڅوړه د روسیې حکومت او په مسکو کې د افغانستان د سوداګرۍ د مرکز له خوا کابل ته استول شوې ده.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویلي، دغه هېواد په هرات ولایت کې د وروستۍ زلزلې له قربانیانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکوي.

په هرات ولایت کې په وروستیو زلزلو کې لږ تر لږه ۲ زره او ۴۰۰ کسان مړه شوي او له ۳۰ زره زیات کورونه ویجاړ شوي دي.

څه موده وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي ویلي و، چې د هرات په پنځو ولسوالیو کې تر ۱۲ زره ډېر کسان د زلزلې له امله زیانمن شوي او له ناوړه حالت سره لاس او ګریوان دي.

تر دې مخکې د خوړو نړیوال پروګرام ویلي و چې په راتلونکو اوو میاشتو کې د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې له پاره ۲۳ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري.

نوموړی چې هرات ولایت ته د وروستیو زلزلو د قربانیانو لېدو ته ورغلی و، وایي چې: «اسلامي امارت به تر هغه وخته له تاسو سره همکاري وکړي چې ستاسې کورونه آباد او ژوند مو عادي حالت ته را وګرځي.»

کابو یوه میاشت کیږي چې د هرات د زلزلې سلګونه قربانیان تر خیمو لاندې ژوند کوي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وروستۍ شمېرې ښيي چې، په هرات کې د زلزلې له امله شاوخوا لس زره کورونه په بشپړه توګه ویجاړ شوي او شل زره نور کورونه سخت زیانمن شوي دي.

له دې سره، ملګري ملتونه وايي چې د ژمي په را رسېدو سره په هرات کې ډېری زلزله ځپلي لاهم په خېمو کې سختې شپې او ورځې تیروي او سمې سرپناه، روغتیایي خدمتونو، په کافي اندازه خوړو او پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري.

دغه سازمان د شنبې په ورځ (د لړم په ۲۰مه) نیټه پر خپلې اېکس پاڼه ليکلي، چې تر ويجاړوونکو زلزلو يوه مياشت وروسته هم بېړنيو مرستو ته اړتيا ده.

سره له دې چې ددغو زلزلو له لومړیو ورځو څخه تراوسه پورې د بېلابېلو سازمانونو او هیوادونو له خوا په بې سارې توګه د مرستو اعلان وشو، خو د خیمو یو شمېر اوسیدونکي وايي، چې له خپلو کورنیو سره په خیمو کې سړې شپې تېروي او تر اوسه طالبانو او مرستندویه موسسو د دوی له پاره سمې سرپناوې نه دي جوړې کړې.

د دغو خیمو یو شمېر اوسیدونکي ټینګار کوي چې د ژوند وړو اسانتیاوو ته هم لاس رسی نه لري.

له دې سره، په هرات کې سړې هوا او وروستیو توپانونو د خیمو اوسیدونکي په ځانګړې توګه ماشومان له ډېرو سختو ننګونو سره مخ کړي دي.

د دغو بارانونو او توپانونو له پیلیدو سره د خیمو اوسیدونکي چې ډیری یې د هرات ښار څخه دي بیرته خپلو کورونو ته ستانه شول، خو هغو زلزله ځپلو چې خپل کورونه له لاسه ورکړي، اوس هم په هر ډول شرایطو کې تر خیمو لاندې شپې او ورځې تېروي.

دا په داسې حال کې ده چې، تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د یوه راپور په خپرولو سره ویلي و، چې د هرات زلزله ځپلو ته ۹۶.۳ ميليونه ډالرو بودجې ته اړتیا ده.

د یادې ادارې په خبره له دغه شمېر څخه یې یوازې ۲۶ سلنه بودجه ترلاسه کړې ده.