د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر پخوانی مشر عبدالکریم خُرم وایي، که څه هم د دوحې په ناسته کې د سیمې د هېوادونو او لوېدیځوالو ترمنځ اختلافي ټکي وو، خو د ترهګرۍ د ودې، افراطیت او د نشه یي توکو د قاچاق او تولید د مخنیوي او په ځېنو نورو برخو کې سره یو نظر ول.
د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر پخوانی مشر عبدالکریم خُرم وایي، چې افغانستان باید د جګړو د ډګر پر ځای د ختیځ او لویدیځ ترمنځ د همکارۍ په ډګر بدل شي.
عبدالکریم خُرم د سې شنبې په ورځ (د کب لومړۍ) نېټه په خپله اېکس پاڼه د افغانستان په اړه د دوحې ناستې د ارزښت په اړه لیکلي؛ دا ناسته د دې ښکارندویي کوي چې افغانستان نړۍ ته ارزښت لري.
د نوموړي په خبره؛ که څه هم په دې ناسته کې د سیمې او لودېځوالو ترمنځ اختلافي ټکي وو، خو د ترهګرۍ د ودې، افراطیت ،د نشه یي توکو د قاچاق او تولید د مخنیوي ترڅنګ د ټولګډونه حکومت د جوړېدو، د ښځو د حقونو او د نړۍ په سیاست او اقتصاد کې د افغانستان د ادغام په اړه سره په یو نظر ول.
ښاغلی خُرم زیاتوي، افغانستان باید له دغو ګډو مشترکاتو څخه په خپله ګټه کار واخلي او په دې برخه کې د حکومت رول مهم دی.
د دوحې ناسته د دوو ورځو لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي په کوربتوب د شاوخوا ۲۵ هېوادونو د استازو په ګډون د تړلو دروازو تر شا ترسره شوه.
د یادولو ده، چې انټونیو ګوټرېش د دوحې له ناستې وروسته نن پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې نړېواله ټولنه باید خپلو فشارونو ته دوام ورکړي؛ تر څو ډاډ ترلاسه کړي چې د ټولو افغانانو اړتیاوې او حقونه د اصلي چارواکو مرکزي لومړیتوب دی.
د طالبانو کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت وايي، تېره ورځ له زرو زیات افغان کډوال په زور او خپله خوښه راستانه کړل شوي. دغه وزارت وايي، یو زر او ۴۲۵ افغان کډوال له ایرانه د هرات ولایت د اسلام کلا پولې له لارې راستانه کړل شوي دي.
د طالبانو کډوالو او راستېدونکو چارو وزارت تېره ورځ دوشنبه د (سلواغې۳۰مه) په اېکس پاڼه لیکلي چې د یکشنبې ورځ د افغان کډوالو دغه ۱۴۲۵ تنه چې کورنۍ چې هم پکې شاملې وې د هرات ولایت د اسلام کلا بندر له لارې هيواد ته راستانه کړل شوي دي.
د وزارت د معلوماتو له مخې په دغو کډوالو کې ۴۶ تنه بې سرپرسته ماشومان هم وو چې د دوی د کورنیو د موندلو په موخه په هرات کې د وارچاېلډ موسسې ته وروپېژندل شول.
د دغه وزارت د خبر له مخې د اسلام کلا د سرحدي امر د معلوماتو پر بنسټ، په يادوشويو کسانو کې، ۳۰۳ تنه اړمن وپېژندل شول او د مرستو د ترلاسه کولو په موخه د کډوالو نړیوال دفتر او خوړو نړېوال سازمان دفترونو ته وروپېژندل شول.
تېره اوونۍ هم له ايران څخه یو زر او ۶۱۴ تنه افغان کډوال چې په دوی کې کورنۍ او مجرد کسان شامل و د هرات ولایت اسلام کلا او نیمروز له پولو څخه په خپله خوښه او زور را اړول شوي وو.
هماغه تېره اوونۍ د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویلي و، چې په تېرو دوو اوونیو کې له ګاونډیو هيوادونو ایران او پاکستانه له ۵۰ زره زیات کډوال افغانستان ته راستانه شوي دي.
د دغه وزارت وياند عبدالمطلب حقاني ویلي د دغو کډوالو له ډلې څه باندې ۴۵ زره یې له ایران او شاوخوا پنځه زره کډوال له پاکستانه هيواد ته راستانه شوي چې د کډوالو اړوند مرستندویه سازمانونو ورسره لومړنۍ مرستې کړې دي.
د پخواني جمهوري دولت د چارو ادارې پخوانی مشر فضل محمود فضلي طالبانو ته په اشارې وايي، چې دغې ډلې د افغانستان خلک یرغمل کړي او افغانستان یې د نړۍ په کچه منزوي کړی دی.
ډاکتر فضل محمود فضلي نن دوشنبه (د کب لومړۍ) پر خپلې اېکس پاڼې په دوحه کې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو وروستۍ غونډې ته اشاره کړې او لیکلي یې دي، چې بهرني دولتي او غیر دولتي سازمانونه د افغانستان ستونزې نه شي حلولی.
د پخواني جمهوري دولت د چارو ادارې پخواني مشر ویلي، چې له روانې "انزوا او اختناق" څخه د راوتلو غوره لار دا ده، چې ملي او وطنپاله خلک د یو فکر په اساس یو بل ته لاس ورکړي او بیا د هېواد په داخل کې په خپلواکه توګه حاکمه ډله چلنج او په ضد یې اقدام وکړي.
نوموړي زیاته کړې: "په اصل کې دا اوسنۍ استبدادي حاکمه ډله ده، چې افغانستان یې په نړۍ کې منزوي او افغانان یې یرغمل کړي دي".
ښاغلي فضلي ویلي، چې ملګري ملتونه به په دوامداره توګه د یوې قراردادي موسسې په توګه د خپلو مهمو غړو هېوادونو په "فرمایش" وخت ناوخت د افغانستان په اړه ځیني کنفرانسونه او ناستې کوي او د تمویلونکو هېوادونو رسنۍ به په لویه کچه پوښښ ورکوي.
د نوموړی وايي: "که په تېرو درې نیمو لسیزو کې د هېواد په اړه د دغه سازمان رول ته متوجه شو، له بده مرغه د دغه سازمان ناستې د افغانانو په بدبختۍ تمامي شوي دي. هغه کسان چې فکر کوي دا کنفرانسونه به هېواد له انزوا څخه را وباسي او د بهرنیانو په مرسته به حاکمې ډلې سره د تعامل لار ومومي، منطقي نه ښکاري."
ښاغلی فضل محمود فضلي چې د جمهوري نظام له سقوط وروسته په رسنیو کې ډېر کم راښکاره کیږي، د لومړي ځل لپاره د ملګرو ملتونو پر غونډې نیوکه کړې او افغانان یې د طالبانو له خوا یرغمل شوي بللي دي.
ټاکل شوې وه، چې د دوحې په غونډه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی استازی وټاکل شي؛ خو یاده غونډه د بندو دروازو تر شا د طالبانو په نه موجودیت کې ترسره شوه او استازی ونه ټاکل شو.
بل خوا د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونيو ګوترش په دوحه کې په خپله وينا کې په اخطاريه ډول وويل؛ هیله من دی، چې د ملګرو ملتونو او طالبانو ترمنځ خبرې به د «جلاکېدو» لامل نه شي.
د دوحيې ناسته د ملګرو ملتونو د عمومي منشي په کوربه توب جوړه شوې وه، چې د افغانستان د مدني ټولنې په استازيتوب پنځه کسانو ته بلنه ورکړل شوې وه.
د ملګرو ملتونو عمومي منشي د افغانستان د مدني ټولنې او نورو خلکو غږ اورېدل «مهم» وبلل.
د افغانستان د ملي امنیت ادارې پخوانۍ مشر رحمت الله نبیل د دوشنبې په ورځ پر اکس خواله رسنۍ یو پیغام کې ویلي، چې د دوحې ناستې طالبانو ته جدي ستونزه جوړه کړې ده.
نوموړي زیاته کړې چې په دغه غونډه کې ګډون او نه ګډون دواړه طالبانو ته ستونزمن و، ځکه چې د دوی ګډون د ملګرو ملتونو له خوا افغانستان ته د ځانګړي استازي د ټاکلو د ملاتړ په مانا و او نه ګډون یې نړیوالو ټولنې ته د طالبانو د بې احترامۍ په مانا دی او ښايي، د دې سبب شي چې نړیواله ټولنه د طالبانو مخالفو ډلو نه خپل ملاتړ ډیر کړي.
هغه وايي، چې داسې ښکاري چې طالبانو د دوحې په غونډه کې د نه ګډون سره یو ستراتیژیکه تیروتنه کړې، ځکه چې په دغه غونډه کې ګډون کولای شو چې په نړۍ کې د دوی سیاسي دریځ پیاوړی کړي.
د ښاغلي نبیل په وینا، طالبان باید په دې پوه شوی وای، چې ولې د سیمې هیوادونو دوی هڅول چې په دغه کنفرانس کې ګډون ونکړي خو خپله یې ګډون کړای وو. “که د هغوی موخه له طالبانو ملاتړ وای، هغوی به خپله هم په دغه کنفرانس کې ګډون نه وای کړی.”
نوموړی وايي، چې په دغه غونډه کې د سیمې هیوادونو د ګډون لامل دا دی چې دوی د طالبانو په وړاندې یوه محافظه ستراتیژي تعقیبوي، یعنې دوی د هرې ممکنې سناریو لپاره چمتوالی نیسي. هغه زیاتوي: “داسې ښکاري چې طالبان لا تر اوسه په دې نه دي پوه شوي چې دوی یو ځل بیا د ګټور, احمقانو په توګه کارول شوي دي.”
تر دې وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې د ملګرو ملتونو له خوا د دوی د شرطونو د نه منل کیدو له امله یې د دوحې په ناسته کې ګډون نه دی کړی.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي اصف دراني د طالبانو د بهرنیو چارو د وزارت د مرستیال څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، چې «د پاکستان لپاره د ډېورنډ د کرښې مساله ختمه شوې ده.»
نوموړي په دوحه کې د افغانستان انټرنشنل خبريال ته وويل: «ډېورنډ د پاکستان او افغانستان تر منځ رسمي پوله ده.»
تر دې مخکې ښاغلي ستانکزي په لوګر کې له افغانستان څخه د پخواني شوروي پوځ د وتلو د کلیزې په مناسبت جوړې شوې غونډې ته ویلي وو، چې د احمدشاه ابدالي د اولادونو د واکمنۍ پر مهال د افغانانو خپلمنځي اختلافات پر افغانستان د انګریزانو د برید لامل شو.
ښاغلي ستانکزي دا هم وویل، چې د همدغو کورنیو د اختلافاتو په پایله کې برېتانیې د «ډېورنډ فرضي کرښه» په رسم کولو سره نیم افغانستان بېل کړ او اوس پاکستان په «ظالمانه» ډول له هغه ځایه افغان کډوال باسي.
هغه ټینګار وکړ: «موږ په خپل ټول ژوند کې د ډېورنډ کرښه نه ده پېژندلې او نه یې په رسمیت پېژنو.»
تر دې مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم د ستانکزي دغو څرګندونو ته غبرګون ښودلی و او ویلي یې وو، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ د پولې په رسمیت نه پېژندل «خود غرضي او فريب» ده.
د ایران پر دولتي ټلویزیون د هغو وژل شویو د جنازې مراسم خپاره شول، چې په سوریه کې د ایران د ملاتړو پر پوځي اډې د امریکا په برید کې وژل شوي وو. خو وژل شوي ۱۲ کسان ایرانیان نه وو؛ د نورو سرتېرو او د محلي رسنیو د راپورونو له مخې، دوی افغانان او د فاطمیون د لېوا برخه وو.
دغه مراسم د دې میاشتې په پیل کې د ایران د پلازمینې تهران په عمومي هدیره کې ترسره شوي وو، چیرې چې یوه کوچنی ډله پر څو قطارو ایښو څوکیو ناسته وه، نارینه په مخکې قطارونو کې او ښځې په شا قطارونو کې، له دغو مراسمو په خپره شوې ویډیو کې لیدل کیږي، چې ماشومان شاوخوا په داسې حال کې منډې وهي چې یو ځوان د خوږو یوه کڅوره د مراسمو په ګډون والو ګرځوي او یو بل سړی د قران کریم تلاوت کوي.
خو وژل شوي ۱۲ کسان ایرانیان نه وو. د نورو سرتېرو او د محلي رسنیو د راپورونو له مخې؛ دوی افغانان او د فاطمیون د لېوا برخه وو.
دغه په لویه کچه د پام وړ ځواک یوه لسیزه وړاندې د سوریې کورنۍ جګړې پر مهال د سوریې د ولسمشر بشارالاسد سره د مرستې په موخه د ایران له لوري جوړ شوی و.
ایران هغه وخت په زرګونو افغان کډوال د جګړې لپاره وګومارل چې د سوریې د حکومت ضد ځواکونو او داعش ترهګرو سره مبارزه وکړي.
دغو افغان جنګیالو ته د دې کار په بدل کې د میاشتې ۵۰۰ډالر معاش، بچو ته یې ښوونځي او کورنیو ته یې ایران کې د اقامت اجازه ورکول کېده.
دا فاطمیون لیوا اوس هم شاوخوا زره غړي لري او یو پیاوړی ځواک بلل کیږي، چې ډېری غړي یې په ایران کې مېشت افغان کډوال دي.
دغه لیوا د د قدس ځواک تر قوماندې لاندې کار کوي، چې د ایران د سپاه پاسداران بهرنۍ څانګه ده.
هغو ایراني رسنیو چې له سپاه پاسداران سره تړاو لري او فاطمیون ډلې ته ځانګړې شوې د ټولنیزو رسنیو حسابونو، د دغو وژل شویو افغان جنګیالیو نومونه او عکسونه خپاره کړي او ویلي یې دي، چې دوی په عراق او سوریه کې د امریکا په بریدونو کې وژل شوي دي.
د امریکا دغه بریدونه د جنورۍ په میاشت کې په اردن کې د امریکا په یوه پوځي اډه باندې په ایران کې د جوړې شوې بې پیلوټه الوتکې د برید په غچ کې ترسره شوي. په دغه برید کې درې امریکايي پوځیان وژل شوي وو او امریکا په عراق کې د ایران له ملاتړه برخمنې ملېشې د دغه برید مسوولې بللې وې.
ایراني چارواکو په رسمي توګه دا رد کړې چې د امریکا په بریدونو کې د ایران سره تړلي پوځي کسان دې وژل شوي وي. په ملګرو ملتونو کې د ایران سفیر امیر سعید ایراواني د امریکا له برید څو ورځې وروسته د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته وویل، چې هیواد یې په عراق او سوریه کې د بریدونو لاندې راغلو پوځي مرکزونو سره کوم تړاو نه لري. نوموړي پر امریکا تور ولګاوه چې پر هیواد یې ناسم تورونه پورې کوي او ویې ویل، چې په د امریکا په بریدونو کې یوازې ملکي وګړي وژل شوي دي.
د ایران سپاه پاسداران، د دوی تر قوماندې لاندې د افغانانو جنګیالیو د وژل کېدو پخلی نه دی کړی، او نه هم کوم ایراني چارواکي ویلي، چې د دغو وژل شوو جنګیالیو غچ به اخلي.
د افغان جنګیالیو د وژل کیدو موضوع د ایران له څلورو ښارونو - تهران، شیراز، قم او مشهد څخه راڅرګنده شوه، چیرې چې د ایراني رسنیو له خوا د خپرو شوو د عکسونو او ویډیوګانو له مخې د افغانانو جسدونه په پټه توګه د هغوی کورنیو ته سپارل شوي دي.
د جنازې په مراسمو کې د افغانانو تابوتونه په شنو ټوکرانو پوښل شوي وو؛ خو د هېڅ هېواد بېرغ پرې نه و لګیدلی. دغه جنازې په مشهد، قم او شیراز ښارونو کې د جنازې مراسمو لپاره زیارتونو ته ور وړل شوې وې.
ځینو ماتم کوونکو د فاطمیون لېوا ژېړ بېرغ او نښان ځان سره لیږدوه. د عکسونو او ویډیوګانو له مخې، ځایي چارواکو، دیني عالمانو او د سپاه پاسداران یوه استازي او د افغان کډوالو د ټولنې غړو په ځینو جنازو کې ګډون کړی و.
دوو کوچنیو نجونو چې ګلابي جاکټونه یې اغوستي وو او سرونه یې پټ وو، د تهران په څنډه کې د یوې بلې جنازې په مراسمو کې د خپل پلار تابوت ته ژړل.
حسین احساني په منځني ختیځ کې د اورپکو او تروریستي ډلو کارپوه، چې په ایران کې رالوی شوی؛ خو په خټه افغان دی، وايي: «د افغانانو تر منځ دا اندېښنه مخ پر زیاتېدو ده چې هغوی وژل کېږي او ایران د خپلو ګټو د خوندي کولو لپاره د هغوی ساتنه نه کوي. افغانان داسې احساس کوي، چې دوی د جګړې د سونتوکو په توګه کارول کیږي. "
په ملګرو ملتونو کې د ایران ماموریت دې پوښتنې ته ځواب نه دی ورکړی، چې ایا په ملګرو ملتونو کې د ایران سفیر په امنیت شورا کې د وینا پر مهال د فاطمیون له مرګ ژوبلې خبر و که نه.
د قدس ځواک د جنګیالیو په ګډون یو شمېر افغانانو د دغو وژنو په اړه خپله غوسه او ناهیلي د فاطمیون ډلې ته ځانګړو شویو ټولنیزو شبکو د حسابونو له لار څرګند کړې ده. ځینو غړو د قدس ځواک چوپتیا تر پوښتنې لاندې راوسته او دا یې تبعیض بللی دی.
د ایراني رسنیو د راپورونو او عکسونو له مخې؛ په وژل شویو افغان جنګیالیو کې دوه جګپوړي قوماندانان هم شامل وو، چې د قدس ځواک د وژل شوي پخواني قوماندان جنرال قاسم سلیماني نږدې ملګري وو او د سوریې د جګړې په ډګر کې یې یو ځای عکسونه اخیستي وو. دوی د سید علي حسیني او سید حمزه علوي په توګه معرفي شوي.
سلیماني په ۲۰۲۰ کال کې په عراق کې د امریکا له خوا ووژل شو.
ډېری افغانان چې په تېرو لسیزو کې ایران ته کډوال شوي، هزاره ګان دي، دوی په افغانستان کې یو له لویو توکمونو څخه دي او لکه ډېری ایرانیان د شعیه مذهب پېروان دي.
په کور دننه، هزاره ګان د امریکايي ځواکونو له طبیعي متحدینو څخه وو، ځکه طالبانو او القاعده د امریکا سره د دوی ګډ دښمنان و؛ خو نن د منځني ختیځ په کړکېچن حالت کې، دوی اوس له ایران سره یو ځای له سیمې څخه د امریکايي ځواکونو د ایستلو په لټه کې دي.
یادونه: دغه مطلب له عراقي رسنۍ شفق نیوز څخه ژباړل شوی دی.